içine serpiştirilmiş ve bu nedenle dağınık bir görüntü Giriş sergilemektedir. Yine de bu dağınık görüntüyü
Bilişim hukuku, elektronik ortamlarda, iletişim, bilgi ve “bünyesinde bilişim hukukunu ilgilendiren normlar belge paylaşımının sağlanmasının hukuki çerçevesi ve bulunduran mevzuat” ve “bünyesinde doğrudan internet sonuçları ile bu ortamlarda vukuu bulan hukuka aykırı ortamını veya bilişim alanını düzenlemeye yönelik fiillere ilişin yaptırımların öngörüldüğü mevzuatın normlar bulunduran mevzuat” olarak iki alt başlık altında (uluslararası antlaşmalar, kanun, yönetmelik vs.) toplamak mümkündür. oluşturduğu hukuk normlarının tamamına verilen bir isimdir. Ülkemizde bilişim hukukuna ilişkin normlar içeren birçok kanun bulunmaktadır. Bu hukuk dallarından bazılar ve en Bilişim Hukuku önemlilerini bilmemiz yeterli olabilmektedir. Bu kanunlar:
Son çeyrek asırda tüm dünyayı etkileyen ve baş 6533 sayılı Avrupa Siber Suç Sözleşmesini iç döndürücü bir hızla ilerleyen teknolojik gelişmeler, bilişim hukukumuza aktaran Sanal Ortamda İşlenen Suçlar hukukunun ortaya çıkış sürecinin nedeni olarak kabul Sözleşmesinin Uygun Bulunduğuna Dair Kanun; edilmektedir. • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu; Bilişim hukukunu, bilişim teknolojilerindeki gelişmeler ve • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu; yenilikler sebebiyle mevcut yasal düzenlemelerin yetersiz • 2803 sayılı Jandarma Teşkilat ve Yetkileri kalması ile ortaya çıkmış bir hukuk dalı olarak Kanunu; tanımlamak yanlış olmayacaktır. • 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu; Özelikle e-Ticaretin gelişmesi, devletin vatandaşlarıyla • 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli olan ilişkilerinde e-Devlet gibi bilişim sistemlerini İstihbarat Teşkilatı Kanunu; kullanması ve bu sayede her kurum ve bireyin bilgi • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu; teknolojilerini kullanan sistemler ile kamu hizmetlerine • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; ulaşabilmesi ya da bilişim sistemleri aracığıyla işlenen • 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında suçlardaki artışlar klasik hukuk normlarının gözden Kanun; geçirilmesini zorunlu kılmıştır. Bunun sonucunda da • 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; devletler, bireylerle bireyler ve bireylerle devlet arasındaki • 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu; 6102 hukuk kurallarını bilişim sistemleri çerçevesinde yeniden sayılı Türk Ticaret Kanunu; ele almış ve bu sürecin sonunda da bilişim hukuku denilen • 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi yeni bir hukuk dalı ortaya çıkmıştır. Hakkında Kanun; Bilişim Hukukunun Yapısı • 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu; Bilişim hukuku bünyesinde birçok farklı hukuk dalını • 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu; barındırması ve/veya birçok hukuk dalıyla iç içe geçmesi • 6279 sayılı Çoğaltılmış Fikir ve Sanat Eserlerini nedeniyle, multi-disipliner bir hukuk dalı olarak Derleme Kanunu; tanımlanmaktadır. Bundan dolayı bilişim hukukunu • 5411 sayılı Bankacılık Kanunu; düzenleyen tek bir kanun ve buna bağlı tali mevzuat • 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları bulunmamaktadır. Kanunu; • 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu; Kamu kurum ve kuruluşlarında bilgisayarların kullanılmasına ilişkin sorunlar veya e-Devlet, Ulusal Yargı • 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Ağı Projesi (UYAP) gibi yazılımlardan doğan problemler Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para idare hukukunun alanına girmektedir. Yine genel olarak Kuruluşları Hakkında Kanun; internetin yönetiminde hangi kurumların yetkili ve görevli • 213 sayılı Vergi Usul Kanunu; olduğunun belirlenmesi temelde idare hukukunun konusu • 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu; olmakla birlikte, bu kurumların yapmış oldukları idari • 5147 sayılı Entegre Devre Topoğraflarının tasarrufların temel hak ve özgürlükler çerçevesinde Korunması Hakkında Kanun; değerlendirilmesi ise insan hakları hukuku ve anayasa • 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu; hukuku ile ilintilidir. Devletlerin siber savaşa karşı hazırlıklı • 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Kontrol olduklarını bildirmeleri ve siber saldırıyı savaş nedeni Kanunu; sayacaklarını açıklamaları göstermiştir ki, bilişim • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; hukukunun uluslararası hukukla da bağlantısı vardır. • 6112 sayılı Radyo ve Televizyon Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun; Bilişim Hukuku Mevzuatına Genel Bakış • 7201 sayılı Tebligat Kanunu; Bilişim hukukunun irtibatlı olduğu hukuk dallarının çok • 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu; olması nedeniyle, bilişim hukukunu düzenleyen tek bir • 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri kanun ve buna bağlı tali mevzuat bulunmamaktadır. Kanunudur. Bilişim hukukunu oluşturan mevzuat, birçok kanunun
Bünyesinde doğrudan internet ortamını veya bilişim TCP/IP Protokolü: İnternet içindeki bilişim sistemlerinin alanını düzenlemeye yönelik normlar bulunduran birbirleriyle iletişim kurabilmeleri ve veri aktarımında mevzuatın genel özelliği, bunların bünyelerinde doğrudan bulunabilmeleri için birtakım kurallara uygun hareket internet ortamını veya bilişim alanını düzenlemeye etmeleri gerekmektedir. Bu kurallar, iletişimdeki eşler yönelik normlar bulundurmalarıdır. Bunlar; arasında veri trafiğinin kurallarını oluşturup daha etkin bir iletişim sağlanmasını gerçekleştirirler. Bu kurallara, • 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan internet protokolleri ya da TCP/IP (Transmission Control Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Protocol/Internet Protocol) protokoller ailesi denir. Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, TCP/IP protokolünü oluşturan TCP verilerin doğru yere • 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu ve ulaştırılmasından; IP ise adresleme sisteminden sorumludur • 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’dur. (Avşar ve Öngören, 2010: 32; Dülger, 2015: 88).
Bilişim, Bilişim Sistemleri ve İnternet Bu protokollere örnek olarak, internet üzerindeki bilgisayarlar arasında dosya alma/gönderme protokolü Bilgi ve iletişim sözcüklerinin bir araya getirilerek (FTP/File Transfer Protocol), elektronik posta iletişim kullanılmasıyla ortaya çıkan “bilişim” terimi, Türk Dil protokolü (SMTP/Simple Mail Transfer Protocol), Kurumu’nca “insanoğlunun teknik, ekonomik ve toplumsal TELNET protokolü (internet üzerindeki başka bir alanlardaki iletişiminde kullandığı ve bilimin dayanağı olan bilgisayarda etkileşimli çalışma için geliştirilen login bilginin özellikle elektronik makineler aracılığıyla düzenli ve protokolü) veyahut internette birbirine bağlanmış farklı akla uygun bir biçimde işlenmesi bilimi” olarak türden objelerin karşı tarafa iletilmesini sağlayan Hyper tanımlamıştır. Bilişim terimi “enformasyon” ve “otomasyon” Text Transfer Protocol (HTTP) verilebilir. DNS (Domain kelimelerinin bir araya getirilmesinden türetilmiş olan Name System/alan adı sistemi) de bir TCP/IP servis Fransızca kökenli “enformatik” terimine karşılık gelmektedir protokolüdür. ve genel olarak enformasyonun otomatik makineler aracılığıyla işlenmesi anlamında kullanılmıştır. World Wide Web (www): Sözcük anlamı olarak dünyayı saran ağ anlamına gelen world wide web’e kısaca web Bilişim sözcüğü, bilgisayara göre daha üst bir kavramı denilmektedir. Web, dünyanın her yerindeki yüzbinlerce ifade etmek için kullanılmaktadır. Bilişim hem verilerin sunucuda kayıtlı, milyarlarca dosyadan oluşan bir işlenmesini, yani “bilgi işlemi”, hem de bilgi işlemin bütündür. Birçok internet hizmetini birleştiren bir araç sonucunun aktarılmasını, yani “veri iletişimini” ifade eden olarak; yazı, resim, ses, video, animasyon gibi pek çok bir kavramdır. Teknik, ekonomik, sosyal, hukuk ve farklı nitelikteki verilere etkileşimli olarak ulaşmamızı benzeri alanlardaki verinin saklanması, saklanan bu sağlayan çoklu bir hiper ortam sistemidir. verinin otomatik olarak işlenmesi, organize edilmesi, değerlendirilmesi ve aktarılması kavram olarak bilişimin Türkiye’de ilk internet bağlantısını 12 Nisan 1993 konusudur. tarihinde Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) destekli bir proje ile Orta Doğu Teknik İnternet Üniversitesi (ODTÜ) gerçekleştirmiştir. Hiç şüphesiz son on yıllardaki teknolojik gelişmeleri tetikleyen en önemli olay, dünya çapındaki küçüklü Dünyada internet ağının tamamını kontrol eden, tek elden büyüklü bilişim sistemlerinin kurulması ve varlığı değil, yetkili bir otorite bulunmamaktadır. İnternet küresel ağ bütün bilişim ağlarını kapsayan genel bir ağ olan niteliğinin korunabilmesi için internet dünyada bazı internetin tesis edilmesi olmuştur. merkezi sistemler tarafından kontrol edilmektedir. Temel internet mekanizmalarının yönetimi ve düzenlenmesi için İnternet veri iletim ağlarının yalnızca bir türü, dolayısıyla küresel düzeyde ticari kaygı gütmeyen bazı kurumlar da bilişim sistemleri ve bunları birbirine bağlayan her bulunmaktadır. türlü veri iletim ağının genel adı olan sanal dünyanın yalnızca bir parçasıdır. Bu sistemden önce ordu daha sonra da üniversiteler faydalanmıştır. Zaman içerisinde sistem içinde bulunan İnternet kelimesi, “interconnected networks” (kendi farklı özellikteki bilgisayarların birbirini tanımasına aralarında bağlantılı ağlar) kelimesinin kısaltması olarak yarayan ve aralarındaki uyuşmazlıkları çözmeye yarayan, kullanılmaktadır. İnternet, kişilerin dünya üzerinde günümüzde de yerel ağların birbiriyle iletişim kurmasına birbirleri ile çok geniş amaç ve içerikte iletişim yarayan kurallar bütünü olan TCP/IP protokolleri gibi kurmalarını, bilgi alışverişinde bulunmalarını sağlayan kurallar geliştirilmiştir. 1980 yılında ARPANET’in ortak iletişimin adıdır. yalnızca askeri birlikler için kullanılmasından vazgeçilmiş
İnternetin yapısının anlaşılması için bazı teknik terimlere ve sistem sivil kuruluşlarında kullanımına sunulmuştur. kısaca değinmek gerekmektedir: İlerleyen zamanlarda web teknolojisinin ve bunun dayandığı en temel dosya transfer protokolü olan http Backbone: İnternet üzerindeki veri iletişimi omurga protokolünün geliştirilmesiyle ARPANET tamamen (backbone) olarak adlandırılan ana iletişim hatları ortadan kalkmış ve bilinen anlamda internet ortaya üzerinden sağlanır çıkmıştır (Dülger, 2015: 109).
İnternetin yönetiminde çeşitli kurumlar bulunmaktadır. Bakanlığı haberleşme, internet ve alt yapı işlerinde Bunlardan ilki internetin yönetim ve gelişme politikalarını faaliyet gösteren şirketlerin almaları gereken izin ve ruhsat belirleyen ICANN kurumudur. ICANN, alan adları konusunda son işlemi yapsa da, bilişim şirketlerinin sisteminin teknik yönetimi, protokol parametrelerinin kuruluş aşamasında yapmaları gerekenleri belirten, belirlenmesi ve kök sunucu sistemi yönetimi işlevlerini kurulduktan sonra da onların denetimini yapan ve koordine etmekle görevlidir. Diğer bir kurum IANA faaliyetleri sırasında da bunların uymaları gereken kurumudur. Her iki kurumun altında dünyanın beş bölgesi kuralları koyan Bilgi Teknolojileri ve İletişim için internet kaynaklarını ICANN’in belirlediği Kurumu’dur. Kurum’un internet içeriğine de müdahale politikalara göre yöneten kuruluşlar vardır. Bunlara RIR yetkisi vardır. Kurum, idari ve mali özerkliğe sahip bir denir. Türkiye RIPE NCC bölgesindedir. RIPE NCC’nin kamu tüzel kişiliğidir. Kurumun yetki ve görevleri, 5809 merkezi Hollanda’dadır. RIR merkezleri altında son sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda belirtilmiştir. kullanıcıya IP adresi veren internet servis sağlayıcıları 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların vardır. Bunlara da LIR denilir. İnternetin teknik alt Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla yapısını, veri iletişimini sağlayan omurgalar (backbone), Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun da Bilgi internet içindeki bilişim sistemlerinin birbirleriyle iletişim kurabilmeleri ve veri aktarımında bulunabilmeleri Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na birçok görev ve yetki sağlayan TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet vermiştir. Bu Kanun’un 10. maddesinin 4 ve devamı Protocol) protokolleri ve web browser ve web sayfasının fıkralarına göre Kurum’un görev ve yetkileri bir araya gelmesinden oluşan World Wide Web (www) belirlenmiştir.
oluşmaktadır. İnternet Süjelerinin Sorumluluğu
Türkiye’de İnternetin Yönetiminde Yer Alana İnternet süjelerinin sorumluluğu oldukça geniş bir Yetkili ve Sorumlu Kurumlar konudur ve her hukuk alanında (örneğin ceza hukuku, tazminat hukuku, kişilik haklarının korunması hukuku, Ülkemizde de internetin teknik alt yapısı konusunda rekabet hukuku, fikri mülkiyet hukuku) kendine özgü yetkili ve sorumlu olan kurumlar şunlardır: birtakım özelliklere haizdir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı İçerik Sağlayıcı (Content Provider) 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme İnternet kullanıcılarınca herhangi bir internet içeriğini Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun hazırlayan veya bilgiyi, veriyi bizzat üreten internet Hükmünde Kararname’ye göre haberleşme hizmetlerinin süjesine içerik sağlayıcı denir. Bu itibarla içerik geliştirilmesi, kurulması, kurdurulması, işletilmesi ve sağlayıcılar çok uluslu şirketlerden, kamu kurumlarına, işlettirilmesi hususlarında, ilgili kurum ve kuruluşlarla özel işletmelerden, bireylere (örneğin yukardaki örnekte koordinasyon içerisinde, milli politika, strateji ve hedefleri hakaret eden forum kullanıcısı) kadar çok geniş bir belirlemek ve uygulamak, gerektiğinde güncellemek vb. kategoriyi oluşturmaktadır. görevlerle birlikte, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu md. 5, Bakanlığın elektronik haberleşme sektörü İçerik sağlayıcısı, 5651 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, ile ilgili görev ve yetkileri bulunmaktadır. internet kullanıcılarına her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişiler olarak İnternet Geliştirme Kurulu tanımlanmıştır. İçerik sağlayıcısının sorumluluğu aynı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’na bağlı Kanun’un 4. maddesinde düzenlenmiştir. olarak 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Yer Sağlayıcı (Host Provider)
Hükmünde Kararname’nin 29. maddesi uyarınca kurulan “Host” kelime anlamı olarak “barındırmak” anlamına İnternet Geliştirme Kurulu’nun ana işlevi, Ulaştırma ve gelmektedir. İnternetin aktif bir elemanı olan host’un Altyapı Bakanlığı’na danışmanlık yapmaktır. Kurul’un internet ortamındaki anlamı da tam olarak budur. Host, görevleri de md. 6’da belirtilmiştir. internet yoluyla erişilebilen dijital bir depolama birimidir. Hostlar kendi materyallerini depolayabildikleri gibi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu başkası yararına ücretli veya ücretsiz olarak da materyal Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu 4502 sayılı Kanun depolayabilmektedirler. Bu materyaller kısa ömürlü veya ile 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun devamlı materyal olabilir. Host sahibi materyalin hostta Kuruluşuna İlişkin Kanun’un 5. maddesinde yapılan depolanmasında aktif rol üstlenebilir veya depolama alanı değişiklikle kurulmuştur. 5809 sayılı Elektronik tedarik etme dışında hiçbir kontrol imkanına sahip Haberleşme Kanunu’nun 67. maddesinin 2. fıkrası olmayabilir. gereğince, o güne dek Telekomünikasyon Kurumu olan kurumun adı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu olarak Yer sağlayıcısı, 5651 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, değiştirilmiştir. hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Kurum ülkemizde elektronik haberleşme alanında en İçerik sağlayıcısının sorumluluğu aynı Kanun’un 5. önemli kurumdur. Zira her ne kadar Ulaştırma ve Altyapı maddesinde düzenlenmiştir.
Erişim Sağlayıcı (Access Provider) İnternet erişim sağlayıcıları, internet toplu kullanım sağlayıcılarına ve abone olan kullanıcılara internet ortamına erişim olanağı sağlayan gerçek veya tüzel kişileri ifade eder.
Erişim sağlayıcı, 5651 sayılı Kanun’un 2. maddesinde, kullanıcılarına internet ortamına erişim olanağı sağlayan her türlü gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır. Yer sağlayıcısının sorumluluğu aynı Kanun’un 6. maddesinde düzenlenmiştir.
İnternet erişim sağlayıcıları, çoğu kez internet servis sağlayıcıları ile aynı anlamda kullanılmaktadır. Zira internet servis sağlayıcısı, dial-up (çevirmeli ağ), DSL, ADSL, kablosuz internet, kablolu internet, uydu internet vb. teknoloji kullanarak kullanıcıların internete bağlanmasını sağlayan, yani kullanıcılar ile internet arasında köprü vazifesi gören gerçek veya tüzel kişilerdir.