• Hizmet kusuru geneldir. Sorumluluk ve İdari Sorumluluk Kavramı • Hizmet kusuru esnektir, değişen durumlara göre Hukuk biliminde sorumluluk kavramının siyasi tespit edilir. sorumluluk, cezaî sorumluluk, disiplin sorumluluğu ve hukuki sorumluluk çeşitleri bulunmaktadır. Genel Öğretide hem de içtihatlarda kabul edilen hizmet kusuru anlamda hukuki sorumluluk bir kişinin haksız fiil veya halleri şu şekilde tasnif edilebilir:
sözleşmeye aykırı davranış ile başkasına verdiği zararı • Hizmetin kötü işlemesi: Hizmetin gereği gibi, karşılaması demektir. İdarenin davranışından zarar beklenildiği gibi yürütülmemesi sebebiyle bir zarar görenler, kamu hizmetinden yararlananlar veya hizmetinin meydana gelmiş ise hizmet kötü işlemiş demektir. sunumuna katılanlar veyahut hizmetten bağımsız olarak • Hizmetin geç işlemesi: Kamu hizmetinin olağan üçüncü kişiler de olabilir. İdarenin eylemlerinden ortaya sayılamayacak bir gecikme ile yerine getirilmesi çıkan zararlar, malvarlığı zararları olabileceği gibi kişilik ve bu gecikmeden bir zarar meydana gelmesi varlığına ilişkin de olabilir. İdare tarafından bu zararların hali, hizmet kusuru oluşturmaktadır. tazmin edilmesine “idarenin mali sorumluluğu”, “idarenin • Hizmetin hiç işlememesi: Hizmet işlemesi hukuki sorumluluğu” ya da kısaca “idarenin sorumluluğu” gerekirken işlememişse, idare hizmetin işlemesi denir. İdarenin hukuki sorumluluğu, geniş ve dar olmak için bir davranışta bulunmamışsa, hizmet hiç üzere ikiye ayrılarak incelenebilir. işlememiş demektir. Burada hizmet kurulmuştur, Geniş anlamda idari sorumluluk: Geniş anlamda idari ancak idare harekete geçmemektedir. sorumluluk Devletin, mali sorumluluğunu ifade eder. Hukuka aykırılık ve kusur arasında bir ilişki mevcut Devletin, yürütme/idare yanında, yasama ve yargı olmalıdır. Bundan anlaşılması gereken, idarenin hukuka organlarının faaliyetleri sebebiyle mali sorumluluğu, aykırı her davranışının, onun için kusur teşkil edip devletin hukuki sorumluluğu kapsamındadır. etmeyeceğidir. Bir başka anlatımla, işlemin hukuka aykırı Dar anlamda idari sorumluluk: Dar anlamda idari olması, kural olarak idarenin kusurlu davrandığı ve sorumluluk, işlevsel anlamda idarenin kamu hukukuna hizmetin kötü işlediği anlamına gelir. Ancak idari işlemin tabi faaliyetlerinden doğan zararların tazminine yönelik hukuka aykırı olduğu her durumda idarenin kurallar ve ilkeleri ifade eder. sorumluluğundan bahsedilemez. İşlem yapılmadan önceki durumla, işlem iptal edildikten sonraki durum arasında, İdarenin hukuki sorumluluğu, idarenin özel hukuk işlemin muhatabı açısından bir fark yoksa yani hukuka sorumluluğu ve idari sorumluluk olarak ikiye ayrılabilir. aykırılık ilgilinin durumunu etkilememişse, idarenin Bir davada idarenin sorumluluğunun özel hukuk sorumluluğu söz konusu olmaz. sorumluluğu mu yoksa idari sorumluluk mu olduğunu, şayet kanunda açıkça bir hüküm yoksa işin mahiyetine Kusura dayalı sorumlulukta, idarenin sorumluluğuna göre yargı yeri belirleyecektir. İdarenin sorumluluğu özel hükmedebilmek için idarenin kusurlu olduğunun kural hukuktan kaynaklanıyorsa, çıkan uyuşmazlıklar adli olarak zarar gören tarafından ispatlanması gerekir. Söz yargıda görülür. konusu ispatın zorluğu nedeniyle bazı durumlarda idarenin kusurlu olduğu varsayılır. Yani, ispat külfeti tersine İdari sorumluluğun bağımsızlığı: Fransız Uyuşmazlık çevrilerek, idarenin kusursuzluğunu ispatlaması gerekir. Mahkemesinin 1873 tarihli Blanco kararında, idari sorumluluğun, özel hukuktan bağımsız, kendine özgü İdarenin kusurlu olduğu karine olarak kabul edilen haller kuralları olduğuna içtihat edilmiştir. Söz konusu kararda, şu şekilde sıralanabilir: idari sorumluluk, özel hukuktan ve adli yargıdan bağımsız, • Bayındırlık eserlerinden kaynaklanan zararlar kendine özgü ilkeleri olan bir sorumluluk olduğuna dikkat çekilmiştir. • Kamu hastanelerindeki tedavi faaliyetlerinden kaynaklanan zararlar Kusura Dayalı Sorumluluk • Kamu hizmetinin organizasyonundaki eksiklik İdare hukukunda kusura dayalı sorumluluk, idarenin, sebebiyle ortaya çıkan zararlar
kamu hizmeti ve faaliyetlerini yürütürken “kusurlu” bir Sayılan bu durumlarda, idare kusursuzluğunu ispatlamak davranışta bulunarak sebep olduğu zararı tazmin etmesi zorundadır. yükümlülüğünü ifade eder. Buradaki kusur, “hizmet kusuru” olarak ifade edilmektedir. Hizmet kusuru, İdare hukukunda kusur, “basit kusur“ ve “ağır kusur“ hizmetin kurulmasında, düzenlenmesinde ya da şeklinde derecelendirilir. İdarenin bazı faaliyetleri işleyişindeki bir bozukluğu, aksaklığı ve eksikliği ifade bakımından sorumlu tutulması için ağır kusurlu olması eder. Hizmet kusurunun özellikleri şu şekilde sıralanabilir: gerekir. Örneğin kolluk eylemlerinde, cezaevi idaresine ilişkin faaliyetlerinde, adalet hizmetlerinin sunumunda, • Hizmet kusuru, kişilerden bağımsızdır. idarenin sorumlu tutulabilmesi için ağır kusur aranmaktadır. • Asli bir sorumluluk sebebi, yani idarenin doğrudan sorumlu olmasını doğuran bir kusurdur. Kamusal faaliyetlerden meydana gelen zararlardan • Hizmet kusuru anonimdir. sorumluluk, “hizmet kusuru” ve “kişisel kusur” şeklinde
ikiye ayrılır. Hizmet kusurunun varlığı halinde idare da gereklidir. Zarar meydana gelmemişse sorumluluk da sorumlu olduğundan, davalar idari yargıda açılacaktır. yoktur. Üçüncü olarak zarar ile zarar veren olay arasında Kişisel kusurun varlığı halinde de kamu görevlisi illiyet rabıtası, neden-sonuç ilişkisi bulunmalıdır. doğrudan sorumlu tutulacaktır ve davalar adli yargıda görülecektir. İdarenin Sorumluluğunu Etkileyen Haller
Bazı durumlarda idarenin davranışı dışındaki olaylar Hizmet kusuru, kamu görevlilerinin yürütülen hizmetle iç nedeniyle, illiyet bağı ilişkisi zayıflar ya da tamamen içe olan, kişiselleştirilemeyen kusurlarıdır. Kişisel kusur ortadan kalkar. Bu durum, idarenin sorumluluğunun ise “yürütülen görevden ayrılabilir nitelikteki kusurlar” azalmasına ya da ortadan kalkmasına neden olur. olarak tanımlanmaktadır. Bunlardan ilki mücbir sebeptir. Mücbir sebep, davalı Kusursuz Sorumluluk idarenin yürüttüğü faaliyetin dışında cereyan eden,
İdarenin davranışından bir zarar meydana geldiğinde, önceden öngörülmesi ve önlenmesi mümkün olmayan idarenin hiçbir kusuru olmasa da zarardan sorumlu nitelikteki olaydır. Meydana gelen bir olayın, mücbir tutulmasına kusursuz sorumluluk denir. Kusursuz sebep olarak kabul edilip idarenin sorumluluğuna etki sorumluluk, tam hukuki sorumluluk olarak edebilmesi için dışsallık, öngörülemezlik, önlenemezlik nitelendirilmektedir. şeklinde üç unsurun bir arada bulunması gerekmektedir. Mücbir sebebin varlığı halinde idarenin hem kusura Kusursuz sorumluluğun özellikleri şu şekilde sıralanabilir: dayanan sorumluluğu hem de kusursuz sorumluluğu • Kusursuz Sorumluluğun İkincil Olma Özelliği ortadan kalkar.
• Mağdur İçin Elverişlilik Özelliği İkincisi beklenilmeyen haldir. Beklenilmeyen hâl-kaza, • Zararın Anormal ve Özel Oluşu Özelliği idarenin faaliyetleri içinde ve sırasında meydana gelen, • Kusursuz Sorumluluğun Orijinal Olma Özelliği öngörülmesi ve önlenmesi kabil olmayan olaylardır.
İdarenin, bünyesinde belli bir tehlike taşıyan faaliyetler Beklenilmeyen hal (kaza) niteliğindeki olayın içsellik, sebebiyle oluşan zararlardan sorumlu olmasına risk “ilkesi öngörülemezlik ve önlenemezlik şartlarına sahip olması gereğince sorumluluk” denilir. İdarenin bünyesinde gerekir. Bir olay beklenilmeyen hâl niteliğinde ise, tehlikeler barındıran bir faaliyetinden dolayı bir zarar idarenin kusura dayanan sorumluluğunu kaldırır ancak meydana gelmiş ise, idare bu zarardan kusursuz olarak kusursuz sorumluluğu devam eder.
sorumlu tutulur. Bu durumlar genel itibariyle şu şekilde İdarenin sorumluluğunu etkileyen diğer haller ise zarar ifade edilebilir. görenin davranışı ve üçüncü kişinin davranışıdır. Zarar
• Tehlike barındıran eşyalar görenin davranışı, zarar ile idarenin fiili arasındaki illiyet • Tehlikeli yöntemler bağını tamamen kesiyorsa idarenin hem kusura dayanan hem de kusursuz sorumluluğu ortadan kalkar. Aynı • Tehlikeli durumlar şekilde üçüncü kişinin davranışı, idarenin davranışı ile • Kamu hizmetine geçici olarak iştirak edilmesi zarar arasındaki illiyet bağını kesmiş ise idarenin • Sosyal olaylar sorumluluğu tamamıyla ortadan kalkar. • Terör eylemleri Zararın Tazmini İdare hukukunda kusursuz sorumluluk türlerinden ikincisini, “kamu külfetleri karşısında eşitlik” ilkesi İdarenin faaliyetlerinden bir zarar meydana gelmişse, oluşturmaktadır. Buna göre, idarenin yürüttüğü bir idareden tazminat isteme hakkı doğar. Tazminat talep faaliyetten birileri, diğer insanlara göre anormal bir zarara edecek kişi idari yargıda dava açabilir, maddi ve manevi uğramış iseler bu zarar ödenerek külfetlerde bir eşitlik tazminat talep edebilir. Tazminat talep edecek kişi zarar sağlanmış olur. Kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi görenin kendisi olabileceği gibi, zarar görenin yakınları da gereğince idarenin sorumluluğuna neden olabilecek halleri olabilir.
şu şekilde sıralayabiliriz: Son olarak dikkat unutulmaması gereken bir husus da
• Bayındırlık Faaliyetlerinin Daimî Zararları idarenin faaliyetlerinden meydana gelen zararın tazminine ilişkin temel ilkelerdir. Bu ilkeleri şu şekilde sıralamak • Ticari Zararlar mümkündür: • Kullanım Engelleri ve Değer Kayıpları • Hukuka Uygun İşlemlerden Sorumluluk • Nakden Tazmin İlkesi • Sorumluluk Nispetince Tazmin İlkesi İdarenin Sorumluluğunun Şartları • Taleple Bağlılık İlkesi İdarenin sorumluluğunun söz konusu olabilmesi için, • Tam Tazmin İlkesi idari davranış, zarar ve illiyet bağı şartlarının gerçekleşmiş • Denkleştirme İlkesi olması gerekir.
İdarenin sorumluluğunda da ilk şart, ortada idarenin zarar verici bir davranışın bulunmasıdır. Ayrıca zararın varlığı