HİT310U-MEDYADA YAPIM
Ünite 5: Yapım Süreci
Giriş
Medyada gerçekleştirilecek bir yapımda; yapım öncesi süreç yani senaryoya bağlı olarak çekim senaryosu, senaryonun dökümü, yapım dosyası, yapım planı ve tüm sanatsal ve teknik hazırlıklar yapıldıktan, olabilecek aksaklıklara karşı gerekli önlemler alındıktan sonra senaryoya bağlı olarak belirlenen mekânda, senaryodaki sıraya bağlı kalmadan tüm sahne ve çekimlerin görüntü ve seslerinin kaydedilmesi gerekir. Bu süreç yapım süreci olarak adlandırılmaktadır. Medyada yapım süreci istisnalar hariç tüm yapımlarda aynı adımlardan oluşmaktadır.
Yapım süreci, senaryonun düşünsel olarak gerçekleştirilmesinden sinematografik olarak gerçekleştirilmesinde yapım öncesi süreçte planlanan günlerde çekimlerin yapıldığı bütün işlemleri kapsamaktadır. Yapım öncesi süreçte, yapılan ayrıntılı iş planına göre, yönetmen çekimleri senaryodaki sahne sırasına bağlı olmadan gerçekleştirir, çektiği bu görüntüleri de yapım sonrası süreçte senaryodaki sıraya bağlı olarak kurgusunu yapar. Yapım sürecinde görev alan kişiler senaryoyu teknik ve estetik açıdan bir yapıma dönüştürme yetkisinde olan teknik bir gruptur. Başarılı bir çekim süreci, büyük ölçüde çekim öncesi yapılan planlamanın yürütülmesinde gösterilen dikkate, çalışanların ve araçların belirlenen mekâna tam zamanında ulaşmasına bağlıdır.
Çekim Süreci
Yapım süreci ya da çekim süreci, herhangi televizyon yapımı ya da programının senaryoya göre çekiminin gerçekleştirildiği süreci kapsar. Yapım öncesi süreçteki çekim hazırlıkları ayrıntılı bir şekilde tamamlanıp bütçeye ve zamana göre çalışma planı yapıldıktan sonra çekim aşamasına geçilir. Yapımcı çekim başlamadan en az bir gün önce, çalışma programına göre her günün çekim planını, çekilecek sahneleri ve sıralarını hazırlar.
Yapım sürecinin aşamaları genel olarak şu şekilde sıralanır:
• Teknik ekip ve ekipmanın hazırlanması • Dekorun kurulması ya da mekânda gerekli düzenlemelerin yapılması, • Işıkların ilk çekilecek sahne ve çekimlere uygun olarak kurulması • Kameranın mekânda belirlenen yerlere yer- leştirilmesi, objektif ve filtreler ve diğer yardımcı malzemelerin hazırlığının yapılması • Çekim saatinden önce oyuncuların hazırlanması • Ses ekibinin hazırlıkları yapması • Oyuncuların hareketi, sahneye giriş ve çıkış yönlerinin belirlenmesi, performanslarını en iyi verecek düzenlemelerin yapılması • Sahnenin çekim provası yapılması • Yönetmenin komutu ile görüntü ve seslerin kaydedilmesi
Yönetmen ilk çekimleri gerçekleştirdikten sonra, kaydettiği ilk görüntüleri tüm ekiple paylaşıp uzmanlıkları doğrultusunda görüş ve önerilerini alır, gerekli düzeltmeler yapılır.
Çekimler senaryodaki sıraya göre yapılmaz, her sahne için tüm çekimler tamamlandıktan sonra diğer bir sahneye geçilir. Çekim kameranın bir kez çalıştırılmasıyla elde edilen görüntüdür. Çekim sürecinde yönetmen kurguyu göz önünde bulundurarak çekimleri yapmalı, senaryodaki anlatımı güçlendirecek ve kurguda işi kolaylaştıracak ara görüntüler çekmeli, senaryodaki devamlılığı ve çekilen sahne ile diğer sahneler arasındaki ilişkiyi kurmak için ışık, kamera hareketlerini, mekânı, aksesuarları, oyuncuların performansını, dış çekimse mekândaki güneşin durumunu ve ses ögelerini eş güdüm içinde düzenlemek ve kullanmak zorundadır.
Çekim sürecinde kaydedilen görüntülerin kaydını tutmak ve kurguda referans ve kolaylık olması için klaket ya da klape kullanılmalı, her sahnenin görüntü ve seslerini kaydetmeden önce klapeye her sahnenin ve çekim sayısının numarası yazılmalıdır.
Çekim Sürecinde Görev Alan Yapım Ekibi
Yapımın türü, tekniği ve bütçesine göre görev alanları ve yetenekleri çok farklı olan yapım ekibi genel olarak; yapım ve teknik ekip olarak iki grupta sınıflandırılmaktadır.
Yapımlarda yapım ekibi, sorumlu yapım yönetmeni, ortak yapımcı, uygulayıcı yapımcı, yapım yönetmeni, yönetmen, yardımcı yönetmen, yapım yardımcısı, devamlılık yazmanı, senarist ve sanat yönetmeninden oluşmaktadır. Yapımlarda teknik ekip ise görüntü yönetmeni, kameraman, sayısal görüntüleme teknisyeni, aktarmacı, video asistanı, şık yönetmeni, ışık asistanı, ses kayıt teknisyeni, ses kayıt teknisyeni yardımcısı, elektrik başteknisyeni, kamerayı taşıyan ve kuran kişi, resim seçici, kamera kontrol, ses uzmanı ve stüdyo şefi ve diğerlerinden oluşmaktadır. Yapımlarda yapım ve teknik elemanların dışında, yapımın etkili ve yaratıcı olarak gerçekleştirilmesine katkı veren farklı görevliler de bulunmaktadır. Bunlar arasında en önemlileri kasting- oyuncu yönetmeni, müzik danışmanı, tasarımcı, grafik tasarımcısı, özel efekt uzmanı, satın almacı, stilist, kostümcü, makyaj sanatçısı, mekân sorumlusu, saç tasarımcısı, aksesuar ekibi, koşuşturmacı bulunmaktadır.
Stüdyolar ve Stüdyo Çekimleri
Stüdyolar, bir televizyon istasyonunun canlı çekim ve bant yayın olarak gerçekleştireceği çekimle ilgili ana üniteleridir. Ayrıca stüdyolar farklı türlerdeki yapımların gerçekleştirildiği yapay mekânlardır. Bir stüdyoda sahne ve teknik kısım olmak üzere başlıca iki bölüm bulunur. Sahne (Podyum), program konusunun gerçekleşeceği, setin kurulacağı alan, teknik kısım (depo) ise içinde taşınabilir cihazların ve gereçlerin bulunduğu (kameralar, aydınlatma, ses donanımı, monitörler, kablolar vs.) yerdir. Bu ana bölümlerin dışında makyaj odası, kostüm odası,
atölyeler ve dinlenme odaları gibi destek birimler de yer alır.
Her stüdyoda yer alan yönetim odası, stüdyodaki bütün teknik donanımları barındırır ve stüdyo ile bağlantılıdır. Yönetim odasında programın akışını ve kontrolünü sağlayan cihazlar (monitörler, mixerler, VTR, müzik seti, bilgisayar vs.) bulunur. Yönetmen, yönetmen yardımcısı, teknik yönetmen ve ses mühendis yönetim odasında görev yapan kişilerin başında gelmektedir.
Çekimlerde aydınlatmanın yapılmasında ister stüdyo çekimi olsun isterse dış çekim olsun ilkeler aynıdır. Aydınlatma yapılırken ilk iş, ana ışık kaynağının kameranın sağ ya da sol yanından 45 derecelik bir açı oluşturacak ve nesnenin üzerine ışık gelecek şekilde yerleştirilmesidir. Genel olarak aydınlatmalarda ışık kaynaklarının şiddetleri; ana ışık kaynağı %50, dolgu ışık %30 ve arka ışık kaynağı ise ise %20 oranında kullanılmalı ve aydınlatma yapılırken kaynaklarının şiddeti ışık ölçer ile sürekli ölçülmelidir.
Stüdyoda sonsuz mekân hissi yaratmak için perde ve değişik malzemelerden yapılan bir fon yer alır. Stüdyo zeminin kesinlikle düz ve yüzeyin boyanmış olması gerekir. Stüdyo zeminindeki ekipmanın her biri kendi operatörü olan kameralarını, boom mikrofonlarını ve prompterı içermesi olasıdır. Kameraların ve mikrofonların çıkışı stüdyodan kablolar aracılığı ile kontrol odasına aktarılır.
Stüdyolar özellikle, bölgesel ve özel görüntülere gereksinim duymayan haber, tartışma, sohbet, konser, reklam, dizi, tanıtım türü programlar için elverişlidir. Stüdyolar içinde, çok farklı ortamları oluşturabilecek biçimde, zengin teknik olanaklarla düzenlenerek yapılmıştır. Stüdyo düzeni, dekor ve uygun ışıklandırma ile program konusuna uygun istenilen ortam kolaylıkla elde edilebilir.
Stüdyo çekimlerinin genel özelliklerini aşağıdaki şekilde sıralamaktadır:
• Teknik donanım hemen hemen hazırdır. • Kamera, aydınlatma kaynağı gibi gerekli cihazların ve gereçlerin taşınması sorunu yoktur. • Artistik açıdan aydınlatma konusu kolaylıkla hâlledilebilir. • Çekim açılarının hesaplanması kolaydır. • Ses kaydında ve harici seslerin izolasyonunda sorun olmaz. • Yönetmen nasıl davranacağını kolaylıkla hesaplayabilir. • Çekim mekânı dolayısıyla görev yeri bellidir. • Çekim alanı dolayısıyla görüntü sınırlıdır.
Stüdyo Planlamasından Yayına
Stüdyo zamanını verimli biçimde kullanmak yönetmenin senaryodaki sahnelerin çekim planını ayrıntılı olarak yapmasına bağlıdır. Sette nelerin bulunması istendiği, istenilen şeylerin yerleri, programa katılanların
performansı, hareket ve trafiği, izleyiciye neyin ve nasıl gösterileceğinin çekilebilmesi, bu çekimleri yapabilmek ve kaliteli ses düzeyini tutturabilmek için kameraların, boom veya diğer mikrofonların durum ve konumları kesin olarak önceden çalışılmış ve saptanmış olması gerekir. Ancak bu durumda stüdyo zamanından büyük ölçüde tasarruf edilebileceği gibi, yönetmen da daha iyi sonuçlara ulaşabilecek demektir.
Bir stüdyo çekimi çok farklı alanlarda uzmanlaşmış pek çok kişiyi ve ekipmanı gerektirir. Çok iyi bir planlama ve yapılacak toplantılarla tüm ekiple iyi bir iletişim kurulmadan bir yapım etkili ve yaratıcı olarak gerçekleştirilemez. Toplantıda yapımcı ve yönetmen programın amacını ve ulaşmayı istediği ana amacı açıklamalı, bunu yaparken de stüdyo planını kullanmalı ve bu plan üzerinde kameraların, oyuncuların konum ve ha- reketlerini belirterek ışıklandırma, ses, dekor ve iyi görüntü alma açısından ekibin ilgili elemanlarının fikirlerine başvurulmalıdır. Toplantı sonunda alınan kararlara göre yönetmen prova, kayıt, gün ve saatlerini görevlilere bildirmeli; son biçimin alan stüdyo planı, yeterli sayıda kopyası çıkartılarak ilgililere dağıtılmak üzere dekoratöre verilmelidir.
Provalar
Çekim sürecinde, yapımın türü ve niteliğine göre prova yapılır. Çünkü yapım sürecinin sorunsuz gerçekleşmesi, zamanın, mekânın, teknik olanakların ve bütçenin etkin kullanılması için prova her yapım için kaçınılmaz bir işlemdir. Prova, soğuk ve sıcak prova olarak iki şekilde gerçekleştirilir.
Oyuncularla yapılacak olan okuma provalarından sonraki çalışma evresi soğuk prova olarak adlandırılır. Okuma provalarında metnin yorumu, tonlama ve kişiliklerle ilgili çalışmalar, soğuk provalarda ise oyuncu hareketleri ça- lışılır, ezber pekiştirilir ve gösteri baştan sona bir akış içinde oynanabilecek bir düzeye getirilir. Soğuk prova oyuncuların çekilecek sahnelerde yapmak zorunda oldukları hareket ve mizansenlere alışmalarını sağlama açısından çok önemlidir. Yönetmen de çekim metninde hazırlamış ve stüdyo planında çalışmış olduğu çekimleri kontrol ederek oyuncuların hareketlerinde, eşyanın konumunda ve objektiflerde yapacağı değişlikleri saptayacaktır.
Sıcak provalar, yayın provası ya da çekim provası anlamındadır ve herkesi ilgilendirir. Sıcak prova ne yapacağını bilen teknik ekipten daha çok oyuncular içindir. Sıcak provada yapılması gerekenleri aşağıdaki şekilde sıralamıştır:
• Işık ve ses kontrolleri yapılır. • Prompter sistemi kullanılıyorsa kontroller yapılır. • Programda kullanılacak olan grafikler ya da görüntüye girecek VTR’ların sekansları bağlantıları kontrol edilir. • Sıcak provada yönetmen kontrol odasında kameraların gerçek görüntüleri ile çalıştığı için
önce çekim metnindeki tüm çekimleri teker teker • İstenmeyen seslerin izolasyonu zordur. kontrol eder. Buna çekim sıralama (line-up) • Çekim alanında meydana gelebilecek istenmeyen provası da denir. Bundan sonra sıra, gösterinin durumların kontrolü zordur. tümüyle akış içindeki provasına gelir. • Yönetmen ve yapım için çok fazla zorluk vardır. • Sıcak provada stüdyodaki dekorun ve eşya ile • Çekim alanı dolayısıyla görüntü sınırsızdır. ilgili konumların stüdyo planındaki ile aynı olması gerekmektedir. Bu dekoratörün ve stüdyo Dış çekimlerde gerçekleşen yapımlarda yönetmenin şefinin sorumluluğundadır. kullandığı çekim teknikleri genel olarak; tek kamera ile • Sıcak prova sırasında ortaya çıkan ve çıkabilecek master çekim tekniği ve çoklu kamera ile çekim tekniği olası sorunlarla ilgili olarak kameramanlardan ya şeklinde üç farklı biçimde sınıflandırılır. Bu yapımlarda da stüdyo şefinden gelebilecek uyarıları çok iyi bazen küçük bir çekim ekibi (yönetmen, kamera, ışık ses tartmak gerekir. ekibi) ve tekli bir kamera ünitesi, bazen de dış mekânı tüm • Sıcak provadan sonra gerçekleşen yapım yapım ekip ve teknik ekipmanına sahip Obivan (çekim sürecinde kamera konumlarında, dekor ve aracı ve onun teknik imkânlarıyla) ile taşınabilir bir oyuncuların hareketlerinde bir değişiklik stüdyoda çevirerek çekimler yapılmaktadır.
yapmadan önce çok dikkatli davranılmalıdır.
Prova sırasındaki sorunlar ise çekim, oyuncular, sahnesel sorunlar, işlemsel riskler ve kurgu/görüntü geçişi/resim seçici ile ilgili olarak gerçekleşen sorunlar olarak sınıflandırmıştır.
Stüdyo yönetimiyle ilgili dikkat edilmesi gereken pek çok konu bulunmaktadır. Yönetmen, prosedürlere uyduğu, stüdyo dışı ön hazırlığı iyi yaptığı ve profesyonelce davrandığı sürece başarılı olabilir. Yönetmenin yaratıcı gücü, bu ilkelere bağlı kalındığı anda ortaya çıkacaktır. İyi bir yönetmen stüdyoda uygulayacağı metni stüdyoya girmeden ezberlemiş olmalıdır. Tüm süreç, süreçte kullanılacak tüm ekipman kontrol edilmeli ve hazırlanmalı; görev alacak herkes sorumluluklarının farkında olmalı ve görevliler arasında etkili bir iletişim bulunmalıdır.
Stüdyo çekimlerinde yönetmen kontrol odasından çekimi yönetir. Kontrol odası; kameralardan gelen görüntülerin ses, grafik ve önceden hazırlanmış diğer görüntü malzemelerinin düzenli bir koordinasyon içinde yayına veya kayda gönderilmesini sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Çekim öncesi yapılan kamera ve oyuncu provaları sırasında veya canlı yayın ya da kayıt sırasında çalışmaların güvenli ve sorunsuzca yürütülebilmesinde stüdyonun iç iletişim sistemi (intercom) önemli bir rol oynar.
Dış Çekim
Yapımlarda stüdyo dışı çekimler, dış çekimler olarak adlandırılmaktadır ve dış çekimler gerçekliğin vur- gulaması ve sunumu açısından çok önemlidir. Stüdyo dışı çekimlerin en büyük dezavantajı teknik açıdan, risk oranı yüksek çekimler olmalarıdır. Bunlar, yapım fırsatlarını ve tekniklerini doğrudan etkileyen risklerdir.
Dış çekimlerin genel özelliklerini aşağıdaki biçimde sıralamaktadır:
• Cihazların ve gereçlerin taşınması zorunluluğu vardır. • Aydınlatma büyük ölçüde gün ışığının durumuna bağlıdır, dolayısıyla sorunlar çıkabilir.