olmadığını, denetime yönelik soruların Yönetim Kavramına Genel Bir Bakış cevaplanmasını içermektedir. Kurum
Günümüzde daha çok danışmanlık rolü atfedilen halkla çalışanlarının anlayış güven ve desteğini ilişkiler kurumiçi iletişimin güçlendirilmesinde yönetimin kazanmak amacıyla gerçekleştirilen kurumiçi sözcüsü niteliğini taşımaktadır. Bu nedenle gerek iç halkla ilişkiler, çalışanları kurumun çalışmaları, gerekse dış hedef kitleler arasında köprü niteliği taşıyarak hedefleri varsa problemleri hakkında bilgi sorunların çözümünde uzlaşmayı sağladığı için halkla aktarmayı, kurumiçi dayanışmayı arttırarak ilişkiler uygulamaları yönetimin karar alma kurumsal bilinci oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu mekanizmasında değerlendirilmesi gereken yönetsel noktada kurumiçi halkla ilişkiler, yönetim ve alandır. Yönetim evrensel bir kavramdır. Önceden ne çalışanlar arasında aracı konumundadır. Yönetim yapacağının kestirilmesi oldukça zor olan insanla uğraşır. fonksiyonlarının yerine getirilmesi, ast-üst ilişkisi Ekonomistlere göre yönetim, toprak, sermaye ve iş gücü çerçevesinde gerçekleşmektedir. ile birlikte üretim fonksiyonlarından biri olarak tanımlanabilirken, sosyal bilimciler için yönetim, bir sınıf Liderlik Kavramına Genel Bir Bakış
ve saygınlık sistemi olarak nitelendirilmektedir (Can, Lider kavramının temeli insanoğlunun toplumsal hayata 2007: 3). Yönetim insan, amaç ve süreç öğelerini geçişi kadar eskilere dayanır. Liderlik olgusu, sürekli kapsayan dinamik ve multidispliner bir alandır. Yönetim; olarak tartışılmakta ve bilimsel olarak araştırılmaktadır. Toplumsal yapıya bakıldığında liderliğin; sosyal, siyasi ve • İnsana yönelik bir süreçtir, ekonomik arenada başarının bir koşulu olarak kabul • Grup niteliği taşımaktadır, edildiği söylenebilir. “Lider aynı sistemde görev yapan • Amaca yöneliktir, kişileri belirli amaçlar doğrultusunda etkileyen, • Otorite sürecidir, yönlendiren ve değiştiren; özellikle de insan ilişkilerine • İş bölümü ve uzmanlaşmaya dayanmaktadır, dayanan sosyal yetkiyi kullanan kişi” (Manske, akt. • Rasyonel bir süreçtir, Küçükoğlu, 2013: 2) olarak tanımlanabilir. Tanımlardan • Evrensel bir karakteristiğe sahiptir, da anlaşılacağı üzere, toplumlar başta olmak üzere • İletişimi temel almaktadır. içerisinde insan öğesini barındıran tüm örgütsel yapılar Küreselleşme, teknolojik değişim ve gelişmelerin yarattığı için liderlik hayatî nitelikte öneme sahiptir. Hangi açıdan yeni dünya üzerinde kurumlar gerek pazar ortamındaki ele alınırsa alınsın liderlik kavramında ortak kabul görmüş hareketlilik gerekse müşteri beklentileri gibi rekabet olan nokta bir hedefin olması ve bu hedefe ulaşılması yapısını oluşturan etmenleri etkin bir biçimde yönetmek amacıyla bir grubun varlığıdır. Lider; amacıyla daha hızlı düşünmek, atacağı her adımı ve • Kendisini tanımalı ve geliştirmelidir, sonrasını planlamak durumunda kalmıştır. Yönetim işlevleri olarak adlandırılan faaliyetler bütünü planlama, • Yeterli bir bilgiye sahip olmalıdır, örgütleme, yöneltme, koordine ve kontrol etme olmak • Sorumluluk duygusuna sahip olmalıdır, üzere toplam beş başlık altında ele alınmaktadır. • Yerinde karar vermelidir, • Her zaman bir lider gibi davranmalıdır, • Planlama: Yönetim sürecinin ilk basamağını • Grup üyelerini tanımalı ve korumalıdır, oluşturan planlama; amacın gerçekleştirilebilmesi • Grup üyelerini bilgilendirmelidir, için gerekli hareket biçimlerinin belirlenmesini • Grup üyelerinde sorumluluk duygusunu içermektedir. geliştirmelidir, • Örgütleme: Bu aşama, yönetim sürecinde gerekli • Kurumun mevcut imkânlarını en iyi şekilde olan iş gücü, yer, araç gereç gibi gereksinimlerin kullanmalıdır. saptanmasını ve gerektiği gibi bir araya getirilmesini içermektedir. Yukarıda bahsedilen kurallar, liderin nasıl olması • Yöneltme: Yönetimin üçüncü basamağında gerektiğinin yanı sıra, aynı zamanda liderin kişiliğini de öncesinde belirlenen iş gücünün plana uygun bir ortaya koymaktadır. Bir liderin kurum içinde kendisini şekilde amaca odaklı olarak yöneltilmesini, yani takip edenleri etkileyebilmek için başvuracağı beş çeşit çalışanların amaca yönelik faaliyetleri istenen güç kaynağı vardır. Bunlar (Celep, 2004: 4):
biçimde yerine getirmesini ifade etmektedir. • Yasal (legitimate) güç: Kurumsal yapı temelli • Koordine Etme: Koordinasyon aşaması, amacın olarak hiyerarşiden kaynaklanan ve liderin gerçekleşmesi için tasarlanan süreçte, grupların statüsü ile ilişkili güçtür. ve çalışanların uyumlu bir şekilde hareket • Ödüllendirme (reward) gücü: Liderin sunduğu etmesini temel almaktadır. ödüller çalışanlar için ne kadar değerli ise, • Kontrol Etme: Yönetme fonksiyonlarının ödüllendirme gücüde o oranda artmaktadır. sonuncusu olan kontrol etme, daha önceki • Zorlayıcı (coercive) güç: Zorlayıcı güç, aşamalarda planlanan süreçlerin gerçekleşip ödüllendirme gücünün aksini ifade etmektedir. gerçekleşmediğini, gerçekleşmiş ise hangi oranda • Uzmanlık (expert) gücü: Bir liderin en temel doğru ya da yanlış olduğunu, sürecin verimli olup gücü bilgisi ve tecrübesidir.
• Benzetim ya da karizmatik (referent) güç: insanların var olduğu her ortamda liderlikten söz Karizmatik güç, liderin kişilik özellikleriyle edilebilir. İşletmeler açısından bir liderden beklenen bazı orantılıdır. görev ve davranışlar vardır. Bunlar (Çetin, 2008: 46-49):
Bütünleşik bir biçimde ele alındığında; bahsedilen beş güç • Firmayı başarıya götürecek bir strateji oluşturma, arasında karizmatik gücün önceliği olduğu söylenebilir. • Firmanın yapması gereken işin özünü belirleme, Liderlerin ortak yanları ise şunlardır (Dmeker, :5’den akt. • İnsanları ikna etme, Çetin, 2008: 44-45): • İnsanları dinlemeye çalışma,
• Lider, takipçileri bulunan kimsedir, • Eğer işletmenin içinde bulduğu şartlar, belirsiz ve • Etkili bir liderin mutlaka sevilen ya da takdir verilmesi gereken zor kararlar varsa, liderler edilen biri olması gerekmez. Önemli olan kararı vermeli, seçmeli ve harekete geçmelidir.
gerçekleri uygulamasıdır, Liderin kurum içerisinde fonksiyonları şu şekilde • Liderler sürekli gündemdedir. Bu nedenle örnek sıralanabilir (Erdoğan, 1994: 358-360): oluştururlar, • Liderlik; yüksek mevki, ayrıcalıklar, unvan veya • Uygulayıcı Olarak Lider: Grubun özelliğine para değil, sorumluluktur, bakılmaksızın her liderin temel görevi grubun gerçekleştirdiği çalışmaları ve süreçleri koordine • Liderler, kuruluşların başarıya götürecek etmektir. yaklaşımlara saygı üstlendiği misyon ve hedefleri sonuçları araştırır, • Planlayıcı Olarak Lider: Lider, kurum içinde yer alan çalışanların amaçlara ulaşmaları için gerekli • Çalışanlarının gücünden korkmaz, ekip görülen davranışların planlayıcısı ve çalışmalarına inanır yetenekli insanları düzenleyicisi olarak görülür. yanlarında ister ve onların yaratıcılıklarına saygı duyarlar. • Uzman Olarak Lider: Bir kurum içerisinde lider, çoğu zaman kuruma dair belli bilgilerin kaynağı Liderlik teorileri: Liderlikle ilgili pek çok teori ve uygulamaların mimarı olarak görülür. bulunmaktadır. • Sözcü Olarak Lider: Kurumun yapısına ve
a. Özellikler Teorisi: Bu teoride liderleri diğer iletişim akışının ne şekilde sağlandığına bağlı insanlardan ayıran özellikler üzerinde olarak, kimi zaman grup üyelerinin başka bir durulmuştur. grupla doğrudan ve etkin ilişki kurmaları b. Davranışsal Teoriler: Özellikler teorisi zorlaşabilmektedir. konusunda yapılan çalışmalar geliştirildikçe, bu • Kontrolör Olarak Lider: Kurum içinde görev teorinin tek başına liderliği açıklamada yetersiz alan bir lider, bağlı bulunduğu grubun kontrolörü kaldığı görülmüştür. konumundadır. c. Durumsal Teoriler: Özellikler kuramı liderlerin • Ödüllendiren ve Cezalandıran Olarak Lider: kişilik özelliklerine, davranışsal teoriler ise Kurumsal yapılanmaya bağlı olarak grup liderlerin davranış biçimlerine odaklanmıştır. üyelerinin önceden belirlenmiş amaçlar d. Liderlik Teorilerindeki Yeni Yaklaşımlar: doğrultusunda tutum ve davranış sergilemeleri Yönetim ve organizasyon alanında ortaya çıkan beklenir. gelişmeler, liderlik alanında da yeni • Hakem ve Aracı Olarak Lider: Grup üyelerinin yaklaşımların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu uyumundan sorumlu olan lider, grup üyeleri yaklaşımlardan başlıcaları şunlardır; Dönüşümsel arasında oluşan anlaşmazlıkların ortadan Liderlik, Karizmatik Liderlik, Antrenör Tipi kaldırılması noktasında aracı görevi Liderlik, Liderliğe İkâme Kuramı, Kadın üstlenmektedir. Liderler. • Örnek Olarak Lider: Bir liderin en önemli fonksiyonu, kendisini takip eden grup üyeleri için Yöneticilik ve liderlik: Liderlikle ilgili olarak üzerinde örnek olmasıdır. durulması gereken diğer bir nokta yöneticilik ve liderlik • Grup Sembolü Olarak Lider: Kişilerin kurum kavramlarının doğru bir biçimde ifade edilmesi içerisinde sahip oldukları statülerin sembolleri gerekliliğidir. Bir lider yönetici konumunu gerektirmediği vardır. gibi, her yöneticinin lider olduğu da söylenemez. Liderler • Suç Üstlenen veya Üyelere Babalık Yapan Kişi sahip oldukları farklı özellikleriyle başkalarını etkileyen, Olarak Lider: Kimi zaman bir lider temsil ettiği hedeflere dayalı vizyon ve misyon oluşturabilen kişilerdir. ve sorumluluğunu üstlendiği grubun ya da bir Yöneticiler ise başkaları tarafından o pozisyona getirilmiş, grup üyesinin yaptığı hataları üstlenebilir. onlar adına belirlenmiş hedeflere dayalı olarak çaba gösteren, işleri planlayarak, uygulayan ve denetleyen Ekili liderlik: Etkili liderin nasıl olması gerektiği ya da kişilerdir. Yöneticilik bir meslektir ve işletmelerin etkili lider kriterlerinin neler olduğu sorusu üzerinde kurulmasıyla ortaya çıkmıştır; liderlik ise bir davranış durulduğunda, temel olarak kurumun hedeflerine ulaşması biçimidir. Belli bir amaç doğrultusunda bir araya gelen ile ekili liderlik arasında bir bağ olduğu söylenebilir.
Bununla birlikte grubun sürekliliği, büyümesi, kapasitesi, Belirli bir plan dahilinde ve belirli bir süreç doğrultusunda performansı, çalışanların lidere yönelik tutum ve hayata geçirilen uygulamaları içeren halkla ilişkilerin davranışları da etkili liderlik kriterlerini oluşturur. başarısı başta bulunan liderin faaliyetleri ve faaliyetleri Üzerinde önemle durulması gereken bir diğer nokta lider hayata geçirecek kişileri sistemli ve uyumlu bir biçimde ile çalışanlar arasındaki ilişkidir. Çalışanların lidere bir araya getirmesine bağlıdır. yönelik düşünceleri, ona duydukları bağlılık ve güven, Kurumiçi iletişimin yönetilmesi sürecinde liderlik: lideri lider yapan temel unsurlardır. Çalışanların performansları, kurumun bütün çıktılarına Kurumiçi Halkla İlişkilerin Yönetimi ve Liderlik yansımakta ve kurumun büyümesini, rekabet Kurumiçi halkla ilişkilerin yönetimi hem çalışanların hem edebilirliğini, kârını vb. noktaları doğrudan de yöneticilerin aktif olmalarını gerektiren bir süreci etkilemektedir. Dolayısıyla çalışanlar, kurumların gerekli kılmaktadır. İnsanların toplumda düzeni sağlamak önemsemek zorundu olduğu geniş bir kitleyi için kurallar koymaları ve bu kurallara uyma ihtiyacı, oluşturmaktadır. Kurumiçi iletişim sürecinin yöneten-yönetilen ayrımıyla birlikte liderlik kavramının da yönetilmesinde liderin görevlerini şu şekilde sıralamak başlangıcını oluşturmaktadır. Halkla ilişkiler yöneticisinin mümkündür:
amacına ulaşabilmesi için personelinin bir bütün olarak ve • Çalışanları çift yönlü bir iletişime özendirmek uyumlu bir biçimde yönetilmesi gerekmektedir. Liderlik, amacıyla sürekli temas halinde olmalıdır. insanları belirlenmiş hedefler doğrultusunda çaba • Çalışanlar arasındaki iletişimi güçlendirmelidir göstermeye ikna etme yeteneğidir. Kurumiçi halkla ve varsa iletişim engellerinin ortadan ilişkiler çerçevesinde yönetilmesi gereken ve etkin lidere kaldırılmasına yönelik ortak görüşmeler ihtiyaç duyulan bileşenlerden bir tanesi kurum kültürüdür. düzenlemelidir. Lider doğası gereği, kendini izleyen bir kitleye sahiptir. • Yönetim sürecinin her aşaması hakkında Bu kitle, onun tutum ve davranışlarını takip ederek rol çalışanlara sürekli bir bilgi akışı sağlamalıdır. model olarak kabul etmektedir. Çalışanlara karşı Böylelikle çalışanlarda bilinmezlikten sorumluluk sahibi bir lider kuruma yönelik tutum ve doğabilecek güvensizliğin önüne davranışlarını sürekli kontrol altında tutmalı ve kurum geçilebilmektedir. kültürünün aktarılmasında aşağıdaki özellikleri taşımalıdır • Çalışanların istek ve eleştirilerini rahat bir şekilde (Akıncı Vural, 2010: 105-106): iletebilmelerini sağlamalıdır.
• Anlamları oluşturucu, düzenleyici ve • Lider eğer yönetici konumunda değilse ast-üst etkileyicidir. ilişkilerinin olumlu yönde ilerlemesine yönelik • Simge, ideoloji, efsane, özel bir kurum dili, inanç aracı olmalıdır.
ve törenlerin yaratıcısıdır. Bunları gerektiğinde Bunların yanı sıra liderin iyi bir gözlemci olması gerekir. dönüştürüp değiştirebilmektedir. Kurum liderinin ve halkla ilişkiler birim liderinin bu • Örgüt yapısını canlandırıcı, harekete geçirici ve anlamda sahip olduğu liderlik özellikleri halkla ilişkilerin esneklik kazandırıcıdır. özüne ve ruhuna ne derece uygun ve birbirleriyle ne kadar • Bir tür mimardır. uyumluysa gerçekleştirilen halkla ilişkiler • Yükseltici, özendirici, ruh ve ilham vericidir. uygulamalarında izlenen süreç, ulaşılmak istenen amaçlar, İnsanları yenilik yapmaya ve böylelikle takip edilen politikalar, üstlenilen görevler, gelişmeye özendirir. kurumsal/birimsel örgütlenme ve karşılaşılan sorunlar • Çalışanların bilinçaltında bulunanları, bilinç açısından karşılıklı fikir alışverişi içerisinde alınacak düzeyine çıkarır. kararlar eşgüdümlü bir şekilde belirli bir sistem dahilinde • Manevî bir özellik taşır. İnanırlık ve coşku en uygun olan zaman dilimi içerisinde hayata izleyicileri ile bütünleşmesinin iki özelliğidir. geçirileceğinden, elde edilecek başarı düzeyi de o derece Özetle bu tür liderlik, Jay Mac Gregor Burns’un fazla olacaktır. ortaya koyduğu kavramıyla dönüştürücü liderliktir. • Bu tür lider, lider ve izleyicileri birbirini yüksek motivasyon ve moral düzeylerine ulaştıracak biçimde ilişki kurduklarında ortaya çıkar. Kişilerin yaşamına anlam verme üzerine kurulur. • Çevresel koşulların sürekli değişimi, önceden belirlenen rol gereklerine göre hareket etmeyi normal, rutin yönetimi değil, yenilikçilik ve yaratıcılığı gerektirir. Bu da kurumsal amaçların vb. yeniden biçimlenmesini, dönüştürülmesini gerektirir.