Yaratıcı Yazarlık ve Yazım Süreci

Yaratıcı düşünme, kişinin alışıldık bir düşünme biçiminin dışında düşünmesi ve bu çerçevede somut bir çıktının oluşmasıdır. Söz konusu çıktı bir roman, hikâye, şiir, resim, sanat eseri, oyun ya da film senaryosu, şarkı sözü olabilir. 

• Yaratıcılık, bireylerin temel bir yeteneğidir. 

• Yaratıcılık, tasarlanmış bir faaliyet sürecidir. 

Yaratıcı süreç belirli bir bağlamda (ortamda) gerçekleşir. 

• Yaratıcı süreç, somut veya soyut ürünlerin üretilmesini gerektirir. Yaratıcı ürünlerin en azından onları oluşturan bireyler için yeni (orijinal, alışılmışın dışında) ve bir dereceye kadar uygun (değerli, kullanışlı) olması gerekir.

Yaratıcı bireyler düşüncelerini yazı yoluyla somutlaştırabilir. Yazmak kişisel bir ifade biçimi olmak ile birlikte düşünceleri ve deneyimleri yaratıcı bir şekilde keşfetmenin yoludur (O’Reilly ve Yeh, 2023, s. 11). Yazma, düşünme ve öğrenmenin gerçekleştiği bir süreç olup yazma pratiği ile ilgili olarak şunlar söylenebilir (Petelin, 2022, s. 2-6): 

• Yazı, fikirlere somut bir biçim verir. 

• Yazma yoluyla bir fikrin peşinden gitmek, odaklanmış bir şekilde düşünmeyi gerektirir. 

• Düşünceleri yazmak daha karmaşık ve önemli olana yönelmeyi sağlar. 

• Yeniden yazmak bir iç monolog gerektirir 

Yazı türleri; “açıklayıcı”, “ikna edici”, “anlatısal”, “betimleyici” ve “yaratıcı” dır.

Açıklayıcı yazıda amaç bilgilendirmedir. İkna edici yazının amacı okuyucuyu herhangi bir konuda ikna etmek iken, anlatısal yazıda amaç kurgusal bir hikâye ile okuyucuya seslenmektir. Betimleyici yazı, anlatısal ve yaratıcı yazının aynı anda kullanılmasını ifade ederken yaratıcı yazı ise bahsi geçen türlere dahil edilemeyen yazılardır. Diğer yandan tüm yazı türlerinin temelinde yaratıcı yazma pratiğinin yer aldığını söylemek yanlış olmayacaktır. Halkla ilişkiler amaçlı yazarlığın daha çok açıklayıcı ve ikna edici yazı türüne dahil olduğu ifade edilebilir. 

• Karakter: Genellikle düz yazının en önemli boyutu olarak kabul edilir. İyi hazırlanmış karakterler okuyucuyu hikâyenin içine çeker ve onun hikâyeyle ilgilenmesini sağlar. 

• Bakış açısı: Hikâyeyi kim anlatmaktadır? 

• Hikâyenin geçtiği yer: Toplumsal, kültürel bağlam, mevsim, coğrafi ortam, zaman gibi unsurlar önemlidir. 

• Anlatmaya karşı gösterme: Hem göstermenin hem de anlatmanın kendi kullanım alanları vardır ve her ikisi de mutlaka birbirini dışlamaz. 

• Anlatı yapısı/olay örgüsü: Olay örgüsü, bir hikâyede olup bitenler ve bu olayların nasıl organize edildiğidir. Temel olay örgüsü yapısı; başı, ortası ve sonu olan bir anlatıdır. 

• Taslak Oluşturma: Fikir aşaması ve yazmaya başlama unsurlarını içerir. 

• Düzenleme: Metni tekrar incelemeyi ve geliştirmeyi içerir. 

• Düzeltme: Bir metni yayımlamak ya da son hâliyle sunmak için hazırlanmayı, seçmeyi ve birleştirmeyi içerir. 

• Odak: Bir yazının tek ve net bir merkezî fikri, her paragrafın net bir ana noktası veya konu cümlesi olmalıdır. 

• Gelişme: Her paragraf yazının ana fikrini desteklemeli veya genişletmelidir. Her paragraftaki fikir örneklerle ve ayrıntılarla açıklanmalıdır. 

• Uyum: Bir yazıdaki her paragraf ana fikirle ilgili olmalıdır. Her paragraf ana fikre bağlı kalmalıdır. 

• Tutarlılık: Bir yazı mantıksal olarak düzenlenmelidir ve sorunsuz bir şekilde akmalıdır. Yazıdaki her şey okuyucuya anlamlı gelmelidir. 

• Dilin doğru kullanımı: Bir metin doğru yazılmalı ve hatasız olmalıdır. 

• Neden yazdığını ve okuyucularının ne bulmayı umduğunu bilir. 

• Yazdığı konu hakkında ne bildiğinin ve bilmediğinin farkındadır. 

• Yazma stratejileri ve ilkelerinden yararlanabilir ve neyin işe yaradığını bilir. 

• Fikirlerini basit, doğrudan ifade eder. 

• Kendini ifade etme ihtiyacını değil, okuyucunun bilgi ihtiyacını karşılar. 

• Yazım kurallarını bilir ama aynı zamanda etki için onları ne zaman esneteceğini de bilir. 

• Söz dizimsel netlik ve retorik duyarlılık ve incelik sergiler. 

• Titizlikle düzenlenmiş ve düzeltilmiş bir çalışma sunar. 

• Bir konunun seçilmesi 

• Yazmaya başladıktan sonra durulmaması, bir sona ulaşana kadar yazmaya devam edilmesi, yazmaya devam etmek için hafızanın ve düşünce süreçlerinin kullanılması 

• Yazılanları düzeltmek için durulmaması 

• Yazım bitirildiğinde yazının baştan sona okunması ve daha sonra yeni düşünceler eklenebilmesi ya da mevcut yazının geliştirilmesi 

• Beyin fırtınası, birçok fikri üretmeye yönelik bir stratejidir. Bu kapsamda yaratıcı, fikirlere açık olunması ve yalnızca fikir üretmeye odaklanılması önemlidir. 

• Zihin haritalama: Görsel bir aktivite olup bir sayfanın ortasında temel bir fikir veya soru belirlenir ve ardından oradan alt noktalarla, destekleyici fikirlerle, örneklerle dallara ayrılır. 

• Serbest yazım: Açık uçlu ve keşfedici bir yazım stratejisidir. 

• Konunun keşfedilmesi: Bir konuyu daraltmaya, yeni bir bakış açısı bulmaya, araştırmadaki bir boşluğu belirlemeye veya taslakta kullanabilecek kaynakları toplamaya ve konuyu derinlemesine değerlendirmeye yardımcı olabilir. 

• Konuşma - Diyalog: Bir konu etrafında açık uçlu düşünmeye olanak sağlar ve çoğu zaman netliğe veya sonraki adımların belirlenmesine yol açabilir. 

• İtibarın geliştirilmesi: Yalnızca iyi yazılmış halkla ilişkiler içeriği şeffaflık, bağlılık ve yetkinlik sergileyerek güven oluşturabilir. 

• Etkili iletişim: Etkili halkla ilişkiler, çeşitli paydaşlarla doğrudan iletişim kurduğu için hassas ve etkili yazılı içerik gerektirir. 

• Kriz yönetimi: Krizleri açıklamada, krizlerin zararlarını azaltmada ve krizlere çözümler önermede halkla ilişkiler yazımının dengeli olması gerekir. 

• Geniş yayılım: Halkla ilişkiler ajansları geniş bir kitleye ulaşmak için birden fazla kanal kullanır. Bununla birlikte, belirli demografik gruplar için kelimelerin özenle seçilmesi gerekir. 

• İkna ve değişim: Halkla ilişkilerde; satış, ortaklık veya yatırım gibi kararları etkilemek için ikna edici yazılar kullanılır. 

• Planlama: Yazmaya başlamadan önce hedeflerin ve hedef kitlenin kim olduğunun belirlenmesi 

• Hikâye anlatıcılığı: Hikâye anlatma yazıyı daha ilgi çekici hâle getirir. 

• Empati: Yazarın kendisini okuyucuların yerine koyması, onların ilgilerine ve ihtiyaçlarına odaklanması 

• Bağlam: Hikâyenin geniş bir bağlama uyması 

• Akış: Fikirler arasındaki geçişlere, paragraf sonlarına, kelimelerin ve cümlelerin anlamına dikkat edilmesi 

• Yapı: Hangi fikirlerin hangi sıra ile sunulduğudur. Hikâyenin düzenlenme şeklidir. 

• Doğruluk: Gerçekler yanlış bilindiğinde yazılanın bir önemi olmayacaktır. 

• Ne yazmak istendiğinin planlanması 

• İhtiyaç duyulan bilginin araştırılması 

• Yazılanların düzenlenmesi 

• İlk taslağın yazılması 

• Planlamanın gözden geçirilmesi ve ilk taslağın revize edilmesi 

• İkinci taslakta dilin gözden geçirilmesi 

• İkinci taslağın dil ve anlatım hatalarının düzeltilmesi 

• Gerekli onayın alınması 

• Metnin yayımlanması 

Dokuz adımdan ilkini “amaç” o 

Yazarın okuyucuya ve konuya karşı tutumu olup mesajın yazılma biçiminde ifade edilir (Levinson, 2000, s. 11). 

Halkla ilişkiler yaratıcı yazım sürecini “yazım öncesi araştırma”, “yazım aşaması” ve “değerlendirme aşaması” olmak üzere üç aşamaya ayırmak mümkündür. Her üç aşamanın birbiriyle uyumlu bir şekilde yürütülmesi gerekir. 

• Demografik veriler: Yaş, gelir, cinsiyet ve eğitim durumu gibi tutum ile ilgili olmayan verilerdir.

• Psikografik veriler: Değerleri, inançları ve tutumları kapsar.

• Davranışsal veriler: Alışkanlıklar ve davranışları, sosyal trendleri ve medya kullanımını içerir.

Hedef kitleyi tanımlamayı ve anlamayı içerir. Amaç, hedef kitleye yönelik bilgilerin onların ihtiyaçlarına ve isteklerine uygun olmasını sağlamaktır (PRlab, 2024).

Hedef kitle kimdir?

Amaç nedir?

En uygun yazı türü hangisidir?

Hedef kitle, amaç ve tür için en uygun araç hangisidir?

 En uygun yazı tarzı hangisidir?

• Mesajın basit mi yoksa yaratıcı mı olması mı gerekiyor? 

• Mesaj kısa mı olacak yoksa uzun mu? 

• Mesajın yeterli şekilde iletilmesi için ne kadar alana ihtiyaç duyulacak? 

• Mesaj, hedef kitleye nasıl ulaşacak? 

• Mesaj inanılır mı?: Temel mesajın kanıtlarla desteklenmesi gerekir. 

• Mesajın anlaşılması kolay mı? : Yazım dili; kısa, profesyonel olmalıdır ve konuya uygun hâle getirilmelidir. 

• Mesaj olumlu mu?: Olumlu bir dil kullanılmalıdır. 

• Mesaj amacı yansıtıyor mu?: Mesaj amacı yansıtmalıdır. 

• Rasyonel ve duygusal mesajlar bir arada kullanılabilir. 

• Mesaj içeriğine ve hedef kitlenin tercihlerine göre en uygun medya seçilir. 

• Yazıya en önemli mesajlarla başlanır ve yazı en önemli mesajlar ile bitirilir. 

• Başlıkları ilgi çekici hâle getirmek: İlgi çekici bir başlık, hedef kitleyi içeriği okumaya teşvik ederek mesaj iletme şansını artırır. 

• Kelimeleri dikkatlice seçmek: Betimleyici bir dil kullanmak, bir hikâye anlatmaya yardımcı olur. Bununla birlikte yazının güvenilirliğini artırmak için yazıyı gerçekler ve rakamlarla desteklemek de etkili bir tekniktir. 

• Basit düşünmek: Yazı yazarken büyük metin parçalarını kısa paragraflara ya da alt başlıklara bölmek iyi bir fikirdir. Kısa paragraflar, madde işaretleri ve alt başlıklar kullanmak, hedef kitlenin içeriği taramasını ve mesajı daha hızlı almasını sağlar. 

• İletişim kanallarını göz önünde bulundurmak: Farklı iletişim kanalları genellikle farklı bir yazı tarzı gerektirir. Herhangi bir yazının taslağını hazırlamadan önce yazının iletişim kanalına uygun bir tarz ve yapıda olduğundan emin olunmalıdır. 

• Yazım denetimini kullanmak: Dil bilgisi ve yazım, iyi yazmanın çok önemli bir parçasıdır. Yazım denetiminin her zaman kullanıldığından emin olunmalıdır. 

• İkinci bir görüşe başvurmak: Bir meslektaştan yazıyı gözden geçirmesini ve herhangi bir yazım ya da dil bilgisi hatası olup olmadığını kontrol etmesini istemek iyi bir fikirdir. 

• İlham almak: Yeni fikirler düşünmeye yardımcı olması için beyin fırtınası oturumu düzenlenebilir. 

Bir yazının muhtemelen 

Bu çerçevede iyi bir yazının “içerik ve amaç”, “düzenleme” ve “tarz” olmak üzere üç kriteri bulunur.