HİT201U-HALKLA İLİŞKİLER UYGULAMA TEKNİKLERİ
Ünite 1: Halkla İlişkilerde Grafik Tasarım ve Grafik Tasarım Unsurları
Giriş
Uluslararası Tasarım Konseyi (ICoD) tasarımı “estetik, işlevsel, bağlamsal, kültürel ve toplumsal hususları dikkate alarak, bir kişi (bir kullanıcı) ile insan yapımı çevre arasındaki etkileşime odaklanan bir çalışma ve uygulama disiplini” olarak tanımlar. Tasarım pek çok alt disiplini olan bir alandır. Endüstriyel tasarım, iç mimarlık, moda tasarımı ve grafik tasarım temel tasarım çalışma alanlarıdır.
Grafik Tasarım ve Halkla İlişkilerde Tasarımın Önemi
Grafik tasarım, gerekli mesaj ve bilgileri, belirli sosyal gruplara tanımlanmış amaçlarla aktarmak üzere görsel iletişimi kullanan bir alandır. Grafik tasarımcı, çeşitli araçlar yardımıyla, var olan problemin çözümüne yönelik görsel olasılıklar ortaya koyar. Bu problem, ilk kez üretilen bir ürünün müşteri kitlesine nasıl tanıtılacağı olabileceği gibi, bir turistin dilini bilmediği bir ülkede toplu taşımayı nasıl hiç kafa karışıklığı yaşamadan kendi kendine kolayca kullanarak oteline ulaşabileceği veya otelin resepsiyonunda onu karşılayan görevlinin yaka etiketinin otelin genel kimliğini doğru yansıtabilmek adına nasıl olması gerektiğine kadar pek çok farklı şekilde karşımıza çıkabilir. Grafik tasarımcılar bu problemlerin tanımlanmasından çözümlerinin gerçek ürün olarak uygulanmasına kadar olan tüm süreçte ana rolü oynarlar.
Yazı ve İmge
Tasarımcılar metin ve görüntüleri bir araya getirerek çalışırlar. İmgeler var olan görüntüler olabilir veya tasarım/içerik için özel üretilen görüntüler olabilir. Görüntülerin üretimi tasarımcı, illüstratör ve fotoğrafçı tarafından üretilebilir. Her bir yöntem içeriğin iletişimine başka bir anlam kazandıracak, mesajı şekillendirecektir. Tasarımcılar bu seçenekleri değerlendirerek doğru kararı verir veya kimi zaman var olan görüntülerin nasıl en iyi şekilde kullanılacağının yollarını arar. İmgelerin yanı sıra grafik tasarımcıların en çok üzerinde çalıştıkları öge yazıdır. Yazı ile yapılan tasarımlar “tipografi” olarak adlandırılır. Yazı ve imge pek çok farklı olasılıkla bir araya gelir. Tasarımcılar kurulmak istenen iletişim biçimine göre imgeleri ve yazıyı düzenler, tasarım uygulamalarını yaparlar. İkon, işaret ve semboller de tasarımcıların ortaya koyduğu grafik imgelerdir. Bir sembol, herhangi bir çizim veya resim değildir, çok daha fazlasıdır. Alfabedeki harfler, marka ve kuruluşları temsil eden logolar sembollere örnek verilebilir, işaretler ise bulunduğu yere bağlı olarak değişebilen ve talimat veren trafik işareti gibi görsel öğelerdir, ikonlar ise temsil ettiği şeylere görsel olarak benzeyen göstergelerdir, piktogramlar ikonlar için verilebilecek yaygın bir örnektir.
Hikâye Anlatımı
Hikâye anlatımı tasarımın soyut ama temel unsurlarındandır. Tasarımcılar, metin ve görüntülerin düzenlenmesi ve sunumu yoluyla dünyayı anlamlandırmaya çalışan çağdaş hikâye anlatıcılarıdır.
Tasarımcılar, imge ve yazının zaman içinde akışı ve kullanıcının karşısına çıkma düzenini de tasarlarlar. Hikâye anlatımı gerek hareketli görüntülerde doğrudan gerekse statik bir kurumsal imgenin fikrinde dolaylı olarak barınabilir. Hikâyeler kimi zamanda iletişim stratejisinin kurulduğu temeli de oluşturur.
Halkla İlişkilerde Grafik Tasarımın Uygulama Alanları
Grafik tasarım halkla ilişkilerde pek çok alanda karşımıza çıkar. Bu alanlar zaman ve teknolojik olasılıkların değişimiyle yeni iletişim biçimleri ve mecraları da ortaya çıktığından değişmekte ve evrimleşmektedir. Grafik tasarım uygulama alanları klasik anlamda ele alındığında kurum kimliği, antetli set tasarımı, katalog/broşür, afiş/duyuru gibi daha çok basılı medya ve mekâna yönelik tabela vb. uygulamalardan oluşmaktadır. Öte yandan dijital medyanın sunduğu olasılıklar görsel iletişimi daha da çeşitlendirmiş ve etkileşimi hızlandırmıştır.
Baskıya Yönelik Uygulama Alanları
Basılı uygulamalar grafik tasarım ve halkla ilişkilerde uzun geçmişe sahiptir. Belirlenen içeriğin yayın hâline getirilmesinde göz önünde bulundurulması gereken format, yayın ömrü, sayfa sayısı, sayfa düzeni, kâğıt seçimi, baskı sayısı gibi kriterler, mesajın hedefe iletilmesinde kritik rol oynayan etkenlerdir. Tasarımcılar kuruma ait belirli hedef ve stratejileri de göz önünde bulundurarak nasıl bir yayının uygun olacağına, tasarlanan yayın türünün de genel tasarım diline karar verir ve uygun üretimi yönetir.
Yüzlerce yıllık tarihe sahip en temel iletişim araçlarından biri olan kitaplar pek çok farklı biçimde bilgiyi taşıyabilen ve geniş kitlelere aktarabilen yayınlardır. Halkla ilişkilerde yaygın olarak kullanılan yayın formatı genellikle kitapçıklardır. Kitaplar sanatsal, edebi veya kültürel içerikler sunarken kitapçıklar çoğunlukla bir kurum, etkinlik veya ürünün tanıtımında etkin rol oynarlar. Kataloglar da yine içeriği kadar bütünlüğüyle kurumu yansıtması gereken yayınlardır. Ürün kataloğu veya sergi kataloğu bir kurumun başlıca iletişim noktası olabilir, bu durumda burada belirlenen görsel iletişim stratejisi de bu kurumu doğru bir şekilde yansıtmayı bir yandan da sunduğu ürün veya hizmeti aktarmayı başarmalıdır.
Broşürler detaylı tanıtım amacı taşıyan, bir kurum, ürün veya hizmet hakkında bilgi veren yayınlardır. Etkinlik programları, genellikle bir etkinliğin içeriğini detaylı olarak vermek amacıyla tasarlanır ve basılır. Etkinlik duyurusu ve afişi ile benzer bir dile sahip olması iletişimin doğru kurulabilmesi adına önemli bir noktadır. Z-Card olarak bilinen kartvizit büyüklüğünde katlanarak kolayca açılan broşürler, genellikle bilgi vermek veya harita barındırmak üzere tasarlanır. El ilanı, broşür gibi düşük maliyetli ve az sayfalı ürünler kolay üretiminin getirdiği avantajla hızlı ve kimi zaman dikkatsizce üretilmekte, bu da boşa harcanan zaman, emek ve kağıt anlamına gelmektedir. Bunu önlemek için bu tür yayınlar da her basılı yayın gibi titizlikle ele alınmalı, içeriğin, mesajın ve iletişim biçiminin
planlanması, tasarımın yapılması için gerekli emek ve zaman ayrılmalıdır.
Kartvizitler firma çalışanlarının özellikle kendilerini tanıttıkları iş toplantıları, yeni ağlar kurmak ve müşteriler bulmak üzere katıldıkları fuar gibi buluşma alanlarında kendilerini ve kurumlarını tanıtan kimliklerdir. Boyut olarak çok küçük olmasına rağmen, çok güçlü bir ilk izlenim yarattığından halkla ilişkiler bakımından çok önemli yeri vardır. Antetli kâğıt, yani mektup kâğıdı, yine şirketlerin resmi yazışmalarında kullandığı belgelerdir. Şirketin logosu ve iletişim bilgilerinin bulunduğu antetli kâğıt, ihtiyaca göre basılı olarak hazırlanır ve mektup metni sonradan eklenerek yazıcıdan basılır veya tamamı dijital baskı ile ofis yazıcısında basılabilir. Kimi zaman sadece dijital olarak da kullanılır, bu durumda PDF belgesi olarak kullanmak doğru olur. Grafik tasarımcılar kurumun ihtiyaçlarına bağlı olarak antetli kâğıt tasarımını yapar ve üretimini planlar.
Gazeteler ve dergiler, kitaplardan farklı olarak süreli yayın hâlinde karşımıza çıkar. Gazeteler genellikle günlük, dergiler ise çoğunlukla aylık, kimi zaman haftalık, bazen de üç aylık, altı aylık veya daha uzun periyodlarda yayımlanır. Dergilerin konuları ve içerik yoğunlukları yayın periyodlarını belirler. Tüm bu farklı yayın türleri ve yayın periyodları tasarım ve üretime dair bazı zorunlulukları da beraberinde getirir.
Kurumların yıl sonu raporları veya derneklerin genel kurul toplantılarında üyeleriyle paylaştıkları raporlar faaliyet raporu olarak yayımlanır. Bu raporlar kurumun tüm faaliyetlerini ve mali tablolarını içeren bilgileri barındırır ve aynı zamanda kurumun prestijini de pekiştirir. Bu raporlar kurum kimliğini ve itibarını yansıtacak şekilde bir yandan da tüm bu bilgi yığınını açık ve anlaşılır bir şekilde aktaracak biçimde tasarlanır.
Ambalaj tasarımı grafik tasarımın bir alt çalışma alanı, aynı zamanda endüstriyel tasarım ile buluştuğu kendi içinde oldukça kapsamlı bir tasarım disiplinidir. Yiyecekten kozmetiğe, elektronikten likide pek çok farklı ürün ambalajlarıyla hayatlarımıza girer. Halkla ilişkiler kimi zaman ambalaj üzerinden ilerler. Promosyon ürünler de pek çok farklı biçimde karşımıza çıkar. Kendini tanıtmak ve müşterisiyle daha yakın bağ kurmak isteyen şirket ve kurumlar çeşitli ürünlerle tanıtım yaparlar. Promosyon veya hediyelik ürün olarak pek çok ürün standart olarak üretilmekte ve kurum logo veya görsel kimliğini barındıran bir imge veya yazı ürün üzerine uygun şekillerde uygulanmaktadır. Daha prestijli kurumlar veya daha özel durumlarda ise ürüne veya kuruma özel tasarımlar geliştirilebilir.
Halkla ilişkilerde grafik tasarımın önemli uygulama alanlarından diğer bazıları menüler, biletler ve etiketlerdir. Geleneksel olarak basılı üretilen bu grafik ürünler, dijital çağda ve özellikle pandemi dönemi ardından dijital olarak, ağırlıkla QR kodlar aracılığıyla kullanılmaya başlanmıştır. Otobüs, tren ve uçak biletleri yolculuk öncesinde, sırasında
ve sonrasında kullanılan ve taşımacılık şirketinin doğrudan temsil eden basılı ürünlerdir. Festival ve konser biletleri de çoğu zaman saklanan ve hatıra olarak yaşamaya devam eden basılı ürünlerken günümüzde yerini üzerinde barkod/QR kod olan ekran görüntülerine veya çıktılara bırakmıştır. Etiketler kurumların ambalajlarında kullandığı veya ürünlerinin yanında gelen promosyonlar hâlinde olabilir. Markayı kullanıcının hayatında pekiştirmek ayrıca kullanıcının etiketi yapıştırdığı yerlerden başka kullanıcılara ulaşma stratejisiyle etiketler amacına uygun biçimde tasarlanır.
Diplomalar, eğitim kurumları tarafından verilen ve bir kişiye veya kişilere derece veren ve kişinin bir eğitim programını başarılı şekilde tamamladığını gösteren belgelerdir. Bir diploma arşiv niteliği taşıması beklenen ve fiziksel olarak sürdürülebilir olması gereken bir belgedir. Bunlara güvenlik ve kurumsal kimlik unsurları da eklenince karmaşık bir hâl alan, dikkatle incelenmesi gereken tasarım ürünü ortaya çıkmaktadır.
Bankalar halkla ilişkilere çok önem veren kurumlardır, bunun için pek çok alanda ve mecrada görsel iletişimle ve grafik tasarım ürünleriyle karşımıza çıkarlar. Bunlardan biri de banka kartlarıdır. Bankaların genel kurum kimliği bu kartlar üzerinden de devam ettirilir.
Kurumlara ve devletlere ait kimlik kartları da o kurum veya devletin kimliğini ve imajını sürdürür ve sağlamlaştırır. Bunların her biri kişiye ait ve bireyseldir ancak tasarım olarak ait olduğu daha büyük bir topluluğun ortak kimliğini taşırlar.
Ekrana Yönelik Uygulama Alanları
Ekrana yönelik teknolojilerin gelişmesiyle birlikte halkla ilişkilere yönelik pek çok iletişim stratejisi de gelişmiş, giderek yaygınlaşmıştır. Ekrana yönelik uygulama alanlarına göz atarken genel bazı başlıklar web sitesi tasarımı, uygulama tasarımı, sosyal medya tasarımı, hareketli afiş ve hareketli görüntülerdir. Her mecranın kendine has üretim ve yayın teknikleri vardır. Ekrana yönelik uygulamaların hızla arttığı bu dönemde kullanıcının hangi ortamı kullanarak bilgiye ulaşacağını saptamak yine tasarım uygulamalarının temel belirleyicisidir. Tasarımcılar buna yönelik olarak çeşitli ortamlarda işleyebilen (bazen hem basılı hem web sitesi üzerinden; bazen hem web sitesi hem uygulama üzerinden vb.) ortak görsel kimliğe ait tasarımlar ortaya koymaktadır.
Mekâna Yönelik Uygulama Alanları
Mekâna yönelik grafik tasarım uygulamaları genel olarak çevresel grafik tasarım olarak adlandırılır. Çevresel grafik tasarım baskıya veya ekrana yönelik tasarımlardan farklı olarak mekânla ve insan bedeninin tamamı ile birlikte düşünülmek zorundadır. Bu alanda çoğu zaman iç mimarlık, mimarlık ve endüstriyel tasarım gibi farklı tasarım disiplinleriyle de birlikte çalışılır. Çevresel grafik tasarım, bilgilendirme ve yönlendirme tasarımı, sergileme tasarımı ve dış mekânda reklam/tanıtıma yönelik tasarım ürünleri olarak karşımıza çıkar.
Temel Tasarım Elemanları ve Tasarım İlkeleri
Grafik tasarım eğitiminde kullanılan temel tasarım elemanları ve tasarım ilkeleri, kompozisyona ve anlama yönelik kararların verilmesinde sistematik ve ölçülebilir kriterler ortaya koyulabilmesi için kullanılır. Bu ilkeler tasarım sürecinin tamamı değildir ve bütününü yansıtmaz ancak görsel iletişimde geçerli algıların öğrenilmesi ve doğru yerde, doğru biçimde uygulanması adına önemli yer tutar.
Gestalt İlkeleri
1920’lerde Max Wertheimer tarafından ortaya konan ve Kurt Koffka ve Wolfgang Köhler tarafından ilerletilen Gestalt psikolojisini ve temel kaideleri, tasarımda bugün hâlâ kullanılmaktadır. Gestalt kelimesi Almanca’da şekil, biçim veya bütün anlamına gelir. Gestalt psikoloğu Max Wertheimer tarafından “bütün, parçalarının toplamından daha fazlasıdır” ilkesiyle çerçevelenen bu ilkelerden bazıları figür-arkaplan, benzerlik, devamlılık, simetri, tamamlama ve yakınlık ilkeleridir. Bu ilkeler grafik tasa- rımda imgelerin, nesnelerin ve grupların görsel algılanma biçimlerini tanımlamada ve tasarım ögelerinin düzenlenme biçimlerini formüle etmede kullanılır.
Temel Tasarım Elemanları
Tasarım eğitiminin temel aşamalarında verilen temel tasarım elemanları ve tasarım ilkeleri bilgisi tasarımcıların ve tasarımcı adaylarının her bir tasarım elemanını gözden geçirerek doğru alanlarda doğru zamanlarda kullanmasına olanak verir. Tasarım elemanları, görsel iletişimde tasarımcının kullandığı “malzemeler”dir. Tasarımcı bu malzemeleri gözden geçirerek bazen birini bazen birden fazlasını kullanır ve bir görsel dil ortaya koyar. Her dilde olduğu gibi, görsel dilin de gramerini incelemek ve öğrenmek o dilde ne derece yetkin olunduğunun belirleyicisidir.
Nokta
Nokta, tasarımcıların imgeler yarattığı en temel elemanlardandır. Nokta boşlukta bir yer de belirtebilir, bir dilek gibi veya bir imleç gibi de görünebilir. Birçok nokta bir arada doku yaratabilir veya birleyerek çizgi hâline de gelebilir.
Çizgi
Çizgi pek çok noktanın bir araya gelmesiyle oluşur. Çizgi pek çok farklı kalınlıkta ve şekilde olabilir. Farklı kalem veya malzemelerle farklı çizgiler elde edilir. Düz çizgiler, eğri çizgiler, kesik çizgiler, hepsi farklı anlamlar taşır.
Şekil/Düzlem
Çizgiler kalınlaştıkça alanlara yani düzlemlere dönüşür. Düzlem veya şekil çizgi ve noktanın ötesinde farklı geometrilerde oluşturulabilir. Düzlemler opak veya transparan olabilir, dokulu olabilir. Duvarlar, tavan, yer düzlemdir. Şekil ise üçgen, kare, daire gibi temel geometrik şekiller olabileceği gibi organik veya daha komplike tanımlı alanlar da olabilir.
Doku/Desen
Dokular, grafik tasarımda görsel ve estetik kaygılarla kullanılabildiği gibi, kavramsal bir mesaj iletmek için de kullanılabilir.
Renk
Renkler bir duyguyu verebilen, bir anlamı aktarabilen veya güçlendirebilen olasılıkları içinde barındırır. Renklerin tek başlarına veya birlikte kullanımı da farklı pek çok anlam kombinasyonunu olası kılar. Renklerin anlamları kültürel olarak farklılaşırken, renk paletlerinin farklı kullanımları belirleyici veya ayırt edici olmada büyük önem taşır.
Boşluk
Tasarım elemanların yerleşimi ve diğer elemanlarla ilişkisi insanı bir algılama zincirine sokar. Bu algıda boşluğun da payı “dolu” alanlar kadar değerlidir.
Tasarım İlkeleri
Tasarım ilkeleri, görsel iletişimde tasarımcının kullandığı malzemelerin düzenleniş ve ele alınış biçimleridir. Tasarımcı malzemelerini çeşitli iletişim kaygıları ve güdüleri ile işleyerek anlam yaratır. Tasarım ilkeleri arasında denge, ritim, hiyerarşi/vurgu, zıtlık/kontrast ve bütünlük bulunmaktadır.
Tasarım Süreci
Tasarım süreci bir grafik tasarım ürününün üretimindeki tüm süreci kapsar; işverenle yapılan anlaşmadan fikir geliştirmeye ve basılı veya elektronik ortamda üretimin takibine kadar tüm süreç tasarım sürecidir. Bu süreç farklı tasarım projelerinde basitleşebilir veya detaylandırılabilir ancak temelinde aynı aşamalar her bir tasarım ürünü için geçerlidir.
Problemin Tanımlanması
Tasarım süreci, ilk aşamasında tasarıma ihtiyaç duyan kurum bu ihtiyacı açıklayan ve çözümlenmesini istediği tasarım problemini tanıtan bir brif (brief) ile başlar. Problemin tanımlanması hem brif hazırlanırken hem de brif alındıktan sonra devam eder. Problemin analizi ve tanımlaması doğru olarak yapıldığında doğru soru sorulmuş olur ve tasarımcılar bu aşamanın ardından soruları daha net cevaplayabilir.
Araştırma
Tasarımcı, önbilgi tanımladıktan ve taraflarca üzerinde anlaşmaya varıldıktan sonra, yaratıcı sürecin fikir bulma aşamasını besleyecek bilgiye ulaşmak için araştırmalarına başlar. Brifle belirlenen problemin kapsamına göre araştırmanın da ölçeği belirlenir. Problemin belirlenmesi ve işverenin bütçesine bağlı olarak geniş bir araştırma da yapılabilir veya daha küçük ölçekli tasarım çalışmalarında araştırmalar daha temel düzeyde tutulabilir.
Çözüm Üretme (Fikir Fırtınası, Eskizler, Taslaklar)
Tasarımcılar, tanımlanan problemle ve yapılan araştırmalarla birlikte konuya hâkim hâle geldiklerinde artık çözüme yönelik çalışmalar yapmaya başlarlar. Çözüm
üretimi yaratıcılık yöntemlerinin kullanıldığı bir süreç sonucunda ortaya çıkar. Genellikle tasarımcılar veya tasarım ekipleri birlikte pek çok fikir bularak bunların arasından eleme yöntemiyle iyi fikirlere ulaşır.
Çözüm Değerlendirmeleri Sunma
Tasarımcılar çözüm önerilerini geliştirdikten, yani buldukları tüm yaratıcı fikirleri değerlendirip, aralarından en iyilerini geliştirerek verilen brifi karşılaşıp karşılamadığından emin olduktan sonra, işverenle birlikte bir değerlendirme toplantısı gerçekleştirir. Bu toplantıda, genellikle birden fazla seçenek (en fazla 3-4 seçenek) ortaya konur. Tasarımcı bu seçeneklerde ne elde etmek istediğini gerekçeleriyle birlikte sunar. Bu sunum tasarımcıya ve yapılan tasarım ürününe bağlı olarak ekranda ve/veya maketlerle yapılabilir. İşverenler tasarım önerilerini dikkatle inceler, tasarımcıya sorularını yöneltir. Sunulan tasarım önerileri arasından bu soruların cevapları yardımıyla ve tasarımcının önerileri doğrultusunda seçim yapılır.
Uygulama/Üretim
Tasarımcı ve işverenin çözüm değerlendirmesinin ardından üzerinde ortak karar verilen çözüm önerisi uygulamaya geçirilir. Grafik tasarımda yapılan uygulamalar çok sayıda üretilen ve yayılan uygulamalardır; bu deneme uygulamalar binlerce üretim yapmak üzere harekete geçmeden hemen önce doğru kararların verildiğine emin olmak için çok kritiktir. Bu aşama atlanırsa hem mali olarak hem zaman olarak büyük kayıplar yaşanır ayrıca üretilen grafik ürünler faydasız atık olarak ekonomiye ve çevreye ek zararlar verir.
Sonuç Değerlendirme (Anket, Geri Bildirim)
Uygulanan ve üretilen tasarımların hedef kitleye ulaşmasının ardından tasarım sürecinin son aşaması olan geri bildirim aşamasına gelinir. Üretilen çözüm ve yapılan uygulamanın nasıl sonuçlar verdiğine yönelik değerlendirme, anket gibi araştırmalar sonraki uygulamaların sağlıklı işleyebilmesi adına önemli veriler sunar. Daha küçük ölçekli tasarım uygulamalarında bu basit müşteri yorumları gibi olabilirken, büyük ölçekli iletişim kampanyalarında kapsamlı anketlere dönüşebilir. Bu verilerin ışığında elde edilen bilgiler üretilen tasarım ürününün iyileştirilmesinde ve geliştirilmesinde kullanılır.