Uçak Bakım Planlaması

Üretici firmalar bakım aralıklarını, kullanılan komponent ve sistemlere göre uçak uçuş saati, çevrim sayısı (motor çalıştırma sayısı, uçak kalkış-iniş sayısı), takvimsel zaman aralığı (gün, ay, yıl) gibi ölçütleri referans alarak tanımlamaktadır.

Uçuş emniyeti (flight safety), ICAO’nun 9859 kodlu dokümanına göre, can ve mala verilebilecek zararı azaltmak veya kabul edilebilir seviyede tutmak için sürekli tehlike tanımı yaparak riskin yönetilmesidir.

Komponent; herhangi bir motor, pervane, parça veya cihaz anlamına gelmektedir

Bir uçağın yapımından sonra kullanıcı tarafından hizmete alınmasından, hizmetten kaldırılmasına kadar olanaklar çerçevesinde ilk günkü kadar iyi çalışır, temiz ve uçuşa elverişli bir durumda tutulabilmesi için yapılan tüm işlem ve faaliyetler uçak bakım-onarım olarak adlandırılmaktadır.

Güvenilirliği etkileyen başlıca değişkenler, kullanılan teknoloji, hammadde, işgücü yeteneği, mühendislik bilgisi ve proje bütçesi şeklinde sıralanabilir.

Güvenilirlik, bir sistemin kendisinden istenilen işlevi istenilen koşullar ve zaman aralığında yerine getirebilme olasılığıdır.

Planlı bir aralıkla yapılan bakım, programlı bakım olarak adlandırılmaktadır. Programlı bakım bir arıza önleyici bakımdır.

Programlı bakımın amacı yaşlanma, aşınma, korozyon, yorulma vb. olayların etkilerini tamamen yok etmek veya en aza indirmektir.

Programlı bakımda, kontroller ve parça değişimleri belirli zaman aralıklarında yapılır, parça veya sistemlerin ortalama arızalanma süreleri tespit edilebildiğinden, kontrol için uygun zaman aralığı önceden tahmin edilebilir.

Bir parça; kullanılma hatası, bakım hatası, malzemenin üretim hatası gibi farklı nedenlerden dolayı zamana bağlı olarak beklentilerden çok daha hızlı bir şekilde bozulabilir veya arıza yapabilir.

Bir parçada arıza oluştuktan sonra mümkün olan en kısa sürede sistemi tekrar faal hâle getirerek hizmete verilmesi için yapılan işlemlere programsız bakım denir.

Programsız bakımda, genellikle kapsamlı testler, arıza arama, ayarlamalar ve çok sıklıkla parça değişimi, sistemin kısmen veya tamamen büyük bakımdan geçmesi gerekmektedir.

Havacılık sektöründe, bakım yapılmadan önce arıza yapıncaya kadar çalıştırılması zorunlu olan parçaların oluşturacağı hizmet kesintilerinin önüne geçmek için üç yaklaşım geliştirilmiştir. Bunlar; ekipmanın yedekli kullanımı, hatta değiştirilebilir üniteler, asgari ekipman listesidir

Temel Asgari Ekipman Listesi (Master Minimum Equipment List-MMEL), belirli bir havaaracı tipi için ilgili havaaracının üreticisi tarafından hazırlanarak üretici ülkenin onayına sunulan ve uçuşa başlangıç aşamasında gayri faal olmasına izin verilen bir ya da birden çok teçhizatı kapsayan listedir.

Asgari Ekipman Listesi (Minimum Equipment ListMEL), bir havaaracının sınırları belirlenmiş şartlarda belirli gayri faal teçhizatla işletilebilmesine olanak sağlamak için söz konusu havaaracının tipine özgü MMEL ile uyumlu ya da MMEL’den daha kısıtlayıcı bir şekilde havaaracının işletmecisi tarafından hazırlanan işletmeci ülke sivil havacılık otoritesi tarafından onaylanan listedir.

Uçuşların gecikmesine ve/veya iptal edilmesine neden olan ve havayolu işletmelerinin kontrolü dışında olan faktörler meteorolojik şartlar, havalimanı kapasite sorunları, yer hizmetlerinden kaynaklanan sorunlar ve hava trafik faaliyetlerinden kaynaklanan sorunlar olarak sıralanabilir.

Bakım, bir sistemin tasarımındaki emniyet ve güvenilirlik seviyesinde istenilen fonksiyonları sürekli olarak yerine getirmesini sağlayan bir süreçtir.

• Havayolu işletmesinin uçuş tarifesindeki uçuşların gerçekleştirilebilmesi için işletmenin uçuş bölümüne uçuş emniyeti sağlanmış bir uçak teslim etmek,
• Havayolu işletmesinin sahip olduğu uçakların bütün gerekli bakım işlerini tamamlanmış veya yönetmeliklere uygun bir şekilde ertelenmiş olarak uçağı teslim etmektir

Bakım programının amaçları;

• Parçaların temel güvenilirlik seviyelerinde çalışmasını sağlamak,
• Parçalar bozulduğunda parçayı temel güvenilirlik seviyesine geri getirmek,
• Parçalar, temel güvenilirlik seviyelerini karşılamadığında bakım programının eniyilenmesi ve düzenlenmesi için gerekli araştırmayı yapmak,
• Temel güvenilirliği yetersiz olan parçaların tasarımlarının geliştirilmesine yardımcı olmak,
• Belirtilen amaçları, uçuş emniyetinden ödün vermeden en az toplam maliyetle gerçekleştirmek şeklinde özetlenebilir. 

Bakım Yönlendirme Yaklaşımı-1'de yer alan çalışma grupları şunlardır: Yapı, mekanik sistemler, motor ve yardımcı güç sistemleri, elektrik ve elektronik sistemler, uçuş kontrol ve hidrolik, kapalı bölgeler grubu.

Servis faaliyetleri adı altında ele alınan temizlik işlemleri; uçak kabininin temizlenmesi, uçak dış yüzeyinin kardan temizlenmesidir. Uçuşa elverişlilik açısından yapılan ikmal işlemleri, apronda uçağın bekletilmesi durumunda uçağın bağlanması, takozlanması, kısmen veya tamamen örtülmesi, özel ölçü prizlerine kılıfların geçirilmesi (pitot-statik tüp) ve uçuştan önce çıkarılması, büyük bakımlar için uçağın hangara çekilmesi gibi işlemler servis faaliyetleri kapsamına girmektedir.

Arızaları bulmayı amaçlayan ve bir komponentin tasarımı sırasında belirlenmiş işlevini yerine getiripgetirmediğini araştıran işlemdir.

Bir komponentin, belirlenmiş sınırlar içinde belli standartlara göre işlevini tam yerine getirip getirmediğinin kontrol edilmesidir.

Gövde iç ve dış yüzeylerinin herhangi bir hasara karşı gözle kontrol edilmesidir.

Belirli bir parçanın ya da bir bütünün ayrıntılı ve dikkatli bir biçimde gözle kontrol edilmesidir. Bu faaliyetin amacı, bir ışık kaynağı yardımıyla büyüteç ve ayna gibi aletler kullanarak, gövdede oluşan hasarın tespit edilmesidir.

Gövdenin belirli bir bölümünün tahribatsız muayene usulleri ve özel söküm yöntemleriyle dikkatli bir şekilde kontrol edilmesidir

Uçağın herhangi bir parçasında hasar ya da arıza oluştuğunda, bu parçanın uçak üzerinde veya ilgili atölyede daha önce belirlenmiş standartlarına geri getirilmesi için yapılan faaliyetlerin tümüdür.

Üretici firmanın isteği veya önerisi üzerine, kimi durumlarda da kullanıcının isteği ve üretici firmanın onayı ile uçak üzerindeki sistemlerde veya komponentlerde yapılan değişikliklerdir.

Tadilat;

• Zorunlu tadilat
• Yarı zorunlu tadilat
• Zorunlu olmayan (keyfi) tadilat şeklinde üç gruba ayrılır. 

Üretici firmanın izni olmadan yapılamayan fabrika seviyesi bakımdır.

Belirli bir uçuş süresini tamamlamış olan uçağın, ana bakım merkezinde sökülerek gerekli bakımının yapılması ve gerekli komponentlerinin değiştirilmesi, varsa kimi tadilatların uygulanması, sonuç olarak uçağın sıfırlanarak yeniden monte edilmesi, gerekli tüm yer testlerinin ve deneme uçuşlarının yapılması, boyanması ve yeniden sertifikalandırılması işlemlerinin tümüdür.

Transit kontrol;
• Yağ seviyesinin kontrolü ve gerekiyorsa yağ ikmali,
• Uçak etrafında gezinme olarak adlandırılan genel görsel kontrol,
• Herhangi bir akışkan sızıntısının olup olmadığının araştırılması,
• Panellerin açılıp-gevşetilmesi ve kontrol edilmesi,
• Uçuş kontrol yüzeylerinin veya antenlerinde bir hasar olup olmadığının kontrolü
gibi işlerden oluşmaktadır.

Uçağın görsel olarak incelenmesini, iniş takımları, motorlar ve kontrol yüzeyleri gibi bütün önemli sistemlerin ve uçağın asgari ekipman listesindeki koşulları taşıyıp taşımadığının kontrolünü içermektedir

B kontrolü, A kodlu kontrol işlerine ilaveten yatay stabilize ve kanatçıklar gibi bütün hareketli parçaların kontrolünü ve yağlanmasını gerektirir.

Uçağın bakımı, sistemlerin çalışması ve uçakta yer alan donanımlar ile ilgili olarak ihtiyaç duyulabilecek temel bilgileri içermektedir.

Uçak bakımı için uçak üreticisi tarafından uçak kullanıcısına sağlanan dokümanlar aşağıda listelenmektedir;

• Uçak Bakım Elkitabı,
• Komponent ve Satıcı Elkitabı,
• Arıza İzolasyon Elkitabı,
• Arıza Raporlama Elkitabı,
• Şekilli Parça Kataloğu,
• Depolama ve Geri Dönüşüm Dokümanı,
• Yapısal Onarım Elkitabı,
• Bakım Planlama Veri Dokümanı,
• Şematik Diyagram Elkitabı,
• Elektrik Kablo Diyagram Elkitabı,
• Temel Asgari Ekipman Listesi,
• Konfigürasyondan Sapma Listesi,
• İş Kartları,
• Servis Bülteni, Servis Mektubu ve Bakım İp Uçları.

Komponent ve Satıcı Elkitabı, uçak bakım el kitabının uçak ve sistemleri için sağladığı bilgilere benzer olarak
komponentler ile ilgili bilgi sağlamaktadır

Sistemler için elektrik, elektronik ve hidrolik sistemlerin şematik diyagramlarını içermektedir.

Çizelgeleme, matematiksel teknikler veya sezgisel yöntemler kullanarak sınırlı kaynakların görevlere dağıtımı işlemidir.

Üretim planlama ve kontrol birimi, yaklaşan bir kontrol işlemi için bakım işgücü, yedek parçalar, bakım tesis alanları ve bakımın gerçekleştirilmesi için gereken zaman aralığı, teknik araç ve ekipman, tüm bakım işlemleri için gerekebilecek tüm özel ihtiyaçlar ile ilgili planlama ve çizelgeleme işlerini yapmaktadır.