Havacılık Güvenliği — Ünite 5 Özeti

Hava Kargo Güvenliği

HİŞ303U-HAVACILIK GÜVENLİĞİ

Ünite5: Hava Kargo Güvenliği

Giriş

Hava ta şımacılığında yolcu ve kayıtlı bagajı dı şında, uç ak ambarlarında ta şınan e şyalar hava kargo olarak ele alınmaktadır. Hava yolu ile genellikle hacmi ve ağırlığı nispeten dü şük fakat değeri yüksek olan eşyalar taşınmaktadır. Hava kargo günümüzün ekonomik dünyasında küresel tedarik zincirlerinin önemli bir par çasıdır. Hava kargonun gitgide artan önemi ve pazarın genişlemesi, hava kargo güvenliğinin önemini de artırmakta ve hava kargoyu kasıtlı su çtehditlerine kar şı daha cazip hâle getirmektedir.

Hava Kargo Güvenli̇k Ri̇skleri̇

Eşyaların hava kargo olarak nitelendirilebilmesi için öncelikle kargoya ait kon şimentonun (airwaybill) düzenlenmesi gerekmektedir. Hava kargo heterojen bir yapıya sahip olduğu için sınıflandırma yapılarak yüklerin türlerine göre ayrılması gerekmektedir. En sık karşılaşılan sınıfandırma bi çimi, kargoyu genel kargolar ve özel kargolar şeklinde yapılanıdır. Genel kargolar, özelliği olan maddeler ve tehlikeli maddeler gibi kabulünde, yüklenmesinde ve depolanmasında özel bir i şleme gerek duyulmayan ve ula ştırılmalarında acil bir durumun s öz konusu olmadığı kargolardır. Özel kargolar ise; Canlı hayvan, nakledilecek insan organı gibi yapıları ve iç erdikleri maddeler bakımından u çağa yükleme ve boşaltma sırasında özel hizmet gerektiren kargolardır. Bu sınıflandırmanın yanında yine sık kullanılan bir diğer sınıflandırma ise kargonun özelliği ile beraber ulaşım hizmetinin gereklerini de ele alarak yapılanıdır. Bunların yanında kargoların acil, rutin bozulabilir ve rutin bozulmaz kargo şeklinde sınıflandırılması da mevcuttur. Hava kargo lojistik süreçleri açısından en fazla güvenlik riski yaratan kargo çeşidi, tehlikeli maddelerdir. Tehlikeli maddeler 9 sınıf ve 16 bölümde incelenmektedir. Tehlikeli madde ta şımacılığı konusunda temel düzenleme olan Birle şmiş Milletler Tehlikeli Maddeler Örnek Düzenlemelerinde bazı tehlikeli maddeler riskleri nedeniyle güvenlik açısından yüksek öneme sahip maddeler olarak belirlenmiştir. Güvenlik a çısından yüksek öneme sahip tehlikeli maddeler, herhangi bir ter örist saldırı amacıyla kullanılması durumunda kitlesel bir etki ortaya çıkabilmektedir. Hava kargo endüstrisinde ter örizmle ilgili temel güvenlik riskleri üç grupta ele alınmaktadır:

 Uçak kaçırma; Bir kargo uçağını kaçırarak kitle imha silahı olarak kullanma  Bir patlayıcının, uçakta taşınmak üzere tedarik zincirine sunulması  Silah, patlayıcı, kimyasal, biyolojik, radyoaktif ya da nükleer maddelerin yasa dışı olarak hava kargo ile taşınması

Temel terörizm risklerinin yanı sıra sabotaj, hırsızlık, soygun ve kargo olarak taşınan eşyanın kanuna aykırı ya da izinsiz biçimde alınması riski hava kargo ile ilişkili diğer bir risk grubudur. ABD’de oldukça eskiye dayanan

hava kargo güvenliğinin sağlaması için yapılan ç alışmalar sonunda “bilinen göndericiler” adı altında yeni bir program uygulamaya konularak, yalnızca hava yolu şirketleriyle geçmişte iş yapmış taşımacılık şirketlerinin kargolarının uçaklarda taşınmasına izin verilmiştir. ICAO da tedarik zinciri güvenlik sürecini oluşturmak üzere “bilinen gönderici” ve “yetkili acente” kavramlarını içerecek düzenlemeleri gerekli kılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Ulaştırma Güvenliği İdaresi (TSA) ülkeye giriş yapacak tüm hava kargolar için hava yolu sektörüne ve kargo taşıyıcılarına yönelik ek güvenlik önlemleri getirmiştir.

Hava Kargo Loji̇stik Süreci̇

Hava kargo lojistik sürecinin temel olarak üç elemanı bulunmaktadır:

 Göndericiler  Taşıyıcılar  Alıcılar

Dış kaynakların kullanımı ile hava kargo lojistik süreci; hava yolu i şletmelerinin, yer hizmetleri kurulu şlarının, hava kargo acentelerinin, taşıma i şleri komisyoncularının, güvenlik kontrollerini uygulayan entegre depolama ve nakil hizmetlerinden sorumlu lojistik sağlayıcıların, gö ndericilerin ve tedarik zincirinde yer alan diğer kuruluşların dâhil olduğu bir sürece d önüşmektedir. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü; hava yolu işletmelerinin, yer hizmetleri kurulu şlarının, hava kargo acentelerinin, ta şıma iş leri komisyoncularının, güvenlik kontrollerini uygulayan entegre depolama ve nakil hizmetlerinden sorumlu lojistik sağlayıcıların, göndericilerin ve tedarik zincirinde yer alan diğer kurulu şların gö rev, yetki ve sorumlulukları ile güvenli tedarik zincirinde yer alan personelin i şe alımı, nitelikleri ve eğitimleri hakkında uygulanacak usul ve esasları düzenlemek amacıyla “Hava Kargo ve Posta Güvenliği Talimatı”hazırlamıştır.

Gönderici hava kargo da dahil olmak üzere herhangi bir taşımacılık sürecini başlatan taraftır. Kargolar; g önderici tarafından ambalajlanmış, belgelendirilmiş ve adres tespiti yapılmış olarak hava yolu şirketine teslim edilmelidir. yükün paketlenmesi, taşınması ve dağıtımı ile ilgili tüm kurallar dâhil olmak üzere; kargonun çıktığı, transit geçtiği veya varış ülkelerinde yürürlükte bulunan yasalara ve devletlerin uygulamalarına riayet etmek, belirtilen yasa ve kararların gerektirdiği tüm bilgileri sağlamak, bu bilgileri hava yolu konşimentosuna eklemek zorundadır. Aksi hâlde gönderici bu hükme uyulmaması nedeniyle meydana gelebilecek zarar ve kayıplardan sorumludur. Sektördeki yaygın isimleriyle freight forwarder’lar kara yolu, hava yolu, deniz yolu demir yolu taşımacılığının ve kombine taşımacılığın yanı sıra lojistik hizmetler veren; gümrükleme ve sigorta hizmetlerini gerçekleştiren ve aktif bir acente ağına sahip olan genellikle uluslararası hizmet organizatör firmalardır. Freight forwarderlar, farklı birçok gönderenden teslim aldıkları gönderileri birleştirerek konsolide gönderi şeklinde, hacim ve ağırlık açısından en

hesaplı ambalajlama yaparak hizmetlerin uluslararası standarda ulaştırılarak kalite ve maliyetlerin arzu edilen seviyeye getirilmesi sağlanabilmektedirler.

Lojistik firma bir (International Air Transport Association Uluslararası Hava Ta şımacılığı Birliği) acentesi ise hava yolu ta şıma şirketinin yasal temsilcisi olarak her türlü işlemi yapmaya yetkilidir. Bir hava yolu i şletmesinden temsil yetkisi alan acenteler o hava yolu i şletmesi namına ve hesabına taşıma sözleşmesi yapabilmektedirler.

Türkiye’de yer hizmeti veren kurulu şlar, Havaalanları Yer Hizmetleri Yönetmeliği’nde (SHY-22) belirtilen şartları sağlayarak her havaalanı ve her bir hizmet türü için ayrı çalı şma ruhsatı alan kurulu şlardır. Bu ruhsat çerçevesinde kargolar i çin kargo kontrolü, birim yükleme gere çlerinin kontrolü, yükleme-boşaltma (ramp) ve elle çleme ile gerektiğinde ruhsat d âhilinde gümrüklü depolama ve antrepo hizmeti veren kuruluşlardır. Nakliyat b ölümünü ger çekle ştiren işletmeler, havayolları ya da diğer bir ifade ile taşıyıcılardır. Aynı zamanda bunlara uçak ya da havaaracı işleticileri adı da verilmektedir. Yolcu ve kargo ta şıyan havayollarının yanında bir de UPS, FedEx gibi ekspres ta şıyıcılar, küresel hava kargo sektöründe önemli bir yer tutmaktadırlar. Bunlar kargo acenteleri, freight forwarder, yer hizmeti i şletmesi ve hava yolu gibi süre çteki tüm elemanların g örevlerini bünyelerinde birle ştirerek entegre kargo ta şıma hizmeti sunmaktadırlar. Bu nedenle bunlara “entegre taşıyıcılar” adı da verilmektedir. Hava taşımacılığında kargo çeşitli biçimlerde ta şınabilmektedir. Hem yolcu hem de kargo ta şıyan uç ak tiplerinde, yalnızca kargo ta şımak üzere tasarlanmı şya da modifiye edilmi şkargo uçaklarında ta şıma yapılabilmektedir. Hava kargonun güvenlik riskleri de taşıma biçimine gö re farklılık gö stermektedir, güvenlik uygulamalarının standardizasyonu ta şımalarda. G önderide sadece kargo havaaracında ta şınması i çin yeterli olan standartlarda güvenlik uygulamalarının ger çekleştirildi ğini belirtmek için kullanılan SCO ve gönderide hem kargo hem de yolcu u çağında ta şınması için yeterli olan standartlarda güvenlik uygulamalarının ger çekle ştirildiğini belirtmek i çin kullanılan SPX olmak üzere farklı kodlar kullanılır. U çağa yükleme ş ekillerine göre kargolar; dökme (bulk) ve ULD k argolar olmak üzere ikiye ayrılır. ULD U çaklarda kullanılan iglo, konteyner, palet gibi birim yükleme araçlarıdır. 2920 Sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’na göre hava yoluyla tehlikeli madde taşımasının, ICAO’nun Ek-18 doküman 9284_AN/905 ve IATA’nın silah, cephane, her türlü harp malzemeleri, patlayıcı vb. tehlikeli maddeler ile ilgili düzenlemesinde yer alan kurallar ç erçevesinde yapılması

zorunludur.

Kargo Güvenlik Kontrolleri

Uygulanabildiği yerlerde tarama da dâhil olmak üzere tüm kargo ve postanın uçağa yüklenmeden önce güvenlik kontrollerine tabi tutulmasını sağlayan bir dizi standart getirmiştir. Prensipte havaaracı işleticisi, uçağa

yüklemeden önce kargo ve postanın %100 oranında taranmasını sağlayarak kargo güvenliğinde tüm sorumluluğu üstlenebilir. Ancak hava kargo için bunu uygulamak ç oğu zaman mümkün değildir. SHT-17.6’ya göre güvenlik kontrolü, yasaklı öğelerin girişini önleyebilecek usullerin uygulanmasını ifade etmektedir. Hava kargo ile ilgili güvenlik kontrolleri ise aynı talimatın 6. maddesinde şu şekilde sıralanmaktadır:

 Havaaracına yüklenmeden ö nce tüm kargo ve postaların güvenlik kontrollerine tabi tutulması zorunludur. Hava yolu i şletmesi, bu gibi kontrolleri kendi uygulamadıkça veya yetkili acente, bilinen gönderici veya kayıtlı gönderici tarafından bu gibi kontrollerin uygulandığını teyit etmedikçe havaaracında ta şımak üzere kargo ve posta kabul edemez.  Hava yolu i şletmeleri, gönderi teslim aldıkları yetkili acente, bilinen gönderici ve kayıtlı göndericilerin uyguladıkları güvenlik kontrollerini kalite kontrol kapsamında inceleyebilir.  Hava kargo ve postanın güvenlik kontrollerine tabi tutulmasına dair diğer standart ve uygulamalar Millî Sivil Havacılık Güvenlik Programı’nda düzenlenmiştir.

Bu açıdan güvenlik kontrollerinde yetkili acenta tarafından belirlenen güvenlik kontrolleri uygulandıktan sonra kabul edilmiş gönderi, güvenli gönderiye dönü şür. Güvenli gönderilerin korunması da yetkili acente sorumluluğundadır. Hazırlanan gönderi, güvenlik beyan formu (Yetkili acente tarafından gönderiyi sevk ederken elektronik veya yazılı formatta hazırlanan ve g önderiye eşlik eden ve çe şitli bilgileri i çeren doküman) havaaracına yükleme yapılmadan önce ve yükleme yapıldıktan sonra saat boyunca veya saatten uzun süren uçuşlarda uçuş süresi boyunca muhafaza edilmelidir ve aşağıdaki bilgileri içermelidir:

 Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından verilen yetki belgesi numarası,  Konşimento numarası,  Gönderinin içeri ği,  SPX, SCO ve SHR güvenlik durumlarından gönderi için geçerli olan biri  KC, AC, RA veya Kullanılan ve uygulanan tarama yöntemi belirten veya Tarama muafiyeti nedeni belirten güvenlik durumlarından biri  Güvenlik durumunu belirleyen ki şinin ismi veya denk bir tanımlama ile güvenlik durumunun belirlendiği tarih ve zaman  Ba şka bir yetkili acentenin gönderiye vermi ş olduğu güvenlik durumunu kabul etmiş olan yetkili acentenin yetki belge numarası

Yetkili acente; güvenli gönderinin kabulü, korunması ve belgelenmesinde güvenlik ö nlemlerinin alt yükleniciye verilmesine yönelik bazı hususlarda alt sözle şme

yapabilir. Uzman personel ve nitelikleri ise SHT-17.6’da  Yetkilendirilmemiş bireylerin girişi ele alınan bir başka husustur. Yetki belgesi verilerek engellenmelidir. onaylanmış kuruluşlar, güvenlik kontrolü yapan tüm  Korunan bölgelere yetkilendiri lmemiş girişler görevlilerin SHT-17.2 Talimatı gereklilikleri ile uyumlu izlenmelidir. bir biçimde işe alınmasını ve eğitilmesini sağlamak  Yetkilendirilmemiş giriş yapan kişiler ve araçlar durumundadır. yakalanmalıdır.

Kargo Terminali Güvenliği Tüm bu fonksiyonlar, Havaalanı Güvenlik Programı’nın Kargo terminalinin temel işlevi, kargonun başlangıç bir parçası olarak formü le edilmeli ve dokümantasyonu noktasından varış noktasına hareketini sağlamaktır. Tipik yapılmalıdır.

olarak başlangıç noktasında kargo, yer hizmeti aracılı ğıyla boşaltılır, gerekirse tartılır ve eğer konşimento ve ilgili diğer dokümanlar gönderilen mallar ile birlikte gelmi ş ise işlemi yapılarak kargo varış noktasına göre ayrılır. Güvenlik gönderilen malların tesliminde kullanılan kamyonların park edebilmeleri için varolan park alanlarından başlanarak sağlanmalıdır. Gönderilen mallar, terminalin içine alındıktan sonra güçlük çıkaran işlerden biri de ayırma sürecidir. Kargoların ayırılması için düşük mekanize, açık mekanize ve sabit mekanizeden oluşan üç tip mekanizasyon sistemi kullanılmaktadır. Özellikle taşıma ve depolama gibi işlerdeki işgücünün fazla nitelik gerektirmemesi, işgücünün ucuz olduğu ülkelerde mekanizasyon yerine bu işlerde yoğun olarak insan gücüne dayanan işletim modellerinin tercih edilmesine neden olmaktadır. Bu durum ise hem kişi sayısının fazlalığı hem de personel devir hızının yüksekliği nedeniyle insan kaynaklı tehditlere yönelik riski artırmaktadır. İşe giriş öncesindeki güvenlik araştırmalarının derinlemesine yapılması, iş esnasında tarama ve izlemelerin sürekli biçimde sağlanması, çalışanlarla daha uzun kontrat sürelerinin yapılması insan kaynaklı güvenlik riskini kontrol etmeye yardımcı olabilecek önlemler arasında yer almaktadır. Operasyonel açıdan karmaşık bir problem olan y ükün uçuşa hazırlanma sürecinde güvenlik açısından gerekli tedbirlerin alınması, erişimin sadece yetkili kişilerle kısıtlanması gerekmektedir. Aksi hâlde uçağa yönlendirilen kargolar, sabotaj veya bomba gibi risklere açık hâle gelebilmektedir. Terminal operasyonlarının bir diğer problemi olan doküman akışı süreci gelişen teknoloji ile hızlandırılmış (e -konşimento gibi) ve yetkisiz kişilerin sürece erişimi engellenerek bilgi güvenliği arttırılmıştır. Bazı havaalanlarında, farklı hava yollarına kargo terminalleri tahsis edilmiştir. Aynı zamanda freight forwarderlar için kargoları konsolide etme ve dağıtım işlemlerinin yerine getirilebilmesi için alanlar ve ofis alanları ayrılmıştır. Tüm bu sahaların güvenliğinin sağlanması ayrı birer mücadele alanıdır. Depolama alanlarındaki güvenlik ö nlemleri hava kargo için bekleme zamanları ve kargonun cinsi göz ö nüne bulundurularak alınmalıdır. Hava kargo terminalinde yalnızca giden ya da gelen kargolar bulunmaz. Aynı zamanda geldiği havaaracı dışında başka bir havaaracı ile devamı olan kargo veya posta anlamına gelen transfer ve transit kargonun da güvenliğinin sağlanması gerekir. Havaalanı kargo terminali giriş kontrolünde üç kritik husus söz konusudur. Bunları, şu şekilde sıralamak mümkündür:

Bu ünitenin sorularını uygulamada çözŞıklar, doğru cevaplar ve süreli sınav modu AÖF Soru Bankası uygulamasında