HİŞ302U-HAVAYOLU YÖNETİMİ
Ünite 5: Havayolu İşletmelerinde Maliyet ve Gelir Yapısı
Giriş
Ticari birer iş örgütü olan havayolu işletmelerinin önemli amaçlarından biri kuşkusuz kâr elde etmektir. Havayolu işletmesinin, ekonomik sürdürülebilirliğini sağlayabilmesi için en azından zarar etmemesi gerekir. Bunun için maliyet ve gelirlerin bilinmesi ve başarıyla yönetilmeleri elzemdir.
Havayolu İşletmelerinde Maliyet ve Gelirlere İlişkin Temel Kavramlar
Maliyetlere İlişkin Temel Kavramlar
Maliyet, işletmelerin mal ya da hizmetleri üretip çevrelerine sunmaları için harcadıkları üretim faktörlerinin parasal değeridir. İşletmeler mal ya da hizmetleri üretip çevrelerine sunabilmek için yönetim, üretim, pazarlama, fi- nansman, muhasebe, insan kaynakları gibi alanlarda bazı faaliyetleri yürütmek durumunda kalırlar. Havayolu işletmeleri için son derece kıymetli olan maliyet verilerine neden ihtiyaç duyulduğu, bunların hangi amaçla kul- lanılacağı niçin gerekli olduğu takip eden bölümde özetlenmektedir.
• Havayolları her şeyden önce muhasebe işlevleri gereğince maliyetleri ölçmek, sınıflandırmak ve kayıt altında tutmak zorundadırlar. • Havayolu işletmelerinin temel amaçlarından biri kâr elde etmek, bunun için maliyetlerini kontrol altında tutmaktır. • Havayolu işletmeleri yatırım kararlarını alırken maliyet bilgilerine ihtiyaç duyarlar. • Havayolu yönetimi için hangi pazarlara hangi uçak tipleriyle uçulacağı, sıklığın ne kadar olacağı gibi operasyonel soruların cevapları performansı etkileyen önemli kararları almayı gerektirir. • Bilet fiyatlarının ve kargo taşıma ücretlerinin belirlenebilmesi için maliyet bilgisi temel gereksinimdir.
Gelirlere İlişkin Temel Kavramlar
İşletmenin ana faaliyet konusu kapsamındaki mal veya hizmet satışlarından ya da bu kapsam dışındaki varlıkların satışından; faiz, kira, iştirak geliri ve benzerlerinden elde edilen değerlerin brüt tutarına gelir adı verilir. Bu kavram, işletme faaliyetleri sonucunda varlıklarda artış yaratan tüm unsurlara işaret etmektedir. Gelir, hasılat ve kazançları da içine alan daha kapsayıcı bir kavramdır.
ICAO’ya göre tarifeli bir havayolu işletmesinin faaliyet gelirlerini oluşturan kalemler kitabın 128. sayfasındaki Tablo 5.1’de görülmektedir. Bu tabloya göre havayolu işletmelerinin faaliyet gelirleri tarifeli havayolu taşımacılığı, tarifesiz havayolu taşımacılığı ve diğer faaliyet gelirleri olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Tarifeli havayolu taşımacılığı, yolcu, fazla bagaj, kargo ve posta gelirlerini; tarifesiz havayolu taşımacılığı yolcu ve fazla bagaj ve kargo gelirlerini ve diğer faaliyet gelirleri ise olağan dışı gelirler ve çeşitli faaliyet gelirlerini kapsamaktadır.
Maliyetlerin Sınıflandırılması
Doğrudan ve Dolaylı Maliyetler
Faaliyet maliyetlerinin sınıflandırılmasında sıklıkla kullanılan ölçüt, maliyetlerin uçak tipine bağlı olup olmadığıdır. Uçak tipi farklılaşınca değişenlere “Doğrudan Faaliyet Maliyetleri (Direct Operating Costs)”, değişmeyenlere ise “Dolaylı Faaliyet Maliyetleri (Indirect Operating Costs)” denilmektedir. Bu sınıflandırma kendi içindeki küçük farklar ile dünya genelinde kullanılmaktadır. Buna rağmen gerek sektörün değerlendirilmesi gerekse havayolu işletmelerinin kendilerini değerlendirebilmeleri için dünya genelinde standart olan bir sınıflandırma biçimine ihtiyaç vardır. ICAO, bu standardı sağlamaktadır.
Doğrudan Faaliyet Maliyetleri
Doğrudan faaliyet kavramı, bir uçağın ticari havayolu taşımacılığı amacıyla uçurulmasına, ya da başka bir deyişle kullanılmasına işaret etmektedir. Doğrudan faaliyet maliyetleri ise uçak tipine göre değişen ve bu faaliyetler sonucunda ortaya çıkan maliyetlerin toplamıdır. Bu gruptaki maliyetler uçuş faaliyetleri, bakım ve amortisman maliyetlerinden oluşur.
Uçuş faaliyet maliyetleri; uçuş personel maliyetleri, yakıt ve yağ maliyetleri, sigorta maliyetleri, uçak ve uçuş personeli kiralama maliyetlerinin toplamından oluşmaktadır.
Uçakların uçuşa verilebilmesi için bakım faaliyetlerine ihtiyaç vardır ve bunlar uçak tipi ve özelliklerine göre değişir. İşçilik, malzeme ve bakım faaliyetleri kapsamındaki yönetim giderlerinden oluşur. Havayolu işletmesi bakım faaliyetlerini kendisi yapmayıp dış kaynaklardan (outsourcing) sağlıyorsa bunun için ödenen ücretler de bu kapsamdadır.
Amortisman maliyet kalemleri, uçak ve gerekli donanım- ları kapsamında ayrılmış olan amortisman ve tükenme paylarından oluşur. Geniş gövdeli uçakların amortisman süresi genellikle 14 ile 16 yıl, turboprop motorlu uçaklar için 8 ila 10 yıl arasındadır. Yıllık amortisman payı amortisman süresine ve uçağın değerine bağlıdır. Uzun süreli finansal kiralamanın (financial lease) getirdiği amortisman giderleri de bu grup altında değerlendirilir.
Dolaylı Faaliyet Maliyetleri
Uçak tipi ile ilişkili olmayan dolaylı faaliyet maliyetleri havaalanlarının ve hava seyrüsefer hizmetlerinin kullanılmasından kaynaklanan ücretlerden, istasyon ve yer hizmetleri giderlerinden, yolcu hizmetleri giderlerinden, biletleme, satış ve promosyon gibi pazarlama giderlerinden, yönetim, genel ve diğer giderlerden oluşur.
Havaalanlarının en görünür müşterisi konumunda olan havayolu işletmeleri aldıkları havaalanlarından hizmet karşılığında ücret ödemek zorundadır. Pistlerin, taksi yollarının, apronların, park yerlerinin, terminal tesislerinin ve bagaj ayırma gibi sistemlerin kullanılması bu hizmetlerin başında gelir.
Öte yandan uçaklar, uçuşları sırasında hava seyrüsefer (Hava trafik kontrol, enroute seyrüsefer hizmeti, seyrüsefer yardımcılarının işletilmesi gibi) hizmeti alırlar. Bu hizmet karşılığında ödenmesi gereken ücret, ağırlığa ve hava sahasında kat edilen mesafenin uzunluğuna göre değişir.
İstasyon, havayolu işletmesinin bir havaalanında konuşlanması anlamına gelir. İstasyon maliyetlerinin büyük bölümü havayolu işletmesinin söz konusu is- tasyonda yürüttüğü yer hizmetleri faaliyetlerinden kaynaklanır. Bu faaliyetleri yürüten personelin giderleri önemli bir yer tutar. Sözü edilen hizmetlerin verilebilmesi için gereken donanımdan, bina, büro, depo gibi kolaylıklardan kaynaklanan maliyetler de bu maliyet bölümü kapsamındadır.
Yolcu hizmetleri maliyetleri; kabin görevlilerine ödenen ücretler, yolcu ikramları, yolcu mali mesuliyet sigortası ücretleri, uçuş gecikme ve iptalleri nedeniyle yolculara verilen hizmetlerin giderlerinden oluşturmaktadır.
Seyahat acentesi, bilgisayarlı rezervasyon sistemleri ya da kredi kartı firmaları gibi aracı kuruluşlara ödenen komisyon ücretleri bu grupta yer alır. Rezervasyon, biletleme ve bilet satışı faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için gereken çağrı merkezleri, ofisler, rezervasyon sistemleri ve personelin gerektirdiği giderler yine bu kapsamdadır.
Yukarıda açıklanan grupların kapsamında olmayan, işletmenin tüm faaliyetleri açısından ortak ve genel olan yönetim maliyetleri ve diğer maliyetler oluşturmaktadır.
Değişken ve Sabit Maliyetler
Maliyetlerin doğrudan ve dolaylı olarak sınıflandırılması uçakların maliyetlerini kıyaslamak için oldukça avantajlıdır. Fakat bir uçuş hattını karlılığı açısından değerlendirmek ya da fiyat belirlemek istediğimizde bu sınıflandırma biçimi işe yaramayacaktır (Doganis, 2002:92). Örneğin; bir havayolu pazarındaki haftalık sıklık sayısına karar verirken potansiyel gelirler ile maliyetleri karşılaştırmamız gerekir. Bunun için sıklık arttığında ya da azaldığında hangi maliyetlerin ne kadar değişeceği bilinmelidir. Eğer maliyetler kısa vadede üretim miktarından etkileniyorsa değişken, etkilenmiyorsa sabit maliyetler olarak adlandırılırlar.
Değişken Maliyetler
Değişken maliyetler, üretim miktarı değişikliğinden etkilenen doğrudan ve dolaylı faaliyet maliyetlerinden oluşur. Bu tür maliyetlerden kısa dönemde kaçınmak mümkündür. Örneğin bir şehir çifti pazarında günlük sıklığın ikiden bire düşürülmesi durumunda iptal edilen uçuşa ilişkin yakıt tüketimi sıfırlanır. Başka bir anlatımla yakıt tüketimi arz edilen koltuk-km (AEKK) değerine göre değişir.
Dolaylı değişken faaliyet maliyetlerinin başında yolculara sunulan ikram maliyetleri, uçuş saatine göre değişen kabin görevlilerinin ücretleri, yolcu sayısı miktarından etkilenen istasyon ve yer hizmetleri maliyetleri, havaalanı ve hava seyrüsefer hizmetlerinin kullanılmasından doğan ücretler
gelmektedir. Uçuş gecikme ve iptalleri nedeniyle yolculara sağlanan konaklama ve ikram giderleri de bu grup içindedir.
Sabit Maliyetler
Sabit maliyetler, kısa bir zaman dilimi içinde, üretim miktarından etkilenmeyen ve sabit kalan maliyetlerden oluşur. Bunlar uçuş yapılsın ya da yapılmasın ortaya çıkan maliyetlerdir.
Dolaylı faaliyet maliyetlerinin önemli bir kısmı üretim miktarından bağımsız olan sabit maliyetlerden oluşur. Uçakların kullanılmasından ve hizmet verilen yolcu miktarından etkilenmeyen istasyon ve yer hizmetleri maliyetleri, yolcu hizmetlerin, yürüten personele ödenen ücretler, sigorta ücretleri, bilet, satış ve promosyon maliyetleri, dolaylı bakım maliyetleri ile yönetim maliyetleri ve diğer genel giderlerin hepsi sabit maliyetleri oluşturur.
Maliyetleri Etkileyen Faktörler
Daha önce açıkladığımız gibi, havayolu taşımacılığında artan serbestleşme ve liberalleşme rekabeti artırmakta, bilet fiyatlarını ve birim gelirleri azaltmaktadır. Bu nedenle maliyetlerin kontrol altında tutulması hem farklılaşma hem de maliyet liderliği stratejisini kullanan havayolları için elzemdir.
Kontrol Edilemeyen Girdi Maliyetleri
Bazı girdilerin maliyetini havayolu işletmelerinin kontrol etmesi pek mümkün değildir. Yakıt fiyatları ve personel ücretleri bunların başında gelmektedir. Havaalanı ve hava seyrüsefer hizmetlerinin kullanımından kaynaklanan ücretler de bu kapsamdadır.
Yakıt Fiyatları
En önemli gider kalemlerinin başında gelen yakıt maliyetleri toplam faaliyet maliyetlerinin %10’u ile %15’i arasında bir değer almaktadır. Buna karşın havayolu işletmelerinin yakıt satın alım maliyetini düşürmesi pek mümkün değildir.
İş Gücü Maliyetleri
Faaliyet maliyetleri içindeki en yüksek orana sahip kalem iş gücü maliyetleridir. İş gücü maliyetlerini; çalışanların sayısı, ücret seviyeleri, sosyal haklar, toplu iş sözleşmesinin koşulları, personelin tecrübesi, eğitimi ve havayolu işletmesinin dış kaynaklara başvurup başvurmadığı gibi faktörler etkiler.
Havaalanı ve Hava Seyrüsefer Hizmetleri Kullanım Ücretleri
Havayolu işletmelerinin bu maliyetleri kontrol etmeleri güçtür. Maliyet liderliği stratejisini izleyen havayolu işletmeleri maliyetlerini azaltabilmek amacıyla aynı bölgedeki ikincil havaalanlarını tercih etmektedir. Nitekim uçak ve yolcu trafiğini artırmak isteyen bu tür havaalanları ücretlerini düşük tutabilmektedir.
Uçağın Özellikleri
Kullanılan uçağın büyüklüğü, hızı, kalkış performansı, menzili, motorunun özellikleri ve yaşı maliyetleri etkilemektedir.
Uçağın Büyüklüğü
Uçağın büyüklüğü arttıkça ağırlık, yakıt sarfiyatı ve uçağı işletmek için gerekli işgücü dolayısıyla maliyetler artar. Fakat büyük uçakların verimlilikleri görece küçük olanlara göre daha yüksektir. Dolayısıyla uçak büyüklüğü artarken maliyetler aynı oranda artmazlar.
Uçağın Hızı
Uçak hızı artışı yakıt maliyetlerini artırabilir. Buna karşın hız arttıkça birim zamanda kat edilecek mesafe arttığından üretim miktarı, dolayısıyla da uçak verimliliği artar. Başka bir deyişle bir saatlik uçuşun yarattığı maliyet bir saat içinde daha fazla üretildiğinden daha fazla yolcu-km üzerine dağıtılarak birim maliyetler azaltılmış olur.
Uçağın Kalkış Performansı ve Menzili
Uçağın büyüklüğü, taşıyabileceği faydalı yük miktarı, hızı, kalkış performansı, yakıt verimliliği ve menzili birbiriyle ilişkili değişkenlerdir. Örneğin pistlerin bulunduğu irtifa ve ortam sıcaklığı arttıkça uçakların havalanabilmesi için daha fazla güce ve kalkış koşusu için daha uzun bir mesafeye ihtiyaç vardır.
Motor Performansı
Motorlar havacılık emniyetini doğrudan etkileyen en önemli uçak parçalarıdır. Satın alım ve bakım maliyetleri oldukça yüksektir. Ayrıca motorun özellikleri yakıt tüketim miktarını ve menzili, dolayısıyla aynı menzilde taşınabilecek yük miktarını etkiler. Aynı miktarda yakıtı kullanarak daha fazla faydalı yükü daha uzak mesafelere daha hızlı taşıyabilen motorların daha verimli oldukları açıktır. Bu tür motorlar üretim miktarını ve verimliliği artırarak birim maliyetleri azaltırlar.
Uçağın Yaşı
Uçak yaşı arttıkça bakım maliyetlerinin artması olasıdır çünkü motor, iniş takımları ve yapısal elemanlar ne kadar çok kullanılırlarsa yıpranma miktarı ve arızalanma ihtimali de o kadar artacaktır.
Ağ Yapısı ve Uçuş Tarifesinin Özellikleri
Havayollarının ağ yapısı ve uçuş tarifesi özellikleri uçakların üretken olabildikleri süreyi, üretim kapasitesini ve sonuç olarak birim maliyetleri etkilemektedir. Uçuş uzunluğu, sıklığı ve ağ yapısının büyüklüğü bu kapsamdaki başlıca unsurlardır.
Uçuş Uzunluğu
Ortalama uçuş uzunluğu arttıkça (belirli bir menzile kadar) birim maliyetler azalır. Bu etkinin sebepleri, ortalama uçuş hızı, yakıt verimliliği, uçak kullanım oranı, iş gücü kullanım oranı, havaalanı ve yer hizmetleri kullanım miktarı, uçak sistem ve parçalarının güvenirlikleri ve koltuk kapasitesidir.
Uçuş Sıklığı
Yüksek uçuş sıklığı, (blok uçuş saati ve uçuş uzunluğu arasındaki dengeye bağlı olarak) uçakların günlük kullanım miktarını artırma potansiyeline sahiptir. Yüksek sıklık uçakların yanı sıra benzer bir yolla pilot ve kabin görevlilerinin verimliliğini de artırılabilir.
Ağ Yapısının Büyüklüğü
Ağ yapısında birleştirilen nokta sayısının çokluğu uçuş ağının büyüklüğünü verir. Bu durum aynı çatı altında çok sayıda farklı ürünün üretildiği anlamına gelmektedir. Büyük havayolu işletmelerinin küçük işletmeler karşısındaki maliyet avantajı da ölçek ekonomilerinden daha çok kapsam ekonomilerinden kaynaklanmaktadır. Çok sayıda farklı ürünün tek bir işletme, marka ya da coğrafi alanda üretilmelerinin maliyeti ayrı ayrı üretilmelerine göre daha azdır.
Filo Yapısı ve Büyüklüğü
Filodaki uçak sayısı arttıkça ölçek ekonomilerinden yararlanma ihtimali artar. Çok sayıda uçağa ve dolayısıyla pilota sahip olan bir havayolu işletmesinin satın alım ve işletim maliyetleri yüksek olan uçuş simülatörlerini kendi bünyesinde tutması mantıklıdır. Bu tür sabit maliyetler çok sayıda eğitim miktarına dağıtılarak birim maliyetler düşürülebilir.
Pazarlama Faaliyetleri
Havayollarının başarısında taşımacılık süreçlerinin etkinliği ve verimliliği şüphesiz büyük rol oynar. Fakat nihai başarı için bu yeterli olmaz. Çünkü üretilen hizmet satılamazsa gelirler azalır ve kayıplar artar. Bu nedenle üretimi satışa dönüştürecek pazarlama faaliyetleri önem kazanır.
Havayolu Hizmet Sunumunun Özellikleri
Havayolu hizmet sunumunu üretebilmek için kullanılan tüm üretim faktörleri kuşkusuz maliyetleri etkileyecektir. Hizmet sunumunun özellikleri ise kullanılan girdilerin niteliğini ve miktarını etkiler.
Havayolu hizmet sunumunun konfor temelli bileşenleri maliyetleri etkileyen diğer önemli bir gider grubudur. Uçuş sürecinde kabinde verilen yolcu hizmetleri bunların başında gelir.
Satış ve Promosyon Faaliyetleri
Havayolu işletmelerinin nasıl bir dağıtım kanalı kullanacağı diğer bir maliyet belirleyicisidir. Seyahat acentesi komisyonları, acentelere yönelik bağlılık programları, bilet satış ofislerinin sayısı, yurt içi ve dışındaki dağılımı, küresel bilgisayarlı rezervasyon sistemlerine üyelikler, çağrı merkezlerinin sayısı, internet ve kredi kartı satışları gibi seçenekler maliyetleri etkiler.
Amortisman Politikaları
Bir uçağın saat başına amortisman maliyeti uçağın şimdiki ve yıpranma süresi sonundaki değerine, yıpranma süresine ve yıllık yıpranma payının ne olacağına ve uçağın yıllık
kullanım miktarına bağlıdır. Sözü edilen kabuller ülkelerin ve havayolu işletmelerinin politikalarına göre değişebilir. Dolayısıyla sözü edilen kabullerin nasıl yapılacağı bu maliyet kalemini etkiler.
Birim Maliyet ve Birim Gelirler
Havayolu işletmeleri yönetimin son işlevi olan kontrol faaliyetlerinin bir gereği olarak kendi maliyet ve gelirlerini amaç ve hedefleriyle, sektör ortalamalarıyla ya da rakipleriyle kıyaslamalı ve etkinliklerini değerlendirebilmelidir. Bu sayede yönetsel geribildirim üretmeleri ve sistemde gerekli düzeltmeleri yapmaları mümkün hâle gelir. Ayrıca yönetsel pek çok kararın alınmasında yine maliyet ve gelir bilgisine ihtiyaç duyarlar. İşte tüm bunların gerçekleştirilmesi için maliyet ve gelirlerin üretim faaliyetleri ve miktarıyla ilişkilendirilmesi gerekir.
Birim Maliyetler
Birim maliyet (unit cost), belirli bir zaman diliminde üretime konu olan unsurdan bir birim üretebilmek için katlanılan maliyet miktarına denir ve toplam maliyet miktarının üretim miktarına bölünmesiyle elde edilir. Birim maliyetin hesaplanmasında üretilen ürünün tam olarak ne olduğu ve bunun üretim miktarının hangi gösterge ile nasıl ölçüleceği önem kazanır.
Birim Gelirler
Birim gelir (yield), belirli bir zaman diliminde üretilip pazara sunulan havayolu taşımacılığı hizmetinden bir birim satıldığında elde edilen gelir miktarına denir ve toplam gelir miktarının ücretli yolcu-km (ÜYK) değerine bölünmesiyle elde edilir.
Gelirleri Etkileyen Faktörler ve Temel Kar Eşitliği
Gelirleri Etkileyen Faktörler
Gelirleri etkileyen faktörler fiyat tarifesi, farklı sınıflarda taşınan yolcu kompozisyonu, ağ yapısı ve ortalama uçuş uzunluğu ve yan hizmetlerin varlığı başlıkları bağlamında ele alınacaktır.
Fiyat Tarifesi
Fiyat tarifesinin özellikleri kuşkusuz birim gelirleri etkileyen en temel faktörlerden biridir. Çünkü toplam gelirin büyük bir bölümü (yan gelirler hariç) biletlerin satış fiyatı ile bu bileti satın alan yolcu sayısının çarpımından elde edilecektir.
Yolcu Sınıfları Kompozisyonu
Farklılaşma stratejisini izleyen ya da başka bir deyişle geleneksel iş modelini kullanan havayolu işletmeleri uçaklarında farklı sınıflara yer vermektedir. Ekonomi ya da iş amaçlı yolcu sınıfları bunlara örnektir.
Ağ Yapısı ve Ortalama Uçuş Uzunluğu
Daha önce açıkladığımız gibi ortalama uçuş uzunluğu arttıkça seferin mutlak maliyeti artarken birim maliyetler azalmaktadır. Bu yönden bakıldığında havayolu
işletmelerinin uzun mesafeli hatlarda uçmayı tercih edecekleri düşünülebilir. Fakat ortalama uçuş uzunluğu birim gelirleri de azaltmaktadır. Sefer maliyetinin yüksek oluşu ister istemez bilet fiyatlarının kısa mesafeli hatlara göre daha fazla olmasını getirir. Fakat bilet fiyatları çok yükseldiğinde talep azalacağından havayolu işletmeleri fiyatı yeterince artıramazlar. Buna karşın fiyat artışına göre daha fazla artmış olan uçuş mesafesi nedeniyle toplam gelirler daha yüksek bir değere bölünür ve birim gelirler azalmış olur.
Yan Hizmetleri Varlığı
Geleneksel iş modelini tercih eden havayolu işletmelerinin talep ettiği ücretler çoğu zaman sundukları tüm hizmet bileşenlerinin özelliklerini kapsar durumdadır. Fakat son zamanlarda bu tür havayolu işletmelerinin bile yan gelirler elde etmek amacıyla uçuş öncesinde koltuk seçimi yapma, daha uzun ayak mesafesine sahip koltukların seçilebilmesi, havaalanlarındaki özel yolcu salonlarına erişilmesi gibi hizmetleri ayrıca ücretlendirdiği görülmektedir.
Birim Gelirlerin Azalmasına Neden Olan Faktörler
Son yıllarda birim gelirlerin giderek azaldığı görülmektedir. Bu durum kuşkusuz maliyetlerin azaltılması yönündeki baskıları artırmaktadır. Birim gelirlerin azalmasına sebep olan faktörlerin bazıları aşağıda açıklanmaktadır:
• Fiyata duyarlı olan eğlence amaçlı seyahatlerin sayısı iş amaçlı seyahatlere göre daha hızlı artmak- tadır. • Düşük maliyetli havayolu iş modeli giderek yaygınlaşmaktadır. • Yolcular, internet teknolojileri sayesinde kendileri için daha uygun uçuşları çok daha kolay bulabilir hâle gelmiştir. • Uzun mesafeli hatların sayısı kısa mesafeli hatlara göre daha hızlı artmaktadır. • Küresel ölçekte artan rekabet bilet fiyatlarını azaltmaya zorlamaktadır.
Temel Kâr Eşitliği
Birer ticari iş örgütü olan havayolu işletmelerinin başarısı ölçülürken kuşkusuz farklı ölçütler dikkate alınmaktadır. Fakat kar miktarının önemi yadsınamaz. Nitekim stratejik yönetimin başarı ölçütü sektör ortalamalarının üzerinde kâr elde etme derecesidir. Aşağıda faaliyet kârına ilişkin temel eşitlik formülü verilmektedir:
Faaliyet Kârı = Faaliyet Gelirleri – Faaliyet Maliyetleri
Faaliyet Kârı = (ÜYK ´ Birim Gelir) – (AEKK ´ Birim Maliyet)