HİŞ231U-METEOROLOJİ
Ünite 6: Meteorolojik Kodlar
Giriş
Uçuş planlaması yapılırken yer seviyesine ve uçuş gerçekleştirilecek seviyelere ait meteorolojik bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Yer safhasını ilgilendiren planlama çalışmalarında kalkış, varış ve yedek meydanlara ait METAR (Havacılık Amaçlı Rutin Hava Raporu), SPECI (Havacılık Amaçlı Seçilmiş Özel Hava Raporu), TREND (Pist İniş Tahmini) ve TAF (Meydan Tahmin) raporları kullanılmaktadır. Bu raporlar Meteorolojik Kodlar başlığı altında bu bölümde incelenecektir.
Havacılık Amaçlı Rutin Hava Raporu-METAR
Havacılık amaçlı gözlemlere dayalı olarak hazırlanan ve rutin olarak yayımlanan hava raporuna METAR (Meteorological Terminal Air Report) adı verilir.
METAR bilgileri uçuş planlaması ve uçuş sırasında kullanılmaktadır. Bu rapor sayesinde pilota kalkış, iniş ve yedek meydana ait meteorolojik şartlar hakkında bilgi verilmektedir.
METAR raporu belirli gruplar hâlinde sıralanmış ve birbirinin yerini almayan kodlanmış bilgileri içermektedir. Kitapta METAR raporunun akış şeması bir örnek ile birlikte sayfa 146, şekil 6.1 ile verilmiştir. METAR raporu içerisinde yer alan bilgiler bu akış şeması doğrultusunda sırasıyla şu şekildedir:
Tanımlayıcı Grup
Tanımlayıcı grup; raporun tipi, yer belirteci, zaman bilgisi ve tamamlayıcı kısaltmalardan oluşmaktadır. Rapor tipi, METAR ifadesi Şekil 6.2’de görüldüğü üzere raporun başında yer alarak raporun tipini belirtmektedir. Yer belirteci, METAR raporunun hangi havaalanına ait olduğunu gösteren gruptur. Zaman bilgisi, METAR raporunun yayımlandığı gün ve saati belirtmek amacıyla METAR raporunda zaman grubu yer almaktadır. Tanımlayıcı bölümünde, AUTO, COR, NIL gibi kısaltmalara yer verilmektedir.
Gözlem Grubu
Gözlem grubu; yer rüzgârı, hâkim görüş, minimum görüş, pist görüş mesafesi, meteorolojik olay, bulut bilgisi, sıcaklık bilgisi, basınç bilgisi ve çeşitli atmosferik şartları belirtmek amacıyla kullanılan kısaltma terimlerinden oluşmaktadır. Kitapta sayfa 148 Şekil 6.3’te örnek METAR raporunun gözlem grubu görülmektedir.
Pist yüzeyinden itibaren yaklaşık 10 metre yüksekliğe ait rüzgârın, ortalama yönü ve hızını içeren bilgiler METAR raporunun yer rüzgârı bölümünde yer almaktadır.
Havaalanı yüzeyinin en az yarısında veya daha fazlasında etkili olan görüş mesafesi değerine Hâkim Görüş (Rüyet) denir.
Bazı durumlarda hâkim görüş tek başına raporda yer alırken bazen de minimum görüş değeri yönü ile birlikte raporda yer almaktadır.
Uçak pist orta çizgisi üzerinde iken pilotun 15 feet yükseklikten pist orta çizgisini gösteren ışıkları veya yüzey işaretlerini görebildiği mesafeye pist görüş mesafesi (Runway Visual Range-RVR) denir.
Havaalanında ya da yakınında meydana gelen/gözlenen ve havacılık faaliyetleri için önemli olan meteorolojik olayın/olayların kısaltma terimi bulunmaktadır. Kısaltma terimlerinin raporlanması sırasında Dünya Meteoroloji Organizasyonu’nun (World Meteorological Organization- WMO) ilgili dokümanında yer alan tablodan yararlanılmaktadır.
METAR raporunda bulut bilgisi; bulut kapalılığına ilişkin FEW, SCT, BKN ve OVC kısaltma terimlerinden birisi (ilk üç ifade) ve bulut tabakasının tabanının havaalanından olan yüksekliğine (son üç sayısal ifade) ilişkin bilgiden oluşmaktadır.
Sıcaklık ve işba sıcaklık değerleri aralarına “/” slash işareti konularak raporlanmaktadır. Eğer sıcaklık değerleri 0 ºC’nin altında ise bu durumda bu değerlerin önüne M (minus) harfi konulmaktadır.
Basınç bilgisi grubu Q harfiyle başlar ve arkasına dört haneli olarak QNH basınç değeri yazılır.
Tamamlayıcı Bilgiler
Uçuş faaliyetleri için önemli görülen geçmiş hava olayları ve alçak seviye rüzgâr kesmesi bilgileri tamamlayıcı bilgiler bölümünde yer almaktadır. Kitapta sayfa 153 Şekil 6.4’te METAR raporunun tamamlayıcı gruplar bölümü görülmektedir.
En son yapılan METAR gözleminden itibaren bir sonraki gözlem saatine kadar geçen süre içinde fakat gözlem süresi içinde meydana gelmeyen hava olayları geçmiş hava olayları bölümünde raporlanmaktadır.
Yaklaşma veya kalkış hattı boyunca pist seviyesi ile 500 metre (1600 feet) yükseklik arasında tespit edilen rüzgâr kesmesi bilgisi WS kısaltma terimleri ile METAR raporunda alçak seviye rüzgâr kesmesi bölümünde yer almaktadır.
Havacılık Amaçlı Seçilmiş Özel Hava Raporu- SPECI
Havacılık amaçlı seçilmiş özel hava raporu (SPECI), METAR raporu yayımlandıktan sonra meteorolojik şartların iyileşmesi ya da kötüleşmesi sonucunda yayımlanmaktadır. SPECI raporu iki METAR raporu zamanı arasında ve tam saati 20 ve 50 geçe dışında herhangi bir zamanda yayımlanmaktadır. SPECI raporu ile METAR raporu birbirine benzemektedir. Bu nedenle METAR raporunun açıklaması için kullanılan açıklamalar SPECI raporu içinde kullanılacak olup kitapta ayrıca açıklanmamıştır.
Pist İniş Raporu-TREND
TREND raporları son bir saat içinde hava şartlarında meydana gelecek değişimler hakkında meteorolojistlere,
hava trafik kontrolörlerine, pilotlara, operasyondan sorumlu personele ve çeşitli sektörde çalışan insanlara bilgi vermek amacıyla yayımlanmaktadır. Bu raporlar METAR ya da SPECI raporlarının sonuna eklenir ve raporun geçerli olduğu süre METAR veya SPECI raporlarının yayımlanma saatinden itibaren iki saattir. TREND tahmin raporu;
• Yer rüzgârı • Hâkim görüş • Meteorolojik olay • Bulut bilgisi
parametrelerine ilişkin tahminlerden oluşmaktadır.
METAR ya da SPECI raporunda yer alan yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulut bilgisi elemanlarında biri ya da daha fazlasında gelecek iki saat içinde herhangi bir değişikliğin beklenmemesi durumunda NOSIG terimi, METAR ya da SPECI raporunun sonuna ilave edilir (Kitap, sayfa 156 şekil 6.5). NOSIG “Önemli Değişiklik Yok-No Significant Change” anlamını taşımaktadır. Ancak Şekil 6.5’te görüldüğü üzere METAR ya da SPECI raporunda yer alan yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulutluluk bilgisi elemanlarında gelecek iki saat içinde herhangi bir değişikliğin beklenmesi durumunda ise ilgili değişiklik terimleri TREND raporu içinde yer alır.
Değişiklik Terimleri
2 saatlik TREND tahmin süresi içinde yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulutluluk bilgisi elemanlarından biri, birkaçı ya da hepsinde bir değişikliğin oluşacağı tahmin ediliyorsa bu durumda BECMG ve TEMPO kısaltma terimlerinden biri kullanılır. Değişikliklerin;
• Başlangıcını FM (From) • Sona ermesini TL (Until) • Oluş zamanı AT
terimleri ile belirtilir.
METAR ya da SPECI raporunda yer alan yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulutluluk bilgisi elemanlarından biri, birkaçı ya da hepsinde beklenen düzenli ya da düzensiz değişiklikleri belirtmek amacıyla BECMG terimi kullanılmaktadır.
METAR ya da SPECI raporunda yer alan yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulutluluk bilgisi elemanlarından biri, birkaçı ya da hepsinde beklenen geçici değişimleri ifade etmek üzere kullanılmaktadır.
Meydan Tahmin Raporu-TAF
Meydan tahmini, belirli bir zaman aralığında havaalanında oluşması tahmin edilen meteorolojik şartların kısa ve öz ifadesidir. TAF (Terminal Aerodrome Forecast) havacılık otoriteleri tarafından belirlenen zamanlarda rutin olarak yayımlanır. TAF raporları kısa ve uzun süreli TAF’lar olmak üzere ikiye ayrılırlar. Kısa süreli TAFların
geçerlilik süresi 12 saatten azdır ve bu raporlar 3 saatte bir yenilenirler. Uzun süreli TAFların ise geçerlilik süreleri 12 saat ile 30 saat arasındadır ve bu raporlar ise 6 saatte bir yenilenirler. Kitap, sayfa 158, Şekil 6.8’de bir TAF raporunun akış şeması görülmektedir.
Akış şeması incelendiğinde bir TAF raporunun; tanıtıcı gruplar, tahmin edilen meteorolojik elemanlar, değişiklik terimleri ve tahmin edilen sıcaklık bölümlerinden oluştuğu görülmektedir (Kitap, sayfa 158, Şekil 6.9). Ayrıca tahmin edilen meteorolojik elemanlar bölümü sırasıyla yer rüzgârı, hâkim görüş, meteorolojik olay ve bulut bilgisinden oluşurken CAVOK şartlarının etkin olduğu durumlarda ise bu bölüm yer rüzgârı ve CAVOK terimlerinden meydana gelmektedir.
Tanıtıcı Gruplar
Tanıtıcı grup; rapor tipi, yer belirteci, tahminin hazırlandığı tarih ve TAF periyodundan oluşmaktadır.
Raporun tipini belirtmek amacıyla TAF ifadesi raporun başında yer almaktadır.
TAF raporu hazırlanan havaalanının ICAO tarafından belirlenen belirteci raporun ikinci ifadesidir.
Tahminin hazırlandığı tarih bölümünde ilk iki hane raporun hazırlandığı ayın gününü, son dört hane ise raporun hazırlandığı saat ve dakikayı UTC zaman göstericisine göre vermektedir.
TAF periyodu, TAF raporunun hangi zaman dilimi için geçerli olduğunu göstermektedir.
Tahmin Edilen Meteorolojik Elemanlar
Tahmin edilen meteorolojik elemanlar; yer rüzgârı, hâkim görüş ve bulut bilgisi bölümlerinden oluşmaktadır. Bu bölümler ile ilgili açıklama METAR başlığı altında verilmiştir.
Değişiklik Terimleri
TAF raporunun tahmin edilen meteorolojik elemanlarının herhangi birinde veya bir kısmında veya tamamında tahmin periyodu esnasında veya bu periyodun ayrılan bir kısmında önemli bir değişiklik bekleniyorsa; BECMG, TEMPO, PROB ve FM kısaltma terimlerinden biri kullanılır.
BECMG terimi, terimden sonra kullanılan zaman grubu içerisinde net olarak belirlenemeyen bir zaman aralığında, düzenli ya da düzensiz bir şekilde, meteorolojik şartlarda beklenen değişikliklerin değişiminin tamamlanacağını ifade etmek üzere kullanılmaktadır.
TEMPO terimi, terimden sonra kullanılan ilgili zaman grubu içerisinde meteorolojik şartların aralıklı ve her seferinde de bir saatten az bir süreç içindeki değişimini ifade eder.
İlgili zaman periyodu içerisinde meteorolojik eleman veya elemanlar da meydana gelecek değişimin meydana gelme olasılığı (oranı) PROB terimi ile birlikte belirtilir.
FM terimi, TAF raporunun ana periyodunun iki ya da daha fazla bölüme ayrılması durumunda kullanılır.
TAF’ın geçerli olduğu periyod içinde tahmin edilen maksimum ve minimum sıcaklıklar raporun sonunda verilmektedir.