GKA105U-GIDA MEVZUATI VE KALİTE YÖNETİMİ
Ünite 4: Gıda İşletmelerinde Kalite ve Kalite Standartları
Giriş
Kalite, dünya pazarında giderek daha önemli bir rekabet aracı haline gelmiştir. Ayrıca gıda üretimindeki değişiklikler ve tüketici ihtiyaçlarındaki eğilimler, kalite güvencesine daha fazla dikkat edilmesini gerektirmektedir. Geçmişin en büyük zorluğu olan yeterli gıda tedariki şimdilik yerine getirilmiş olsa da yakın gelecekte dünyanın karşılaşacağı sıkıntılardan birisi olarak gıda üretimindeki yetersizlikler ve kaliteli gıda temini gösterilmektedir. Gıda kalite yönetimi, kalite ve güvenlik konularında tüketici beklentilerini karşılamak oldukça önemlidir.
Kalite ve Gıda Kalitesi Kavramları
Kalitenin Tanımı
Geleneksel anlamda kalite, standartlara uyum veya mal ve hizmetlerin belirli gereksinimleri karşılamadaki performansı yani fonksiyonlara uygunluk olarak ifade edilmektedir. Aynı zamanda kalite bir mal veya hizmetin müşteri ihtiyaç ve beklentilerini karşılayacak şekilde sürekli iyileştirilmesidir. Günümüzde kalite çok daha geniş boyutlarıyla ele alınmaktadır. Bu nedenle birçok kalite tanımı ortaya çıkmıştır. Farklılıkları ortaya koymak adına aşağıda önemli kurumlar ve uzmanların tanımlarına yer verilmiştir. Buna göre kalite;
• Kullanıma uygunluktur • Gereksinimlere uygunluktur. • Müşterinin şimdiki ve gelecekteki ihtiyaçlarını hedeflemektir. • Kullanılmakta olan ürün veya hizmetin, pazarlama, mühendislik, üretim ve bakımıyla ilgili ürün ve hizmet karakteristiklerinin toplamıdır. • En ekonomik, kullanışlı ve tüketiciyi daima tatmin eden ürünü geliştirmek, tasarımını yapmak, üretmek ve satış sonrası hizmetleri vermektir. • Ürünün sevkiyattan sonra toplumda neden olduğu minimum zarardır. • Tüketici ihtiyaçlarını karşılayan bir mal veya hizmetin özelliklerinin toplamıdır. • Ürün veya hizmetin belirlenen veya olabilecek ihtiyaçları karşılama yeteneğine dayanan özelliklerinin toplamıdır. • Bir ürün veya hizmetin belirtilen veya ima edilen ihtiyaçları karşılama kabiliyetine dayanan özelliğidir. • Ürün ve hizmetlerdeki mükemmelliktir. • Ürün veya hizmetin en ekonomik yolla üretilmesini sağlayan ve tüketici isteklerini karşılayan üretim sistemidir.
Bu tanımlamalar doğrultusunda kaliteyi geniş anlamıyla; tüketicinin ihtiyaç ve beklentilerinin tanımlanması, buna göre tasarımının ve üretiminin hatasız şekilde yapılması veya kusur bulunmadığının tespit edilmesi, satış süreci ile ilgili bileşen ve alt bileşenlerin güvenilir bir şekilde oluşturulması, performans ve güvenliğinin belirlenmesi, belirli kullanımlara ilişkin özelliklerin açıkça ortaya
konulması, uygun paketleme ve zamanında teslimatının yapılması, satış sonrası hizmetlerin etkin şekilde gerçekleştirilmesi ve buna bağlı deneyimlerin tümü olarak ifade edebiliriz.
Kalite Unsurları
Ürün kalitesini oluşturan kalite unsurları şunlardır;
Tasarım Kalitesi: Üretilen ürün veya hizmetin tüketicilerin istek ve ihtiyaçlarına uygun şekilde dizayn edilmesidir. Başka bir ifadeyle tasarım kalitesi, tüketici taleplerini veya kullanıcı beklentilerini karşılama derecesidir.
Uygunluk Kalitesi: Belli bir ürün veya hizmetin tasarım kalitesiyle belirlenmiş spesifikasyonlarına uygunluk derecesidir.
Kullanım Kalitesi: Ürün veya hizmetin nihai kalitesidir. Ambalajlama, paketleme, taşıma, gönderim, kullanım sonrası bakım ve onarımı kapsayan süreçlerin kalite gereklerine uygun olacak şekilde yerine getirilmesidir.
Kalitenin başarıyla uygulanması durumunda işletmelere sağlayacağı faydaları şu şekilde sıralayabiliriz;
• Kaliteli hizmetlere olan güvenin artması, • Katma değer yaratması, maliyetin düşmesi gelirin artması, • Bürokratik işlemlerin ve evrak işlerinin azalması, • Şirket imajının geliştirilmesi ve rekabet gücü, • Personelin eğitiminde iyileşme, daha yüksek moral ve iş güvenliği, • Müşteri ve şirket arasında daha etkin işbirliği, • İç ve dış denetimler yoluyla operasyonel kontrolün iyileştirilmesi, • Yeni müşterilerin kazanılması, • Hizmet kalitesinin sürekli iyileştirilmesi.
Gıda Kalitesi
Gıda Kalitesi; Gıda maddelerinin mevzuatla belirlenmiş kriterlere uygunluğunu tayin eden özelliklerinin toplamıdır. Gıda kalitesi; Tüketici tercihlerinde rol oynayan, her biri ayrı ayrı ölçülüp kontrol edilebilen, söz konusu gıda ünitesini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan karakteristiklerin bileşimidir. Gıda kalitesi gerek üretici boyutuyla gerekse tüketici boyutuyla birlikte ele alınması ve gelişen koşullara bağlı olarak sürekli değerlendirilmesi gereken bir konudur. Teknolojik gelişmeler ve sanayileşme insanların yaşam biçimlerini ve beslenme alışkanlıklarını değiştirmiştir. Buna bağlı olarak gıda üretiminde farklılıklar oluşmuş, ihtiyaçları karşılamak için çeşitli gıda maddeleri üretim sektörleri oluşmuştur. Beraberinde tüketiciyi, sağlık ve ekonomik açıdan korumak ve güvenilir gıda sunmak için gıda kalite standartları ve kontrol hizmetleri geliştirilmiştir. Bu sayede gıda kalitesi ile üretici ve tüketicileri memnun edecek, tatmin olmalarını sağlayacak özelliklerde ürünler üretilmesi sağlanırken aynı zamanda gıda güvenliğinin sağlanmasında gerekli ölçütler de belirlenmiş olmaktadır.
Gıda Kalite Karakteristikleri
Gıda kalitesi, gıdanın tüketiciler tarafından kabul edilebilir özellikleridir. Bu özellikler, görünüm doku ve lezzet gibi dış faktörler ve kimyasal, fiziksel ve mikrobiyal gibi iç faktörlerden oluşmaktadır. Gıda kalite karakteristikleri kantitatif, gizli ve duyusal olmak üzere üç grupta yer almaktadır;
Kantitatif Karakteristikler; ürünün miktarı, verim ve gıda bileşenlerinin oranı gibi üreticiyi etkilediği kadar tüketiciyi de etkileyen, ekonomik açıdan önemli kalite özelliklerdir.
Gizli Karakteristikler; besin değeri, katkı maddeleri, özellikle taşınma ve depolanma sürecindeki kirlilik ve kontaminasyon durumu gibi tüketici duyularıyla tespit edilemeyen ancak sağlık açısından oldukça önemli özelliklerdir.
Duyusal Karakteristikler; tüketicinin duyuları ile bir gıdayı kabul edip etmemeyi değerlendirdikleri kalite özellikleridir.
Standart ve Standardizasyon
Standart ve Türleri
Standart, bir ürünü, görevi, süreci veya hizmeti gerçekleştirmenin, oluşturmanın ve üretmenin en iyi yolu veya beklentisi olarak kabul edilmektedir. Başka bir ifadeyle, bir faaliyetin doğru bir şekilde nasıl yapılacağına dair, o faaliyeti yapanlar için net bir beklenti oluşturan bir kural veya örnektir. Pek çok süreç, büyük ölçüde standartları oluşturma, paylaşma, uyumlu hale getirme ve ardından iyileştirme süreci olan standardizasyona bağlıdır. Bir standart, ürün veya hizmeti gerçekleştirmenin en iyi yolu olarak kabul edilirken, standardizasyon, standardın oluşturulduğu ve geliştirildiği süreçtir. Standartlar, üzerinde uzlaşma sağlanması sonucu ortaya çıkarılmış, ilgili tarafların tümünün katılımıyla geliştirilmiş, ortak ve tekrarlanan kullanımlar için hazırlanan ve uygulaması zorunlu olmayan, aynı zamanda bir ürün veya hizmetin kalite ve güvenlik seviyesine katkıda bulunan dokümanlardır. Bir standardın oluşturulmasındaki amaçları şöyle sıralayabiliriz;
• Ürün, hizmet ve tesisler için güvenlik ve kalite gereklerini oluşturmak, • İmalat süreçlerini iyileştirmek, • Teknoloji kullanımını yaygınlaştırmak, • Ticari engelleri kaldırmak ve yeni pazarların açılmasını sağlamak, • Çevreyi ve sağlığı korumak
Standartlar ürün ve kalite sistem standardı olarak ikiye ayrılmaktadır. Ürün standardı bir ürünün belirlenen özelliklere uygunluğunu belirtirken, kalite sistem standardı bir işletmenin ürünlerinin gerekliliklere uygunluğunu sağlamak için izlediği kalite yönetimini ifade eder. Öte yandan standartlar kullanıldıkları yer, konu ve zorunluluk durumu gibi kriterler bakımından, yapı karakterlerine, uygulama şekillerine ve uygulama alanlarına göre üç grupta sınıflandırılmaktadır.
Yapı karakterlerine göre standartlar; temel ve türev standartlar olarak ayrılmaktadır. Temel standartlar ölçü birimi, yazı, rakam, terimler gibi mal alışverişlerinde ve çeşitli hizmetlerde anlaşmaya, değer biçim ve kıyaslamaya yarayan genel kapsamlı standartlardır. Türev standartlar ise temel standartlardan yararlanılarak oluşturulan madde, mamul, mahsul, yöntem ve hizmet standartlarıdır. Madde standardı, henüz üretim sürecine girmemiş ancak üretimde kullanılacak hammaddelere ilişkin standartlardır. Mamul standardı üretilmiş ürüne ilişkin standartlardır. Mahsul standardı, özellikle tarım ürünleri için kullanılan standartları ifade eder. Yöntem standardı, bir mal veya hizmetin üretilme veya ortaya konulma biçimi, herhangi bir işlemin veya denetimin yapılış koşullarını belirleyen standartlardır. Hizmet standardı ise hizmet kalitesinin müşteri memnuniyetini sağlayacak şekilde belirlenmesinde uygulanan standartlardır.
Uygulama şekillerine göre standartlar; isteğe bağlı standartlar ve zorunlu standartlardan oluşmaktadır. İsteğe bağlı standartlar, uygulanması zorunlu olan standartlar dışında kalan standartlardır. Bu standartlar ulusal standart enstitüleri tarafından ülke ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş uygulanması isteğe bağlı olan standartlardır. Zorunlu standartlar ise ilgili kuruluşlarca hazırlanan ve resmi olarak uygulanması zorunlu tutulan standartlardır. Can ve mal güvenliğini ilgilendiren konulara ilgili bakanlıkça yürürlüğe konmuş standartlardır.
Uygulama alanlarına göre standartlar; uluslararası, bölgesel, milli, endüstriyel ve işletme düzeyinde olmak üzere uygulama alanlarına göre belirlenmektedir. Küresel pazarda geçerliliği olan standartlar uluslararası, ülke geçerliliği olan standartlar milli, bir endüstri kesiminde aynı türde üretim yapan işletmelerin ortak kullandıkları standartlar endüstriyel, bölgesel faktörlere ve yerel özel- liklere bağlı olarak oluşturulmuş standartlar bölgesel ve bir kuruluş veya işletme bünyesinde kalite incelemelerinde kullanılmak üzere gerçekleştirilmiş standartlar şirket standartları olarak ifade edilmektedir.
Standardizasyon ve Önemi
Standardizasyon, insan zihninde oluşturulan ve ilkel ilişkilerle karakterize edilen belirsizlikleri ve şans faktörünü ortadan kaldırarak tekrar için sağlam bir temel ve disipline edilmiş bir prosedür oluşturulmasını sağlar. Bu sayede satın almayı etkileyen güven faktörü elde edilmiş olur. Standardizasyon düzen sağlaması ve çalışmayı kolaylaştırması açısından önemlidir. Bir ürün veya hizmet için standardizasyon yapılabileceği gibi sosyal bir olgu, bir yazı veya rakam da standardizasyonun konusu olabilmektedir. Dolayısıyla standardizasyon, insanları anlaşmaları ve birbirlerini algılayabilmeleri konusunda ortak bir noktada buluşturması açısından önemlidir.
Standardizasyonun Faydaları
Genel olarak standardizasyonun faydaları üretici, tüketici ve ülke ekonomisi açısından değerlendirilmektedir.
Standardizasyonun Üreticiye Faydaları:
• Üretimin hammaddeden ürüne kadar olan tüm aşamalarda belirli bir plan doğrultusunda yapılmasını sağlar. • Üreticinin tüketici ile arasında sağlıklı iletişim kurulmasını sağlar. • Uygun kalite ve seri üretim olanağı sağlar. • Maliyetleri düşürür. • Verimliliği ve kazancı artırır. • Depolamayı ve taşımayı kolaylaştırır, stok maliyetlerinde tasarruf sağlar. • Üretim kayıpları ve artıkların en az seviyeye inmesini sağlar. • İşletmeye finansman kolaylığı sağlar. • İş kazalarının önlenmesine ve azaltılmasına yardımcı olur.
Standardizasyonun Tüketiciye Faydaları:
• Tüketicinin bilinçlenmesinde etkilidir. • Can ve mal güvenliği sağlar. • Karşılaştırma ve seçim kolaylığı sağlar. • Fiyat ve kalite yönünden aldanmaları/aldatmacayı önler. • Ucuzluğa yol açar • Ruh sağlığını korur, stresi önler.
Standardizasyonun Ülke Ekonomisine Faydaları:
• Kaliteyi teşvik eder, kalite seviyesi düşük üretimle meydana gelecek emek, zaman ve hammadde israfını ortadan kaldırır. • Sanayiyi belirli hedeflere yöneltir ve üretimde kalitenin gelişmesine yardımcı olur. • Ekonomide arz ve talebin dengelenmesine yardımcı olur. • Uluslararası pazara girişi sağlar. • Rekabeti geliştirir. • İhracatta ve ithalatta üstünlük sağlar. • Yan sanayi dallarının kurulması ve gelişmesine yardımcı olur. • Kötü malı piyasadan kovar. • Yanlış anlamaları, anlaşmazlıkları ortadan kaldırır. • Milli Gelir artışına katkı sağlar.
Gıda Standardizasyonu
Günümüzde 200 fazla farklı hastalığın gıda kaynaklı olduğu tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, gıda işleme endüstrisinin tarımsal sanayileşme ve otomasyonunun gelişmesiyle birlikte, hammadde, işleme, nakliye ve pazarlama dâhil olmak üzere tüm gıda işleme zincirinde belirli standardizasyonun sağlanması özellikle gıda işletmeleri açısından önemlidir.
Güvenilir gıda, tüketiminde herhangi bir hastalığa veya salgına neden olmayacak şekilde tehlikeler içermeyen fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri bakımından tüketimine engel olmayan ve besin değerlerini koruyan gıda
olarak ifade edilmektedir. Gıda güvenliğini sağlamak için kalite kontrolünün yapılması gerekmektedir.
Türk Standartları Enstitüsü (TSE) ülkemizin ulusal standardizasyon kuruluşu olarak bilinse de standardizasyon çalışmaları Standart Hazırlama Merkezi Başkanlığı (SHMB) tarafından yürütülmektedir.
Gıda güvenliği ve kalitesi açısından uluslararası düzeyde en çok yararlanılan standartlar ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi ve ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi standartlarıdır.
ISO Standartları
Uluslararası Standardizasyon Kuruluşu (ISO) 1947 yılında 67 teknik komite ile uluslararası ticareti artırmak ve standardizasyonu sağlamak amacıyla kurulmuş ve bugün 167 ulusal standart kuruluşunun üyeliğine sahip bağımsız, uluslararası bir kuruluştur.
Uluslararası standart hazırlama çalışması genelde ISO teknik komiteleri aracılığı ile yapılır. Teknik komitenin konusu ile ilgilenen üyelerin o teknik komitede temsil edilme hakkı vardır. ISO ile işbirliği içindeki resmi veya sivil uluslararası kuruluşlar da çalışmalarda yer alabilir. ISO, elektroteknik standardizasyonla ilgili tüm konularda Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) ile yakın işbirliği içinde çalışır. ISO tarafından kalite, gıda, çevre gibi konulardaki sistem ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ISO 9000 serisi (Kalite Yönetim Standartları), ISO 14001 (Çevre Yönetim Standartları) ve ISO 22000 (Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi) oluşturulmuştur.
ISO Standardı Oluşturulması Aşamaları
Bir ISO standardının oluşturulması teklif, hazırlık, komite, soruşturma, onay ve yayın aşamalarından oluşmaktadır.
• Teklif aşaması • Hazırlık aşaması • Komite aşaması • Soruşturma aşaması • Onay aşaması • Yayın aşaması
ISO 9000 (Kalite Yönetim Sistemi)
ISO 9000 Uluslararası Standardizasyon örgütü ISO tarafından 1987 yılında yayınlanmış bir standartlar dizisidir. Bu standart dizisi güçlü bir müşteri odaklılık, üst yönetimin motivasyonu ve uygulamaları, süreç yaklaşımı ve sürekli iyileştirme dâhil olmak üzere bir dizi kalite yönetimi ilkesine dayanmaktadır. Faaliyet alanı ne olursa olsun büyük veya küçük her türde işletme veya kuruluş için etkin bir kalite sistemi oluşturulması ve uygulanmasında gerekli olan kriterleri tanımlar. Bununla birlikte tüketici taleplerini en iyi şekilde karşılayacak uygun standardın seçilmesini, buna bağlı kalite sisteminin kurulmasını, geliştirilmesini ve belgelendirilmesini sağlayan bir yönetim sistemidir.
ISO 9000 bir kuruluşun, müşterilerinin ve ilgili tarafların ihtiyaç ve beklentilerini karşılama ve ürün ve hizmetlerin- den memnuniyet sağlama konusundaki görev ve taahhütlerine ilişkin farkındalığını artırmayı amaçlamaktadır.
ISO 9000 kalite yönetim ilkeleri şunlardır;
1. Müşteri odaklılık 2. Liderlik 3. Çalışanların katılımı 4. Yönetimde Süreç yaklaşımı 5. Sürekli İyileştirme 6. Kanıta dayalı karar verme yaklaşımı ve 7. İlişki yönetimidir.
ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Faydaları
ISO 9000 kalite yönetim sistemleri, işletmelere kalite yönetiminde süreçlerin nasıl yönetileceği bakımından kılavuzluk etmesi, ürün/hizmet kalitesinin oluşturulması, geliştirilmesi ve sürekliliğinin sağlanması, işletmeler arası güven oluşturması ve müşteriye ürün ve hizmetlerde kalite güveninin sağlanması açısından oldukça önemli faydalar sağlamaktadır.
ISO 9001 (Kalite Yönetim Sistemi)
ISO 9001, bir kalite yönetim sistemi için gereklilikleri başka bir ifadeyle kalite güvence ihtiyaçlarına yönelik esasları belirlemede uluslararası bir standarttır. İşletmeler ilgili standart koşullarını sağlamaları durumunda ISO 9001 belgesini alabilmekte ve uluslararası kabul görmüş bu standarda uygun olarak ürün veya hizmet üretildiğini gösterebilmektedir. Standart, müşterilerin tutarlı, kaliteli ürün ve hizmetler almasını sağlamaya yardımcı olması amacıyla oluşturulmuştur. İşletmeler, müşteri ve mevzuat gerekliliklerini karşılayan ürün ve hizmetleri tutarlı bir şekilde sağlama becerisini göstermek için bu standardı tercih etmektedirler.
ISO 14001 (Çevresel Yönetim Sistemi)
ISO 14001, bir kuruluşun çevresel performansını artırmak için kullanabileceği bir çevre yönetim sistemi için gereksinimleri belirtir. ISO 14001, sürdürülebilirliğin çevre ayağına katkıda bulunan sistematik bir şekilde çevresel sorumluluklarını yönetmek isteyen bir kuruluş tarafından kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu standardın amacı işletmelere çevreyi korumak ve değişen çevre koşullarına sosyo-ekonomik ihtiyaçlarla dengeli bir şekilde cevap vermek için bir çerçeve sağlamaktır.
ISO 22000 (Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi)
ISO 22000 standardı gıda zincirine doğrudan veya dolaylı olarak dahil olan bir organizasyonu etkinleştirmek için uy- gulanacak gıda güvenliği yönetim sistemi gereksinimlerini belirtir. ISO 22000 ile tedarikçiden tüketiciye tüm ilgili taraflar arasında etkin bir iletişim sağlanarak üretimden tüketime kadar olan tüm aşamalarda ürün takibinin yapılabilmesi, sağlığı tehdit edecek tehlikelerin kontrolü, risklerin yönetilmesi ve yasal zorunluluklara uyulması gibi tüm aşamaların kontrol altında tutulması amaçlanmaktadır.
Türk Standartları Enstitüsü
Birçok ülkenin standartları belirlemek için kendi standart enstitüsü bulunmaktadır. Türkiye’de bu görevi Türk Standartları Enstitüsü yerine getirmektedir. Türk Standartları Enstitüsü, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde hazırlanan tüzük ile 16 Ekim 1954 tarihinde kurulmuş, çeşitli alanlarda standardizasyon ve uygunluk değerlendirmesi yapan bir kurumdur. Enstitü her türlü madde ve ürünler ile usul ve hizmet standartlarını belirlemek amacıyla kurulmuş olup Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlıdır. Avrupa standardizasyon kuruluşlarından Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) ile Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi (CENELEC)’e ve uluslararası standardizasyon kuruluşları ISO ve Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC)’ye tam üyedir.
TSE’nin Görevleri
TSE, ülkemizde ulusal standardizasyon kuruluşu olarak standardizasyon çalışmalarını yürütmenin yanında uygunluk değerlendirme, muayene ve deney, kalibrasyon, muayene, metroloji, belgelendirme, gözetim eğitim hizmetleri gibi birçok alanda da faaliyet göstermektedir. Ayrıca TÜRKAK tarafından verilen yetki doğrultusunda akreditasyon faaliyetlerini yürütmektedir.
TSE Belgelendirme Faaliyetleri
Belgelendirme bir mal, süreç veya hizmetin, belirlenmiş bir standart veya ayrı bir dokümana uygunluğunun tarafsız bir kuruluş tarafından tescillenmesi işlemidir. TSE’nin belgelendirme faaliyetleri şu şekildedir;
1. Üretim yerlerinin belgelendirilmesi 2. Ürün belgelendirmesi 3. Parti mallarının belgelendirilmesi 4. Laboratuvarların belgelendirilmesi 5. Hizmet yerlerinin belgelendirilmesi 6. İthal malların belgelendirilmesi 7. Sistem belgelendirilmesi 8. Personel belgelendirmesi 9. Tekerlekli araçlar ile bu araçlara takılan aksam ve parçalar ile verilen “Tip Onay Belgesi”
TSE Tarafından Verilen Belgeler
• Türk Standardlarına Uygunluk Belgesi (TSE) • Kritere Uygunluk Belgesi (TSEK) • Yıldız/Çift Yıldız Belgesi • Hijyen ve Sanitasyon Belgesi • Helal Uygunluk Belgesi • Glütensiz Belgesi
Diğer Uluslararası Gıda Standartları
• IFS Gıda Güvenliği Standardı • BRC Küresel Gıda Güvenliği Standardı • GLOBALG.A.P • CAC Gıda Kodeksi Komisyonu • SQF Gıda Güvenliği Programı • FSSC Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi.