Genişletilmiş Gerçeklikte (XR) Anlatı ve Transmedya

Bilgisayarlar tarafından yara­tılan, yenilikçi bakış açılarını ve deneysel fikirleri bünyesinde toplayan ve devamlı gelişen bir iletişim ortamıdır. Sanal, artırıl­mış, karma ve gelecekte icat edilmesi olası tüm sayısal gerçeklikleri tek bir çatı altında toplayan terimdir. Bu terim elbette ki kapsadığı terimleri kullanım dışı bırakmamaktadır. Onun yerine di­ğer terimlerin arasındaki muğlak alanların doldurulmasını ve sayısal dünyalar arasında geçiş yapıl­masını kolaylaştırmaktadır.

Birinci aşama fiziksel ortamdır (dünya), ikinci aşama artırılmış gerçeklik, üçüncü aşama artırılmış sa­nallık, dördüncü aşama sanal gerçekliktir.

Sanal olarak üretilmiş, kullanıcısının içine gömülmesine olanak veren, kullanıcısının girdilerine göre duyusal geri bildirim sağlayan ve etkileşimli bir ortam olarak tanımlanmaktadır.

Fiziksel dünya ve sanal nesneler aynı anda deneyimlenmesidir. Sanal ve fiziksel dünyalar iç içe geçmiş ve birbirleri ile etkileşim hâlindedirler. Artırılmış gerçeklik “fiziksel ve sanal dünyaları birleştirmeli, gerçek zamanlı etkileşimde olmalı ve üç boyutlu hareketi desteklemelidir.

İnsanların birbirleri veya kitleler ile iletişime geçmek için kullandığı aracılara ortam/medyum denir.

Televizyon, kitaplar, basılı medya gibi ortamlara, iletişim çalışmaları altında “geleneksel ortamlar” veya “geleneksel medya” denir.

Geleneksel olarak tanımlanan ortamlardan farklı olarak sayısal (dijital) bir yapı üzerine kurulmuş bir ortamdır.

Etkileşimli, doğrusal yapıda olmayan, kodlarla dü­zenlenmiş bir ortam olması yeni medyanın geleneksel medyadan farklarıdır.

Gömülme, Etkileşim, Kimliğin muğlaklığı, Çevresel akışkanlık, Yapay Eylemsellik ve Ağ temelli iş birliğidir.

Gömülme ve etkileşim özellikleridir.

Avatar kullanıcının sayısal dünya içerisindeki suretidir. Avatar kimliği belirten statik bir imge olabileceği gibi aynı zamanda kullanıcının sayısal çevre ile etkileşime girebilmesini sağlayacak özellik-ler içeren sayısal bir beden veya nesne de olabilmektedir.

Kullanıcı ortam içerisinde sayısal olarak tekrar bedenlenmektedir. Sayısal olarak oluşturulan beden, fiziksel beden tarafından kontrol aparatları, hareket sensörleri ve akıllı eldivenler gibi cihazlar sayesinde kontrol edilmektedir ve sistem bu kontrollerin zihne geri bildirimini yapmalıdır. Sanal ortamlarda bedenlenme hem anlatı açı­sından hem de genişletilmiş gerçekliğin kurgulan­ması açısından önemlidir.

Bedenlenme hissi üç farklı kavramın iç içe geçmesi ile oluş­maktadır.

• Kendini konumlandırma (self-location): Bulunulan uzam içerisinde bedenin belirli bir alanı kapsadığı hissidir.
• Eylemsellik (agency): Sanal dünyada vücudun çevresi ile olan aktif ilişkilerinin duyumsanmasını içermektedir.
• Bedene duyu­lan aidiyet hisleridir (body ownership): yaratılan karakterin (avatar) sahiplenilmesini içermektedir. Bu ilişki iki uçludur. Aynı zamanda avatarın yaşadığı deneyimler de kullanıcı tarafından sahiplenilmektedir

Anlatının mekânsal düzenleme ve ilişkiler yoluyla kurgulanmasıdır. Kişinin içinde bulunduğu mekân hikâyenin kendisi veya önemli bir parçasıdır. Uzam ayrıca anlatıyı da şekillendirmektedir.

Tek bir hikâyeyi kullanıcının seçimleri­ne göre yaşayabileceği, aynı zamanda anlatı içe­risinde birden çok farklı hikâye gelişimi ve sonunu da yaşayabileceği anlatılara etkileşimli anlatı denir. Hikâye bir senaryo yapısına bağlı olabileceği gibi, uzamsal anlatıda bahsedildiği gibi hikâye yapısına bağlı kalmadan duyumsamalar evreni içerisinde de yaşanabilmektedir.

Genişletilmiş gerçeklik ortamının sunduğu olanaklar sadece büyük pro­düksiyon şirketlerinin satın aldığı veya ürettiği hikâyelerin satışı açısından değerlendirilmemeli­dir. Genişletilmiş gerçeklik anlatıları eğitimden gazeteciliğe kadar pek çok alanda farklı ortamlar ile birlikte kullanılmaktadır. Bu da hem kullanıcı­ların katılımını arttırmakta hem de kullanıcıların olgulara farklı açılardan bakmasını sağlamaktadır. İnsanın bilişsel yeteneklerindeki zenginleşme ile dünyayı algılayışları genişletilmesine imkan vermektedir.

Genişletilmiş gerçeklik ortamındaki anlatıları deneyimleyenler etkileşim sayesinde anlatının içerisinde edilgen bir konumdan etken bir konuma yükselmiştir. Deneyimleyenler bir hikâyenin şahidi, kahramanı, yan karakteri olabilir, hatta bunlar arasında geçişler de yapabilmektedir. Anlatıyı tek veya çok kişi aynı anda deneyimleyebilmekte, değiştirebilmekte ve hatta eklemeler yapabilmektedir. Üstelik tüm bunlar anlatı evreninin içerisine gömülmüş, onun tarafından sarmalanmış veya gerçek dünya ile anlatı evreninin melezlenmiş hâlinin içerisinde de olmaktadır. Ayrıca transmedya anlatıları katılımcılarına her mecrada yeni anlatılar, yeni deneyimler sunmaktadır.

Kurgusal evrenlerinin doğurduğu hikâyeler ile ki­taplardan çizgi romanlara, filmlerden bilgisayar oyunlarına kadar geniş bir alanda farklı ortamlar­da anlatılarını sürdürmektedirler. Bu tip kurgusal evrenlerin fanatikleri veya sadece o evrenlerde va­kit geçirmeyi seven insanlar için genişletilmiş ger­çeklik uygulamaları kullanıcılarına kurgusal evren tarafından sarmalandıkları veya o kurgusal evrenin fiziki dünya ile birleştiği, iki ihtimalde de etkile­şime girebildikleri alanlar yaratmaktadır. Bunun farkında olan şirketler de kul­lanıcılara bazen reklam amaçlı bazen de hikâyenin farklı parçalarını deneyimleyebilecekleri genişletil­miş gerçeklik uygulamaları üretmektedir.

Anlatılar için özel tasarlanmış veya düzenlenmiş alanlarda anlatının deneyimlendiği bir yöntemdir.

Bu tür çalışmalar insanın anla­ma kapasitesini arttırdığı, olaylar arasında bağlantı ve insanlar arasında empati kurulmasını sağladığı ve deneyimleyenlerin konuyu daha iyi kavraması sağlandığı için de önemlidir.