Öğretim Tasarımı — Ünite 6 Soru-Cevap

Öğrenme Yönetim Sistemleri (ÖYS) yüz yüze ve uzak­tan öğrenme ortamlarında kullanılan öğrenme süreçlerini ve öğrenenlerin öğrenme deneyimlerini zenginleştiren, bunun yanında öğretenler için de öğretim tasarım süreçlerini yönetmede avantajlar sağlayan bir sistemdir. ÖYS öğrenenlerin öğrenme kaynaklarına, ders veya derslerine ulaşmalarını sağ­layan, derse kaydolma, öğrenme sürecini planlama, uygulama ve değerlendirmeyi kapsayan yazılımlar veya web tabanlı ortamlardır.

ÖYS’lerin faydaları şunlardır:

• ÖYS öğretene içerik geliştirme ve öğretim sürecini planlama olanağı sunar.
• Öğrenen başarısını değerlendirme ve derse katılımını izlemeyi kolaylaştırır.
• Öğrenenlerin öğretenle ve birbirleriyle olan etkileşimini artırmak için tartışma, sohbet ve es zamanlı oturumlar gibi olanaklar sağlar.
• Fiziksel sınırları ortadan kaldırarak öğrenenler ve öğretenler için erişilebilir bir öğrenme deneyimi oluşturur.
• Öğretenin ders içi etkileşim için öğrenenlere hızlı ve bireysel geri bildirim verebilmesini kolaylaştırır.
• Öğretenlere ve yöneticilere öğrenen kayıtları, kullanıcı erişimleri, bildirim ve sertifika yönetimi gibi konularda verimli bir yönetim sağlar.
• ÖYS’ler dijital öğrenme kaynakları olması nedeniyle eğitim materyallerindeki maliyeti azaltır.
• Çevrimiçi ortamda öğrenme sürecinin kişiselleştirilmesine yardımcı olur.

ÖYS’de ders ve modül planlama sürecinin aşamaları şunlardır:

• Dersin amacını belirlemek
• Ders içeriğini belirlemek
• Dersin öğretim yapısını belirlemek
• Dersin öğretim materyallerini hazırlamak
• Dersi değerlendirmek

Senkron ders; öğrenenlerin ve öğretenin farklı mekanlardan çevrimiçi bir platformda aynı anda dersi takip ettiği bir öğrenme sürecidir. Dersin sunuş veya buluş yoluyla yapılandırılmış olmasının önemli olmadığı, öğretenin öğrenenlerle dersi aynı anda işlediği ve etkileşim içinde olduğu bir süreçtir. Senkron derslerde öğrenenlerin dersin işleneceği saati önceden bildikleri için o saatte derste hazır olmaları beklenir.

Asenkron ders ise öğrenenlerin kendi öğrenme hızlarına ve isteklerine göre çevrimiçi öğrenme ortamında dersi takip edebildikleri bir öğrenme sürecidir. Asenkron derslerde senkron derslerin tam karşıtı olarak öğrenenler ve öğretenler aynı zaman diliminde öğrenme sü­recinde aktif olmak zorunda değildir. Herhangi bir şekilde canlı derslere katılım zorunlu veya gerekli değil­dir. Bu derslerde öğrenenler tüm ders içeriklerine kendi öğrenme hızlarına göre esnek bir şekilde erişebilirler. Bu ders türünde öğrenenler birbirleriyle ve öğretenle eş za­manlı bir etkileşime girmesi beklenmez. Bununla birlikte ders içindeki öğrenme etkinlikleri ve alıştırmalarla öğre­nenlerin birbirleriyle eş zamansız etkileşimleri planlana­bilir.

Bir dersin senkron olarak mı yoksa asenkron olarak mı yürütüleceği dersin müfredatı ve hedefleri, öğrenenlerin öğrenme ihtiyaçları, öğrenme ortamının özellikleri, öğretenlerin derse yönelik analizleri ve dersin içinde yer aldığı programın özellikleri ve gereklilikleri gibi birçok değişkene bağlıdır.

Senkron derslerde öğrenenler birbirleriyle ve öğretenle aynı zaman diliminde bir araya gelebildikle­ri için etkileşim oranları daha yüksektir. Bu durum öğrenenlerin derse olan motivasyonlarını artırırken derse karşı olumlu tutum ve öğrenme sürecine bağlılık geliştirmelerini sağlar. Bununla birlikte öğrenenler senkron ders esnasında öğretenden anında geri bildirim alabildikleri için öğrenme deneyimleri olumlu bir şekilde pekiştirilmiş olur. Bir diğer avantaj oluşturan durum ise senkron derslerde öğrenenler haftanın belirli gün ve saatinde bu derslere katılım göstermek zorunda oldukları için öğrenme deneyimi sürecinde daha disiplinli davranmaları gerekebilir ve bu durum ders içinde daha öz-disiplin geliştirmeleri için onları motive edebilir.

Öğrenenlerin yetişkin olduklarını düşünürsek senkron derslerin yapılacağı saatler onların gün içindeki başka sorumlulukları ile çakışabilir ve derslere katılmaları mümkün olmayabilir. Derslere katılımın zorunlu olduğu durumlarda ise programları uygun olmayan yetişkin öğrenenler esnek bir öğ­renme sürecine sahip olmadıkları için motivasyonlarını kaybedebilir ve bu şartlarda dersi bırakmalar ger­çekleşebilir. Buna ek olarak bir diğer dezavantaj oluşturacak durum ise senkron dersler için öğrenenlerin fiziksel ve teknolojik donanımlarının yetersiz olmasıdır. Öğrenenlerin sahip olduğu internet altyapısının yetersiz olması, kamera, mikrofon ve bilgisayar gibi teknolojik donanımlarının olmaması veya eksik olması senkron derslere katılımlarda dezavantajlı gruplar oluşmasına neden olabilir. Ayrıca bu durum kalabalık gruplarda ise dersi sunan kurum için de veri depolanması sorunları oluşturabilmektedir. Senkron derslerde özellikle kamera ve sesli katılımın zorunlu veya açık olduğu durumlarda çok fazla veri oluştuğu için bu ders kayıtlarının nerede, nasıl ve kimin kontrolü altında depolanacağı da eğitim sağlayıcılar ve kurumlar adına maliyet açısından göz ardı edilmemesi gereken bir noktadır.

Asenkron derslerin en önemli avantajlarından biri öğrenenlere zaman konusunda çok büyük bir esneklik sağlamasıdır. Herhangi bir zaman diliminde öğrenme ortamına girmek ve derse katılmak zorunda olmayan öğrenenler esnek hareket edebilirler. Ayrıca kendi öğrenme arzularına ve hızlarına göre öğrenme ortamında ve ders materyalleri arasında hareket edebilen öğrenenler kendi öğ­renme sorumluluklarını alarak özgürce öğrenme deneyimlerini şekillendirebilirler. Bu durum onların daha fazla öz-yönetim becerilerinin gelişmesine katkı sağlayacağı gibi derse ve kendi öğrenme deneyimlerine doğru keşfe çıkmalarını destekler.

Açıklayıcı (explanatory) öğretim stratejisi; bir öğretenin bilgiyi doğrudan aktardığı, genellikle yoğun ve karmaşık içeriklerin öğretiminde tercih edilen ve öğretenin ayrıntılı bir şekilde ders içeriğine yönelik açıklamalarda bulunduğu bir öğretim stratejisidir.

Keşfedici (exploratory) öğretim stratejisi; öğrenenlerin dersin öğrenme çıktılarına ulaşmalarını sağla­mak için kendi keşfetme süreçlerini destekleyen, öğretenin ise daha çok bir rehber veya fırsat sağlayıcı pozisyonunda olduğu bir öğretim stratejisidir.

Rehber göze­timli model, öğrenenlere daha fazla yönlendirme ve değerlendirme sağlarken, kendi hızında öğrenme modeli, öğrenenlere daha fazla özgürlük ve esnek­lik sunmaktadır. Bu durumda, öğrenenler rehber gözetimli öğrenme modelinin sunduğu yapı ve des­teğe ihtiyaç duyarken bazı öğrenenler ise kendi hız­larında ve kendi seçtikleri şekilde öğrenmeyi tercih edebilirler.

Rehber gözetimli öğrenme modeli, öğrenenle­re belirli bir konuda rehberlik eden bir öğretenin veya rehberin gözetiminde gerçekleşen bir öğrenme sürecidir.

Rehber gözetimli öğrenmenin temel özellikleri; yönlendirme ve kontrol, sınırlı öğrenme hızı, yakın iletişim ve düzenli değerlendirme olarak açıklana­bilir. Yönlendirme ve kontrol; öğreten, öğrenenlere belirli bir konuyla ilgili olarak rehberlik eder ve öğ­renenler öğrenme süreci boyunca öğreten tarafın­dan belirlenen hedeflere ulaşmaları için yönlendi­rilirler. Sınırlı öğrenme hızı; öğrenenler, genellikle belirli bir müfredat takvimine göre ilerlerler. Her öğrenenin aynı hızda öğrenmesi ve ilerlemesi bek­lenir. Yakın iletişim; öğrenen ve öğreten arasında yakın bir iletişim kurulur. Öğreten, öğrenenin ihti­yaçlarını değerlendirir ve ona özel olarak rehberlik sağlar. Düzenli değerlendirmede ise öğrenenlerin ilerlemesi düzenli olarak öğreten tarafından değer­lendirilir. Sınavlar, ödevler ve diğer değerlendirme araçları kullanılarak öğrenenin başarısı izlenir.

Rehber gözetimli öğrenme modelinin bazı olumsuz yön­leri ise öğreten için daha fazla zaman ve kaynak gerektirir. Tüm öğrenenlere hitap eden bir model olmadığı için herkese uygun olmayabilir. Öğrenme süreci öğretenin becerilerine ve deneyimlerine bağlı olarak zenginleştiği için farklı öğreten gruplarında aynı verimlilikle sonuç alınmayabilir.

Kendi hızında öğrenme modeli, öğrenenlere belirli bir konuda kendi hızlarında ilerleme ve öğrenme özgürlüğü tanıyan bir yaklaşımdır.

Kendi hızında öğrenme modelinin bazı avantajlı yönlerinden biri öğrenenlere esneklik ve özerklik sağ­lar. Öğrenenlerin bireysel öğrenme stillerine göre kendi öğrenme süreçlerini yönetmelerine olanak sağlar. Buna ek olarak, öğrenenlerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını sağlar ve öz-yönetimli öğrenme becerileri geliştirmelerine fırsat oluşturur.

Kendi hızında öğrenme modelinin temel özellikleri hız ve esneklik, özgür ilerleme, uzaktan eğitim ve kişiselleştirilmiş değerlendirme olarak sıralanabilir. Hız ve esneklik; öğ­renenlere kendi hızlarında öğrenme fırsatı verilmesi ve her öğrenenin, konuları kendi hızında anlama ve öğrenme imkanına sahip olması şeklinde yorumlanabilir. Özgür ilerleme; öğrenenler, belirli bir müfredat takvimine bağlı olmadan ilerlemesidir. Öğrenenler ilgilendikleri konulara daha fazla zaman ayırabilir veya hızlı öğrendikleri konularda ileri gidebilirler. Uzaktan eğitim ise; çoğu zaman, kendi hızında öğrenme, uzaktan eğitim veya dijital öğrenme platformları aracılığıyla gerçekleşmesini ifade eder. Öğrenenler, çevri­miçi kaynaklara ve materyallere erişim sağlarlar. Kişiselleştirilmiş değerlendirmede ise öğrenme sürecinin sonunda değerlendirmenin genellikle bireysel olarak gerçekleşmesidir. Öğrenenler, öğrenme hedeflerini kendi belirler ve kendi ilerlemelerini değerlendirirler.

Ders izlencesi oluşturmanın önemi şu şekilde sıralanabilir:

• Düzen ve Yapı Sağlama
• Hedef Belirleme ve İlerlemenin Takibi
• Eğitim Materyallerini Planlama
• Öğrenci Katılımını Artırma
• Zaman Yönetimi Sağlama
• Esneklik ve Uyarlanabilirlik
• İletişimi Güçlendirme

Öğrenen deneyimi tasarımı, öğrenenlerin öğrenme süreçlerini iyileştirmek için nasıl bir deneyim ya­şayacaklarını planlayan ve tasarlayan sistematik bir yaklaşımı benimseyen bir süreçtir.

Öğrenme deneyimi tasarımı öğrenenlerin ihtiyaçlarını, ilgi alanlarını ve hedeflerini göz önünde bulundurarak, onların öğren­mesini en üst düzeye çıkaracak şekilde öğrenme sürecini daha etkili, ilgi çekici ve anlamlı hale getirmeyi amaçlar.

Ders planlamada sürecinde öğrenen deneyimi tasarımına odaklanmanın yolları aşağıda sıralanmaktadır:

• Ders hedeflerini öğrenenlerin ihtiyaçlarını ve hedeflerini göz önünde bulundurarak belirlemek.
• Öğrenenlerin aktif olarak katılmalarını ve öğrenmeye katkıda bulunmalarını sağlayacak şekilde ders etkinlikleri tasarlamak.
• Öğrenenlerin öğrenmelerini geliştirmek için geri bildirim toplamak ve kullanmak.
• Öğrenmeyi geliştirmek için öğrenme sürecine teknolojiyi entegre etmek.
• Öğrenmenin etkili bir şekilde değerlendirilmesi için çeşitli yöntemler kullanmak.

Yaşantısal uzaklık; öğrenen ve öğreten ara­sındaki iletişimsel uzaklıktır.

Kuram diyalog, yapı ve özerklik olmak üzere üç farklı değişkenle üzerinden açıklanmaktadır. Diya­log, öğrenenler arasındaki etkileşimleri, bilginin yaratılmasını ve öğrenenin anlayışını kapsar. Yapı, eğitim programının bireysel öğrenen ihtiyaçlarına ne ölçüde yanıt verdiğini ölçer. Hedefler, uygulama planları ve değerlendirme yöntemleri yapı değişkeni tarafından tanımlanır. Öte yandan, özerk­lik öğrenme-öğretme ilişkilerini kapsar. Özerklik, öğrenenin hedeflerini, öğrenme prosedürlerini, mevcut kaynakları belirlemesini ve öğrenme sürecini kontrol etmesini içerir.

Bu üç değişken arasındaki etkileşim etkileşimsel uzaklığın artmasına veya azalmasına yol açar. Diyalog arttıkça yaşantısal uzaklık azalırken, yapı azaldıkça yaşantısal uzaklık azalmaktadır. Tersine, diyalog azaldıkça ve yapı arttıkça yaşantısal uzaklık artar. Eğer bir eğitim programı yüksek düzeyde yapılandırılmışsa ve diyalogdan yoksunsa veya öğrenen ile öğreten arasında minimum diyalog varsa, yaşantısal uzaklık da buna bağlı olarak artacaktır. Bu nedenle, özerkliğin azaltılması ve iletişim ortamlarının artırılması, öğrenen ve öğreten arasındaki diya­loğu artıracak ve sonuçta istenen sonuç olan yaşantısal uzaklık azalacaktır.