Öğretim Tasarımı — Ünite 5 Soru-Cevap

Fotoğraflar, video­lar, infografikler, sunumlar, sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik ve ani­masyonlar ve etkileşimli içerikler birer dijital içeriktir.

İnsan beyninin görsel bilgiyi metinlere göre daha hızlı bir şekilde işlediği araştırmalar sonucunda or­taya çıkmıştır. MIT tarafından yapılan araştırmaya göre insan beyni görüntüleri 13 milisaniye kadar kısa bir sürede işlediği ve metinlerin ise çok daha uzun sürdüğü görülmektedir. Bir başka deyişle insan beyni görsel içeriği metin tabanlı içeriğe göre 60.000 kat daha hızlı işler.

Bir kamera, sanatçı veya tasarımcı tarafından üretilen görsel bilgidir.

Görüntüler, metin içeriklere göre daha ilgi çekici ve dikkat çekici olabilirler.  Görüntüler, karmaşık bilgileri daha anlaşılır hale getirir. Görüntülerin kullanılmasının, bilginin iletilmesin­de, duyguların uyandırılmasında ve iletişimin geliş­tirilmesinde oldukça önemli bir rolü vardır.

Vektörel görüntüler çözünürlükten ödün vermeden ölçeklenebilir. Yani büyütüldüğünde kalite kaybı yaşamaz. Ayrıca kolay bir şekilde düzenlebilirler.

Piksel tabanlı görüntüler ise gerçekçi ayrıntıları ve detayları göstermek amacıyla kullanıla­bilir. Ancak vektör tabanlı görüntüler gibi ölçeklene­bilirlik açısından oldukça zayıftır. Çözünürlüğü dü­şük olan piksel tabanlı görüntüler büyütüldüğünde kalite kaybına uğramaktadır.

Analog veya dijital kamerayla ışığın yakalanmasıyla üretilen resim ve bir sanat türüdür.

Afiş, infografik, dergi, kitap ve öğretim kaynakları gibi hem basılı hem dijital ortamlarda olabileceği gibi sadece dijital ortamlarda bulunan animasyonlar, video oyun­ları ve filmler ortamlara da entegre edilmek üzere tasarlanmış bir metnin, kavramın veya sürecin tasarımı, yorumlanması veya görsel açıklamasıdır.

Duyguları sezgisel bir şekilde aktarmaya yardımcı olan emojiler öğrenme kay­naklarında amacına uygun bir şekilde kullanıldığında öğrenenlerin dikkatini çeker ve öğrenme sürecini eğlenceli hale getirebilir. Örneğin, öğrenme etkinliklerinde başarı ve ödül duygusunu vurgulamak için emojilerden yararlanılabilir ve böylece öğrenenlerin öğrenme sürecine katılımı desteklenebilir. Ayrıca emo­jiler, çevrim içi öğrenme ortamlarında duyuru metinlerinde, açıklama metinlerinde ve geri bildirimlerde kullanılarak öğrenme sürecini daha dikkat çekici hale getirebilirler.

Verilerin bir bakışta kolayca anlaşılmasını sağlamak için tasarlanmış bilgilerin grafik formatında temsilidir bilgi grafikleri olarak da adlandırılmaktadır.

Cinsiyet, yaş dağılımı ve gelir dağılımı gibi sınırlı kategorilere sahip veriler için tercih edilebilir. Çok fazla kategoriye sahip veriler için uy­gun değildir.

Çevrim içi öğrenmede video, öğrenenlerin konuyu metin tabanlı öğrenme kaynaklarına göre daha di­namik ve etkili bir şekilde anlamasına yardımcı olur. Aynı anda hem görme hem duymaya hitap eden vide­olar öğrenme sürecini kolaylaştırır ve kalıcılığı artırır. Ayrıca öğrenme süreçlerine videonun dahil edilmesi öğrenenlerin motivasyonunu ve derslere katılımını da artırır.

Ardışık görüntülerin belirli bir kare hızında görüntülendiği durum­da ortaya çıkan hareket yanılsamasıdır.

Bir anlatıcı tarafından be­lirli bir süre boyunca düzenli aralıklarla ekran görüntülerinin alınarak video for­matına dönüştürülmesidir.

Konu kapsamlı ve karmaşık olmadığı sürece videolar ortalama beş dakika olacak şekilde planlanabilir. Ancak bir konu detaylı verilecekse veya bir uygulamanın kullanmasına yönelik anlatım yapılacaksa yirmi dakikadan uzun videolar da hazırlanabilir. Öğrenenlerin ilgisini canlı tutmak için enerjik ve coşkulu bir ses tonu kullanılmalıdır. İşitsel ve görsel unsurlar dengeli bir şekilde kurgulanmalıdır. Özellikle sunum formatında ekran kaydı alınacaksa çok metne yer verilmemeli, görsellerle desteklenmelidir. Öğrenenlere düşünmeyi teşvik etmek için anlatım esnasında kısa sorular sorularak etkileşimin yüksek tutulması sağla­nabilir. Ayrıca öğrenenlerin daha sonra incelemeleri için ek öğrenme kaynaklarına yönlendirici karekodlar da dâhil edilebilir.

Kısa videolar, karmaşık bilgileri basit ve çekici bir şekilde iletebilme, içerik sunumunda esneklik sağla­ma ve öğrenci katılımını artırma gibi birçok avantaja sahip olmaları nedeniyle çevrim içi öğrenme ortam­larında kullanılmaktadır.

Kısa videoların etkili olabilmesi için önemli fikirleri vurgulama ve bilgiyi anlamaya yönelik bilişsel yükü azaltma gibi stratejilere odaklanmalıdır. Görsel ve işitsel unsurların kullanımıyla bilgiyi daha açıkla­yıcı hale getirmek de önemlidir. Öğrenenin aktif katılımını artırmak için videolar kısa tutulmalı, öğrenme hedeflerine odaklanılmalı ve güçlü bir konuşma tarzı benimsemelidir. Kısa videolara yol gösterici sorular, etkileşimli öğeler veya ilgili ev ödevleri eklenerek aktif öğrenme desteklenebilir.

Çevrim içi öğrenme ortamlarında etkileşim öğrenenler ve çevrim içi ortamdaki içerikler arasında gerçekleşen diyalogu ifade eder.

Sunu hazırlarken dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar şunlardır:

• Hedef kitlenizi belirleyin/tanıyın. Öncelikle hedef kitlenizi tanımanız gerekmektedir. Yaşlarını, aka­demik geçmişlerini, önceki öğrenmelerini ve öğrenme stillerini anlamak içeriği oluşturmanıza reh­berlik edecektir.
• Öğrenme çıktıları belirleyin. Sunu içeriğinin öğrenenlere ne kazandıracağını belirlemeniz gerekir. Bu aşamada öğrenme çıktılarını açıkça tanımlamalı ve iletmek istediğiniz önemli noktaları belirlemelisiniz.
• Dikkat çekici içerik hazırlayın. Metin ağırlıklı slaytlar yerine infografikler, diyagramlar, görseller, vide­olar ve sesler gibi ögeler dahil ederek çeşitlendirmelisiniz. Karmaşık konuları ve soyut durumları ifade etmek için gerçek dünyadan örnekler sunmalısınız. İçeriğinizi örnek olaylarla güçlendirebilirsiniz.
• Etkileşimli ögeler ekleyin. Öğrenenlerin öğrenme sürecine aktif olarak katılmalarını sağlamak için anketler, testler veya soru-cevap gibi etkinlikler eklemelisiniz.

Görüntüler, videolar veya bilgiler gibi bilgisayar tarafından oluş­turulan içeriği gerçek dünya ortamına yerleştiren bir teknolojidir.

Çevrim içi öğrenme ortamlarında artırılmış gerçeklik kullanımının faydaları şunlardır:

Artırılmış gerçeklik, öğrenenlere bulundukları yerden bağımsız olarak içerik paylaşma olanağı sunar, aynı zamanda hızlı erişimle yüksek kaliteli, eğlenceli ve etkileşimli öğrenme deneyimlerine olanak tanır. Artırılmış gerçeklik, öğrenenlerin motivasyonunu, dikkatini ve güvenini artırarak öğrenmeyi destekler. Ayrıca, öğrenenlere sanal saha gezileri yapma ve binlerce kilometre uzaktaki fiziksel dünyayı deneyim­leme şansı verir. Artırılmış gerçeklik, bilgisayar tarafından oluşturulan grafikleri gerçek dünya ortamına entegre etme yeteneği ile öğrenenlerin görsel grafik deneyimlerini değiştirme potansiyeline sahiptir.

Genellikle başa takılan bir cihaz (gözlük, kulaklık vb.) aracılığıyla deneyimlenen, bilgisayar tarafından oluşturulan sürükleyici ortamlar veya simülasyonlar yaratan bir teknolojidir. Kullanıcıların sanal dünyayla etkileşime girmesine ve içinde gezinmesine olanak tanıyarak gerçek veya hayali bir ortamı kopyalamayı amaçlamaktadır.

Artırılmış ve sanal gerçeklik birbirine benziyor gibi gözükse de birbirinden farklı teknolojiler­dir. Artırılmış gerçeklikte dijital nesneler mev­cut fiziksel ortama yerleştirilir. Sanal gerçeklik ise fiziksel çevre bilgisayar tarafından oluştu­rulan bir ortamla değiştirilerek tamamen si­müle edilen bir dijital ortamı ifade eder.

Zıtlık, denge, vurgu, hiyerarşi, bütünlük, beyaz alan temel tasarım ilkeleridir.

Zıtlık, tasarım öğeleri arasında belirgin boşluklar ve farklılıklar yaratarak görsel etki oluşturur. Bu etki, tasarımın öğrenen üzerinde güçlü bir izlenim bırakmasını ve hafızada kalmasını sağlar. Özellikle yazı tipi kullanımında zıtlığın anlaşılması önemlidir çünkü yazı tipinin ağırlığı ve boyutu arasındaki dengeyi belirler. Zıtlığın sağlanması, arka plan ile öğelerin renk açısından belirgin bir farka sahip olması gerektiği anlamına gelir. Tasarımda birden fazla yazı tipi kullanmak, mesajın netliğini ve odaklanmasını zayıflatabilir. Bu nedenle, genellikle güçlü bir zıtlık elde etmek için iki farklı yazı tipinin tercih edilmesi önerilmektedir. Yazı tiplerinin aşırı kullanımı, tasarı­mın amacını belirsizleştirebilir ve karmaşıklığa neden olabilir.

Vurgu, dikkat çekme ve bir odak noktası oluşturma amacı taşır. Vurgu ilkesi, belirli tasarım ögelerinin diğerlerine görsel olarak üstün gelmesini sağlayarak onların öne çıkmasını ve ilgi çekmesini amaçlar.

Tasarımda hiyerarşi, öğelerin önem düzeylerine göre düzenlenmesini ifade eder.

Bütünlük, tasarım ögelerinin ve ilkelerinin birliğini ifade eder; yani, bu öğelerin doğru zamanda ve doğru ölçülerde nasıl kullanılması gerektiğini açıklar.

Beyaz alan, belirli içerikleri veya bölümleri vurgulamak ve tasarımın öğelerini ayırt etmeyi kolaylaştırmak gibi önemli işlevlere sahiptir. Özellikle tipografi gibi alanlarda, beyaz ala­nın kullanımı, büyük ve küçük harflerin daha okunaklı olmasına katkıda bulunur. Çünkü küçük harflerin etrafındaki beyaz alanın çeşitliliği, hızlı anlama sürecine destek sağlar. Beyaz alanın kullanımı, tasarıma nefes aldırır ve öğrenenin odaklanması gereken alanları belirlemesine yardımcı olur. Beyaz alan, herhangi bir tasarımın odak noktasına eklenmesi gereken önemli bir ögedir. Beyaz alanın göz ardı edildiği aşırı doygun tasarımlar genellikle karmaşıklık ve amacın kaybına neden olabilir.

Gestalt ilkelerinin tasarımdaki önemi şu şekilde özetlenebilir:

• Tasarımınızı temiz ve düzenli hale getirerek ilgili unsurları bir arada gruplar.
• Çevrim içi öğrenme ortamlarını iyileştirmek için ögeleri kullanıcı dostu bir şekilde düzenler.
• Görsel açıdan çekici tasarımlarla dikkat çeker ve etkileşimi artırır.
• Modern tasarım ve kullanıcı arayüzü, görsel hiyerarşi ilkesine dayanır. Boyut, renk ve yerleşimi kullanarak mantıklı bir bilgi hiyerarşisi oluşturur.

Gestalt ilkeleri yakınlık, benzerlik, tamamlama, devamlılık, simetri ve şekil-zemin ilişkisi ilkeleri şek­linde ele alınabilir.

Dijital görsel içerik geliştirirken altı adımdan yararlanılabilir. Bu adımlar sırasıyla planlama ve araştır­ma, görsel senaryo taslağı, tasarım, etkileşimli ögeler ekleme, düzenleme ve iyileştirme ve yayınlamadır.

Adobe Photoshop, Adobe Illustrator, Canva, Prezi, Photoscape, Gimp, Piktoc­hart, Easelly, Fotor, Inscape ve Venngage bu uygulamalardan bazılarıdır. 

Prezi Video, Camtasia Studio, Adobe Presenter bu uygulamalardan bazılarıdır.

Powtoon, Vyond bu uygulamalardan bazılarıdır.

HP5, Articulate Storyline 360, Articulate Rise, Adobe InDesign bunlardan bazılarıdır.

Doğru medya seçiminde yanıt aranan sorular şunlardır:

• Bu öğrenme kaynağı öğrenme çıktılarını uygun mu?
• Bu öğrenme kaynağı öğrenenlerin temel kavramları anlamalarına yardımcı olacak mı?
• Öğrenenler bu öğrenme kaynağına erişebilecekler mi?
• Öğrenenlerin konuyla ilgili önceki bilgi ve deneyimleri nelerdir?
• Kendi kendine öğrenme becerileri nasıldır?
• Öğrenme kaynağı dersin konusu bağlamında ilgi çekici mi?
• Öğrenme kaynağı geri bildirim fırsatları içeriyor mu?
• Bu öğrenme kaynağı çevrim içi öğrenme ortamında yayınlanabiliyor mu?
• Çeşitli cihazlarda ve düşük internet hızında öğrenme kaynaklarına erişim sağlanabiliyor mu?
• Öğrenme kaynağının kullanılması teknik beceri gerektiriyor mu?