Öğretim Tasarımı — Ünite 4 Soru-Cevap

İhtiyaç analizini yapmaktaki amaç; daha iyiye doğru bir gelişim sağlayacak yapılanmaları sağlamak ve sürekli hâle getirmek, mevcut sorunları belirleyerek çözüme kavuşturmak ve talepleri belirleyerek bunlara yönelik öneriler sunmaktır.

• Karşılaştırmalı ihtiyaçlar hedef kitlenin durumunun kendisine benzeyen bir grupla, örneğin aynı kademedeki iki sınıfın birbiriyle karşılaştırılmasıyla belirlenmektedir.

Hissedilen ihtiyaçlar; bireyin kendisinde mevcut becerilerinin düzeyi ya da başarısıyla, bireyden beklenen başarı veya beceri düzeyi arasındaki fark olarak ifade edilebilir. Genellikle anket ya da görüşme yoluyla belirlenir.

İhtiyaç analizi belirlemede; farklar yaklaşımı, demokratik yaklaşım, analitik yaklaşım ve betimsel yaklaşım kullanılabilir.

Farklar yaklaşımı, mevcut durum ve hedeflenen durum arasındaki farkın belirlenmesiyle birlikte, bu farkı kapatabilmek için gerekli işlemler ve stratejileri geliştirme amacıyla da kullanılmaktadır. Bu yaklaşımla eğitim programlarının mevcut durumları, performansları, hedefleri karşılaştırılarak; eksik yönleri, zayıflıkları belirlemeye yardımcı olmakta bu eksikler doğrultusunda ihtiyaçlar belirlenerek bu ihtiyaçlara ulaşmak için planlama yapılması sağlanabilmektedir.

İhtiyaç belirlenirken kullanılan teknikleri; delphi tekniği, progel tekniği, iş analizi tekniği, gözlem, testler-ölçme araçları, kaynak tarama olarak sıralayabiliriz.

Bu teknik bir iş sürecinin adımlarını ve işlemlerini, bu işte deneyimli ve uzman kişilerin birlikte çalışarak belirlemesine dayanmaktadır. Progel tekniğinde mesleğin beceri profilleri çıkarılarak yetkinlik alanları ve bu alanlara yönelik ihtiyaçlar belirlenir. Bu teknik eğitim, iş tanımları, beceri testi geliştirme, rehberlik gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Aranan özelliklerin, belirlenmeye çalışılan durumun ne kadar var olduğu, ne kadar gerçekleştiğini belirlemek amacıyla kullanılan araçlar ölçme araçlarıdır. Daha çok öğrenmeyle ilgili güçlüklerin ya da eksiklerin ortaya çıkarılmasında kullanılan araçlar ise testlerdir. Bu araçlardan sürecin başında ve süreç içerisinde yararlanılabilmektedir.

İhtiyaç analizi ve öğrenme çıktıları arasındaki temel bağlantıları; belirli ihtiyaçlara odaklanma, öğrenme çıktılarının ihtiyaçlara uyarlanması, öğrenme hedeflerinin belirlenmesi, ihtiyaç analizi sonuçlarının değerlendirilmesi, sürekli iyileştirme ve adaptasyonundan oluşan unsurlar açıklamaktadır.

SWOT (GZFT) Analizi, bir projede ya da bir ticari girişimde içinde bulunduğu kurumun, sürecin veya durumun güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek, dış çevreden kaynaklanan fırsat ve tehditleri saptamak için kullanılan bir yöntemdir.

Bloom taksonomisinin eğitimde kullanılması öğrenme hedeflerinin netleştirilmesini sağlar, daha derin ve anlamlı öğrenmeyi teşvik eder, öğretim tasarımını geliştirmeye yardımcı olur, değerlendirmeyi kolaylaştırır ve eleştirel düşünmeyi teşvik eder.

Öğretimi öğrencilerin bilişsel yetenekleriyle uyumlu hâle getirerek farklı beceri seviyelerindeki öğrenciler için hem zorlayıcı hem de ulaşılabilir eğitim yöntemleri oluşturulmasını sağlar.

Öğrenme çıktıları belirlenirken hedefler, anlaşılabilecek şekilde açık ve net olmalı, somut ve ölçülebilir olmalı, öğrencilerin başarabileceği şekilde ulaşılabilir olmalı, programın amacı ve kapsamı uyumlu olmalı, belirli bir zaman çerçevesinde ulaşılabilir olmalı ve genel eğitim amacına uygun olarak belirlenerek, programın bütünlüğünü korumalıdır.

Hedefler genel ve kapsayıcıdır, öğrenme çıktıları ise daha spesifik ve ölçülebilirdir. Öğrenme hedefleri eğitmenin kurslarını oluşturma ve öğretme amacı olarak ifade edilir. Eğitmenin eğitim sürecinde gündeme getirmek istediği sorulardır. Öğrenme çıktıları ise, bu soruların cevaplarıdır. Öğrencinin dersi alarak kazanacağı özel, ölçülebilir bilgi ve beceriler olarak ifade edilebilir. Öğrenme hedefleri genellikle eğitmenin bakış açısından görülürken öğrenme çıktıları daha çok öğrencinin bakış açısından görülmektedir.

Hedefler ve öğrenme çıktıları yazılırken öncelikle, hedef ve öğrenme çıktıları tanımlanmalı ve ölçülebilir hale getirilmelidir. Daha sonra öğrencilerin başarabileceği şekilde ulaşılabilir bir hedef veya öğrenme çıktısı belirlenerek, hedef ve öğrenme çıktısının programın amacı ve kapsamıyla uyumlu olarak yazılması gerçekleştirilmelidir.

Eylem ifadeleri yazılırken kullanılmaması gereken fiiller; anlama, bilme, farkında olma, fark etme, ilgilenme, inanma, taktir etme, yapabilme gibi fiiller örnek olarak verilebilir. Bunun yanında kullanılması gereken fiiler; açıklama, tanımlama, listeleme, belirtme, gösterme, savunma, gösterme, destekleme gibi fiiller gösterilebilir.

Yenilenmiş Bloom taksonomisi; bilişsel becerileri bilgi, kavrama, uygulama, analiz, sentez ve değerlendirme olmak üzere altı kategoriye ayıran bir çerçevedir.

Analiz düzeyi edinilen bilgi parçalara ayrılabilme yeteneğini ifade eder. Bu düzey için ayırt etme, çözümleme, hesaplama, eleştirme, denetleme, sorgulama, ilişkilendirme, kategorilere ayırma, farklılaştırma, çıkarım yapma, test etme, sınama ifadeleri kullanılır.

Bloom’un bilişsel beceriler sınıflamasının en temel öğrenme becerisi hatırlama becerisidir.

Öğrenenler değerlendirme aşamasında, bir fikri, değeri veya olguyu değerlendirebilecek veya savunabilecek yeterliliğe sahip olması beklenmektedir.