Öğretim Tasarımı — Ünite 3 Soru-Cevap

Öğretim tasarımının temel amacı, bireylerin eğitim gereksinimlerini karşılamak için öğrenmelerini destekleyecek etkili, verimli, çekici ve işlevsel bir öğretim sisteminin uygulanmasını sağlamaktır.

Öğrenci merkezli, hedef yönelimli olmalı. Performans üzerine odaklanmalı, öğrenme çıktılarının ölçülebilir olması ve ara değerlendirme aşamalarının sisteme geribildirim sağlaması gerekir. Bir takım çalışması içinde yürütülmesi gerekir.

Öğretim tasarımcısı; öğrencilerden bilgileri hatırlama, öğrendikleri bilgi ve kazandıkları becerileri kullanma, öğrenme ortamında öğrendiklerini gerçek ortamda uygulama, karşılaşabilecekleri gerçek problemleri çözebilmeleri için karmaşık davranışları gerçekleştirme performansı sergilemelerini bekler. Öğretim tasarımcısı tasarım sürecinde, öğrencilerin performans sergileyecekleri gerçek ortama benzer bir öğrenme ortamı tasarlamalı, gerçek ortam için özgün performans ölçütleri belirlemelidir.

Öğretim tasarımı, eğitim programının mikro ölçekli bir uygulamasıdır. Program geliştirme “ne” öğretileceğinin yani öğrenim amaç ve hedeflerinin ne olacağının, öğretim tasarımının ise bu amaç ve hedeflerin “nasıl” kazandırılacağının belirlenmesi için yürütülen süreçler olduğu söylenebilir. Bu bağlamda, program geliştirme daha geniş, öğretim tasarımı ise daha dar kapsamlı ve özeldir.

Öğretim tasarımı modelleri bir probleme yapı ve anlam kazandırarak bir tasarımcıya sistematik bir yöntem kullanarak tasarım görevini yerine getirmesinde kılavuzluk etmektir. Öğretim tasarımı modelleri, öğrenmeyi ve öğretimi geliştirme, değerlendirme süreçlerinin iyileştirilmesi ve öğretim tasarımı yönetiminin iyileştirilmesi olarak üç amaca hizmet etmektedir.

ADDIE modelinin tasarım aşamaları, analiz, tasarım, geliştirme, uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşmaktadır.

ADDIE Modeli’nin tasarım aşamasında, Bloom taksonomisine uygun olarak öğretim amaçları yazılmakta, içerik seçimi ve düzenlemesi (somuttan soyuta, yalından karmaşığa, bütünden parçaya vb.) yapılmakta, öğretim stratejileri geliştirilmekte (sunuş yolu, buluş yolu, gösterip yaptırma, kendi kendine öğrenme, tartışma), ölçme araçları (başarı testleri, ölçek, sözlü sınav vb.) hazırlanmaktadır. Tasarım aşamasında alınan kararlar geliştirme aşamasında girdi olarak kullanılmaktadır.

ASSURE modeli sınıf ve ders bazında, küçük bağlamlarda öğretimi planlamayı amaçlayan ve özellikle teknoloji kullanımını gerektiren öğretim sürecini planlamada başvurulan bir modeldir. Diğer sistem bazında tasarım aşamalarını ele alan ADDIE gibi modellerin aksine bu modeli daha çok öğretim sürecini kendi planlayan öğretenlerin bireysel olarak başvurduğu, mikro düzeyde öğretim tasarımı için bir model olarak düşünülebilir.

ASSURE modeli, 6 aşamadan oluşur. Bu modelin aşamaları ise yine baş harflerinin kısaltmasından kullanılan bir kısaltmadır. Bu aşamalar sırasıyla öğrenenleri ana[1]liz etme (analyse learners), amaçları belirtme (state objectives), araç ve gereçleri seçme (select media and materials), araç ve gereçleri kullanma (utilize media and materials), öğrenen katılımını isteme (require learner participation), değerlendirme ve düzeltme (evaluate and revise) şeklindedir.

ARCS-V motivasyon tasarımı modeli dikkat (attention), ilişki (relevance), güven (confidence), doyum (satisfaction) ve eylem (volition) boyutlarından oluşmaktadır.

Dick ve Carey öğretim tasarımı modeli davranışçı paradigmayı benimsemekte ve doğrusal bir yapı izlediği için doğrusal model ve sistem odaklı öğretim tasarımı modeli sınıflaması içinde yer almaktadır. Öğrenme sürecinde öğretenin bir moderatör ve iletişimi başlatan kişi olduğu ve öğretim hedeflerinin oluşturulmasından ve tüm bu hedeflere nasıl ulaşılacağının adım adım belirlendiği doğrusal bir öğretim tasarımı modelidir. Davranışçılık, bilişselcilik ve yapılandırmacılık kuramlarının üçünden de etkiler barındırdığı kabul edilen modelin web tabanlı ve dijital öğrenme ortamlarında sıklıkla başvurulduğu bilinmektedir.

Dick ve Carey öğretim tasarımı modelini kullanacak bir öğretim tasarımcısı öncelikle; hedefleri belirlemeli, gereksinimleri saptamalıdır. Öğretim çözümlemesi, öğrenen ve bağlamların çözümlemesini yapmalıdır. Daha sonra sırasıyla; performans amaçlarını yazmalı, ölçme araçlarını geliştirmeli, öğretim stratejilerini geliştirmeli, öğretim materyallerini geliştirmeli, öğretim ara değerlendirmesini tasarımlama ve uygulamasını yapmalıdır. Son olarak; öğretimi düzeltme ve son değerlendirmeyi tasarımlama ve uygulama işlemlerini gerçekleştirmelidir.

Öğretim tasarımcısı 9 öge ile ilgili işlem adımlarını uygularken süreç içinde ara değerlendirmelerini ve ara değerlendirme sonucu gerekli düzeltmeleri ilgili öge içinde yapabilmektedir. Süreç içinde alınan nihai kararlar doğrultusunda planlama yapılarak ürüne son hâli verilmektedir.

Gerlach ve Ely Modeli, öğretmenin görüş ve düşüncelerinin tasarım sürecinde etkisinin önemli olması ve tasarım sürecinin zaman alması sebebiyle eleştirilmektedir.

Dört boyutlu öğretim tasarımı modeli, eğitimdeki güncel paradigma ve eğilimlere diğer öğretim tasarımı modellerine göre iyi uyması, üst düzey becerilerin, yaşam boyu öğrenme için önemli olan 21. yüzyıl becerilerinin ve mesleki yeterliliklerin geliştirilmesine odaklanması ve derste öğrenilen ve kazanılan becerilerin iş yaşamında kullanımına imkân vermesi nedeniyle öğretim tasarımcıları tarafından son zamanlarda ilgi görmektedir.

Dört boyutlu öğretim tasarımı modelinde dikkat edilmesi gereken 6 tasarım ilkesi; gerçekçilik, aslına uygunluk, değişkenlik, destek, rehberlik ve yapıdır.

• Beceri hiyerarşisi, performans hedefleri, hedefleri sınıflandırmak, standartları belirlemek, performansı değerlendirmek.

Diğer öğretim tasarımı modellerinde ürün geliştirildikten ve ürüne kullanıma uygun hâl verildikten sonra değerlendirme ve gerekli düzeltmeler yapılmaktadır. Bu modelde tasarım sürecinin başında bir küçük ölçekli, çalışır ve denenmeye uygun prototip hızlıca geliştirilir. Bu süreçte yapılan denemeler sonunda ürüne son hali verilir. Bu durum diğer öğretim tasarımı modellerine göre hızlı bir ürün elde edilmesine olanak tanımaktadır.

Güven boyutunda, öğrenenlerin kendi çabalarıyla başarılı olabileceklerini hissettirilmesi gerekmektedir. Onların kendine olan güvenlerini arttıracak, kendi kendilerine öğrenme ve uygulama fırsatı bulabilecekleri öğrenme deneyimleri kazanmaları için uygun ortamın sağlanması gerekir. Öğrenenlere öğrenme ve performans durumları hakkında geribildirim verilmelidir.

ADDIE öğretim tasarımı modeli program tasarımını temel alarak, bir dönem ya da bir yıl için makro düzeyde program tasarımına yönelik uygulanmaktadır. Buna karşın ASSURE öğretim tasarımı modeli, ders tasarımı için daha uygundur. Ders planına uygun olarak mikro düzeyde ders tasarımına yönelik standart bir araştırma tabanlı yaklaşım kullanılır. Bu yönü ile ASSURE modeli öğrencilerin öğrenmesini geliştirmek için teknoloji ve medya kullanımını da işe koşarak etkili bir ders oluşturmak için adım adım yaklaşımlardan oluşur. ADDIE modeli, biçimlendirici (formative) ve özetleyici ya da genel (summative) değerlendirme sunar. ASSURE modeli yalnızca biçimlendirici (formative) değerlendirme sunar. ADDIE modelinde takım çalışması vardır. ADDIE modelinin başarıya ulaşabilmesi için grup (yöneticiler ve uzmanlar) becerilerinin iş birliğine gerek vardır. ADDIE modelinde öğretmen gereken tüm becerilere sahip olması şartıyla tek başına bir takım olabilir.