GİT405U-ÖĞRETİM TASARIMI
Ünite 6: Öğrenme Yönetim Sistemlerinde (LMS) Ders Planlama ve
Modül Tasarımı ve Yürütülmesi
Giriş
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle eğitim- öğretim alanı da bu gelişmelerin yansımalarını hızlı bir şekilde benimsemekte ve doğrudan ya da dolaylı bir şekilde öğrenme süreçlerine entegre edilmesi söz konusu olmaktadır. Öğrenme ortamlarında kullanılan teknolojik gelişmelerden biri öğrenme Yönetim Sistemleri (ÖYS) dir. Bu sistem yüz yüze ve uzaktan öğrenme ortamlarında kullanılan öğrenme süreçlerini zenginleştiren, bunun yanında öğretenler için de öğretim tasarım süreçlerini yönetmede avantajlar sağlayan bir sistemdir.
Öğrenme Yönetim Sistemleri ve Temel Kullanım Faydaları
Öğrenme Yönetim Sistemleri
Öğrenme yönetim sistemi; öğrenme sürecinin planlanmasını ve yönetimini sağlayan, öğrenme deneyimini zenginleştiren yazılımlardır. ÖYS’ler eşzamanlı ve eşzamansız şekilde öğrenme fırsatları oluşturabilir ve öğrenenlerin tüm e- öğrenme materyallerine tek bir kaynaktan erişimlerini sağlar. Öğrenenlerin kendi öğrenme performanslarını takip edebileceği, öğreten ve yöneticiler için de tüm öğrenenlerin öğrenme performanslarını izleyebileceği ve yönetebileceği olanaklar sunmaktadır. ÖYS’de öğreten, dersin tüm öğrenme faaliyetlerinin yönetimini gerçekleştirebilmekte, öğrenme materyali sunma, ödev sunma, tartışma ve sohbet ortamları oluşturma, kısa sınav ve diğer değerlendirme etkinlikleri oluşturma, ödev ve sınavlara yönelik geri bildirim oluşturma ve tüm bu etkinlikleri paylaşma gibi özellikleri barındırır.
ÖYS birden çok kullanım özelliğini içinde barındıran bütüncül bir sistem olarak öğrenen, öğreten ve yöneticilere kolaylık sağlamaktadır ve yönetim, etkileşim, içerik ve değerlendirme boyutlarında bu özellikleri çeşitlendirmektedir. ÖYS açık kaynak kodlu yazılımlar aracılığı ile geliştirilerek kurumlar tarafından kendi eğitim hedeflerine göre tasarım yapılabildiği gibi bazı hizmet sağlayan şirketlerden satın alınarak da kullanılabilir.
Ders Tasarımında Öğrenme Yönetim Sistemlerinin Faydaları
Öğrenme sürecinin tasarımlanmasında ve yapılandırılmasında rolü büyük olan ÖYS sadece öğrenenler için değil öğretenler ve eğitim yöneticileri için de öğretimin değerlendirilmesi ve ileriye yönelik adımların atılmasında ve alınacak kararların görüşülmesinde iyi bir kaynak olarak da kullanılmaktadır. ÖYS’nin faydalarını aşağıda sıralanmıştır:
• ÖYS öğretene içerik geliştirme ve öğretim sürecini planlama olanağı sunar. • Öğrenenlerin öğretenle ve birbirleriyle olan etkileşimini artırmak için tartışma, sohbet ve eş zamanlı oturumlar gibi olanaklar sağlar. • Öğretenin ders içi etkileşim için öğrenenlere hızlı ve bireysel geri bildirim verebilmesini kolaylaştırır.
• ÖYS’ler dijital öğrenme kaynakları olması nedeniyle eğitim materyallerindeki maliyeti azaltır.
• Öğrenen başarısını değerlendirme ve derse katılımını izlemeyi kolaylaştırır.
• Fiziksel sınırları ortadan kaldırarak öğrenenler ve öğretenler için erişilebilir bir öğrenme deneyimi oluşturur.
• Öğretenlere ve yöneticilere öğrenen kayıtları, kullanıcı erişimleri, bildirim ve sertifika yönetimi gibi konularda verimli bir yönetim sağlar. • Çevrimiçi ortamda öğrenme sürecinin kişiselleştirilmesine yardımcı olur.
Öğrenme Yönetim Sistemlerinde Ders ve Modül Planlama
ÖYS’de ders ve modül planlama süreci; öğrenenlerin ihtiyaçları, dersin öğrenme çıktıları, ders içeriği, öğretim yöntemi gibi birçok değişkene göre şekillenmektedir. Bir ders ve modül planlama sürecine başlarken ilk olarak dersin amacının belirlenmesi gerekir. Amaç belirlerken hedef kitlenin özellikleri, öğretimin yapılacağı ortam, öğrenme ihtiyaçlarının belirlenmesi gibi bazı analizlerin yapılması sürecin etkili bir şekilde ilerlemesini sağlar. Ders içeriğinin belirlenmesinde ikinci aşamada amaca uygun öğrenenin kazanması hedeflenen bilgi ve beceriler belirlenir. Ders içeriği belirlenirken kapsam ve tüm sınırlar öğrenenlerin öğrenme çıktılarına en etkili şekilde ulaşmasını sağlayacak şekilde düzenlenir. Bu aşamadan sonra ise öğretimin sunum şekline karar verilir. Bu süreçte öğrenenlerin hazır bulunuşluk seviyeleri, önceki öğrenmeleri ve içeriğin yapısı gibi farklı hususlar gözetilerek öğretim yoluna karar verilmesi önemlidir. Bu karardan sonra ise dördüncü aşamada ders materyallerinin hazırlanması vardır. Ders materyalleri hazırlanırken öğrenme hedeflerine ulaşımı sağlayacak sunum, ders notları, videolar, ödevler ve tartışma etkinlikleri gibi öğrenme sürecini zenginleştiren ders malzemeleri geliştirilir. Öğrenme materyallerinin özellikleri ve öğrenenlere göre sunum şekli değişebilir. Bu aşamadan sonra ise son olan değerlendirme aşaması bulunmaktadır. Değerlendirme aşamasında ise öğrenenlerin dersin öğrenme çıktılarına ulaşıp ulaşmadığı sınav, ödev ve diğer değerlendirme etkinlikleri ile ölçülür. Ancak değerlendirme aşamasının nasıl yapılacağı, ders planlaması yapılırken belirlenir ve öğrenenler derse başladıklarında bu sürecin nasıl ve hangi etkinliklerle gerçekleştirileceğini bilir.
Senkron ve Asenkron Derslerde Öğretim Planlama Süreci
ÖYS’de dersler öğretim sürecinin nasıl yapılandırıldığına göre senkron (eş zamanlı) ve asenkron (eşzamansız) olmak üzere farklı şekilde yürütülebilmektedir. Senkron ders; öğrenenlerin ve öğretenlerin aynı zaman diliminde çevrimiçi öğrenme ortamında bulunarak yürüttükleri bir ders süreci iken, asenkron ders; öğrenenlerin kendi
öğrenme hızlarına göre istedikleri zaman diliminde öğrenme ortamından dersi takip edebildikleri bir süreçtir.
Bir dersin senkron olarak mı yoksa asenkron olarak mı yürütüleceği dersin müfredatı ve hedefleri, öğrenenlerin öğrenme ihtiyaçları, öğrenme ortamının özellikleri, öğretenlerin derse yönelik analizleri ve dersin içinde yer aldığı programın özellikleri ve gereklilikleri gibi birçok değişkene bağlıdır. Uzaktan veya harmanlanmış şekilde ÖYS üzerinden yürütülen bir dersin senkron veya asenkron olarak yürütülmesinin bağlama göre farklı avantajları ve dezavantajları ortaya çıkabilir. Sekron derslerin avantajları yüksek ve anında etkileşim, hızlı ve anında geri bildirim olanağı, düzenli bir ders programı sunması iken, dezavantajları zaman kısıtlaması, fiziksel ve teknolojik donanım eksikliğidir. Asekron derslerin avantajları ise zaman esnekliği, özgür hareket edebilmesi olanağı, öz- yönetim becerisi geliştirme iken dezavantajları etkileşim kısıtlılığı, anında geri bildirim almanın zorlaşmasıdır.
Öğrenme Yönetim Sistemlerinde Etkili Ders ve Modül Planlama Stratejileri
ÖYS üzerinden ders ve modül planlama ve yürütme sürecinde başvurulabilecek öğretim stratejileri açıklayıcı ve keşfedici olmak üzere iki başlıkta ele alınmıştır. Keşfedici ve açıklayıcı öğretim stratejileri öğrenme sürecini ve dolayısı ile öğretim sürecinin planlanmasını temelden etkileyen önemli öğretim yaklaşımlarıdır. Temelde birbirinden farklı olan bu yaklaşımlar öğreten tarafından öğrenenlerin öğrenme ihtiyaçları ve dersin bağlamına göre harmanlanarak veya birlikte kullanılarak daha etkili bir ders planlama yolunu tercih edebilir.
ÖYS üzerinden ders ve modül planlama ve yürütme sürecinde kullanılabilecek öğrenme modelleri de söz konusudur. Bunlar; öğretim sürecinin bir öğreten tarafından yürütüldüğü rehber gözetimli ders planlama ve öğretim sürecinin öğrenenin kendi hızında öğrenerek ilerlediği rehber gözetimsiz ders planlama modelleridir.
Açıklayıcı Öğretim
Açıklayıcı öğretim stratejisi; bilginin doğrudan aktarıldığı, genellikle yoğun ve karmaşık içeriklerin öğretiminde tercih edilen ve öğretenin ayrıntılı bir şekilde ders içeriğine yönelik açıklamalarda bulunduğu bir öğretim stratejisidir. Bu stratejide dersin konusuyla ilgili temel bilgiler açık ve net ifadelerle açıklanarak konunun kolay ve hızlı bir şekilde anlaşılması hedeflenir. Açıklayıcı öğretimde dersin konusu basitten karmaşığa doğru açıklanırken, öğrenenlerin aktif katılım göstermelerini sağlayacak etkinlikler geliştirilir ve ders süresince öğrenenlerin pasif pasif durumda kalmaları engellenir.
Keşfedici Öğretim
Keşfedici öğretim stratejisi; öğrenenlerin dersin öğrenme çıktılarına ulaşmalarını sağlamak için kendi keşfetme süreçlerini destekleyen, öğretenin ise daha çok bir rehber veya fırsat sağlayıcı pozisyonunda olduğu bir öğretim stratejisidir. Öğrenenlerin öğrenme sürecinde daha etkin
olmasını gerektiren bu strateji eleştirel düşünme, problem çözme, bağımsız düşünme, öz-yönetim ve öz-düzenleme becerilerinin kazanımını olanaklı kılar. Öğrenenler kendi öğrenme süreçlerinden daha fazla sorumlu oldukları için ve öğrenme deneyimlerini kendilerinin inşa etmesine olanak tanındığı için dersin konusunu daha derinlemesine öğrenerek kalıcı öğrenmenin gerçekleşmesi sağlanır.
Kendi Hızında Öğrenme ve Rehber Gözetimli Ders Planlama
Rehber gözetimli ve kendi hızında öğrenme modelleri, öğrenme süreçlerinde farklı stratejileri ifade eden iki yaklaşımdır. Bu iki modelin de sahip olduğu farklı negatif ve pozitif yönleri vardır. Öğrenenlerin ihtiyaçlarına ve öğrenen profillerine göre hangisinin daha avantajlı olduğu değişmektedir. Rehber gözetimli model, öğrenenlere daha fazla yönlendirme ve değerlendirme sağlarken, kendi hızında öğrenme modeli, öğrenenlere daha fazla özgürlük ve esneklik sunmaktadır. Bu durumda, öğrenenler rehber gözetimli öğrenme modelinin sunduğu yapı ve desteğe ihtiyaç duyarken bazı öğrenenler ise kendi hızlarında ve kendi seçtikleri şekilde öğrenmeyi tercih edebilirler. Hangi modelin dersin bağlamına uygun olduğuna karar vermek ve dersi bu yönde planlamada öğretenlere büyük rol düşmektedir.
Rehber Gözetimli (Guided Study)
Rehber gözetimli öğrenme modeli, öğrenenlere belirli bir konuda rehberlik eden bir öğretenin veya rehberin gözetiminde gerçekleşen bir öğrenme sürecidir. Öğreten gerekli durumlarda öğrenenleri yönlendirerek öğrenenlerin öğrenme ilerleyişini izler ve ihtiyaç duyulan zamanlarda öğrenenlere geri bildirim sağlar. Bu modelinin avantajlı ve dezavantajlı görüldüğü durumlar da mevcuttur. Faydalı olan yönleri öğrenenlere öğreten tarafından bireysel destek ve ilgi sağlanır. Bu bireysel ilgi ve destek öğrenenlerin derse katılım oranları ve ders içi motivasyonlarında besleyici bir kanal olarak görülmektedir. Öğrenenlerin öğretenden anında geri bildirim alabilmesi hızlı ve etkili bir öğrenme gerçekleştirmelerine katkıda bulunur.
Rehber gözetimli öğrenme modelinin bazı olumsuz yönleri ise öğreten için daha fazla zaman ve kaynak gerektirir. Tüm öğrenenlere hitap eden bir model olmadığı için herkese uygun olmayabilir. Öğrenme süreci öğretenin becerilerine ve deneyimlerine bağlı olarak zenginleştiği için farklı öğreten gruplarında aynı verimlilikle sonuç alınmayabilir. Rehber gözetimli öğrenmenin en sık karşımıza çıkan uygulamaları; özel dersler, grup dersleri, geleneksel yüz yüze sınıf dersleri, çevrimiçi kurslar olarak sıralanabilir. Rehber gözetimli öğrenmenin temel özellikleri ise yönlendirme ve kontrol, sınırlı öğrenme hızı, yakın iletişim ve düzenli değerlendirme olarak açıklanabilir.
Kendi Hızında Öğrenme (Self-Paced Study)
Kendi hızında öğrenme modelinin bazı avantajlı yönlerinden biri öğrenenlere esneklik ve özerklik sağlar. Öğrenenlerin bireysel öğrenme stillerine göre kendi öğrenme süreçlerini yönetmelerine olanak sağlar. Buna ek
olarak, öğrenenlerin kendi öğrenmelerinden sorumlu olmalarını sağlar ve öz-yönetimli öğrenme becerileri geliştirmelerine fırsat oluşturur. Bu öğrenme öğrenme modelinin bazı dezavantajlı yönleri ise öğrenenler açısından fazla disiplin ve öz motivasyon gerektirir. Öz- yönetim becerisi olmayan öğrenenlerin veya öğrenme sürecinde öğretenle etkileşimi motivasyon kaynağı olarak gören öğrenenlerin süreç içinde kaybolmasına veya öğrenme ortamından uzaklaşmasına yol açabilir. Ayrıca öğrenenlerin ders içi öğrenme etkinliklerinde geri bildirim ve destek almaları mümkün olmayabilir. Kendi hızında öğrenme modelinin sık başvurulduğu uygulama alanları çevrimiçi kurslar, bilgisayar tabanlı öğrenme, uzaktan eğitim ve açık öğretim uygulamaları olabilmektedir. Kendi hızında öğrenme modelinin temel özellikleri hız ve esneklik, özgür ilerleme, uzaktan eğitim ve kişiselleştirilmiş değerlendirme olarak sıralanabilir.
Ders ve Modül Planlama Sürecinde Ders İzlencesi Hazırlama ve Öğrenen Deneyimi Tasarımı
Ders ve Modül Planlama Aşamasında Ders İzlencesi Hazırlama
Ders izlencesi, genel olarak bir dersin içeriğini, işleyişini ve değerlendirme sistemini anlatan öğrenen ve öğretenler için yol gösterici bir belgedir. Bu belge, dersin içeriğini, öğrenme hedeflerini, planlanan aktiviteleri, değerlendirme yöntemlerini, zaman çizelgesini ve diğer önemli bilgileri içerir. Ders izlencesi, öğretenin dersin hedeflerine ulaşmasına ve öğrenenlerin etkili bir şekilde öğrenmelerini sağlamasına yardımcı olan bir araç olarak görülebilir.
Ders izlencesi oluştururken açık, anlaşılır ve net bir ifadeyle yazılmalı, dersin içeriği ve hedefleri ile öğretim yöntemleri ve etkinlikleri birbiriyle tutarlı olmalıdır. Değerlendirme şekli, zamanı açıkça belirtilmeli ve dersin değerlendirme sistemi dersin hedeflerine uygun olmalıdır. Ders izlencesi, ders dönemi başlamadan önce öğrenenlere dağıtılmalıdır ve gerekli veya zorunlu olan durumlarda güncellenerek öğrenenlerle yeniden paylaşılmalıdır.
Ders izlencesi, dersin adı ve konusu, dersin türü, dersin süresi, dersin İçeriği, öğretim hedefleri, öğrenme aktiviteleri, değerlendirme yöntemleri, materyaller ve kaynaklar, etkileşim ve iletişim gibi temel unsurları içerir. Ders planlama aşamasında ders izlencesi oluşturmak, eğitim sürecinin etkili ve düzenli bir şekilde ilerlemesini sağlamak için önemlidir. Ders izlencesi oluşturmanın önemi aşağıdaki gibi sıralanabilir:
• Düzen ve Yapı Sağlama
• Hedef Belirleme ve İlerlemenin Takibi
• Eğitim Materyallerini Planlama • Öğrenci Katılımını Artırma
• Zaman Yönetimi Sağlama
• Esneklik ve Uyarlanabilirlik • İletişimi Güçlendirme
Öğrenen Deneyimi Tasarımı
Öğrenen deneyimi tasarımı, öğrenenlerin öğrenme süreçlerini iyileştirmek için nasıl bir deneyim yaşayacaklarını planlayan ve tasarlayan sistematik bir yaklaşımı benimseyen bir süreçtir. Bu süreç öğrenenlerin ihtiyaçlarını, ilgi alanlarını ve hedeflerini göz önünde bulundurarak, onların öğrenmesini en üst düzeye çıkaracak şekilde öğrenme sürecini daha etkili, ilgi çekici ve anlamlı hale getirmeyi, öğrenenlerin içsel motivasyonlarını artırarak öğrenmeye olan katılımlarını ve öğrenme ortamlarını ve deneyimlerini geliştirmeyi amaçlar.
Ders planlamasında bu yöntemin kullanılması, öğrenenlere daha uygun ve etkili bir öğrenme deneyimi sunulmasını sağlar. Ayrıca öğrenenleri motive etmek ve ilgilerini çekmek için tasarlanmış etkileşimli ve ilgi çekici öğrenme materyalleri oluşturmayı içerir. Öğrenenlerin derslere daha fazla katılımını sağlarken, öğrenmeyi gerçek dünya bağlamında ele alır ve öğrenenlere konuları daha iyi anlamalarını sağlamak için bağlamsal yapı oluşturur. Ders planlama aşamasında interaktif öğrenme stratejileri kullanarak öğrenenlerin konuları daha iyi kavramalarına olanak tanır. Ders planlama aşamasında çeşitli öğrenme materyalleri, görevler ve değerlendirme yöntemleri kullanılarak öğrenenlere çeşitli öğrenme fırsatları sunulabilir.
Uzaktan eğitim bağlamında ise öğrenen deneyimi tasarımı, bu ortamın sunduğu fırsatları ve zorlukları dikkate alarak öğrenenlerin öğretim süreçlerini geliştirmeye odaklanır. Bu nedenle özenle planlanmalı ve uygulanmalıdır. Uzaktan eğitim bağlamında öğrenen deneyimi tasarımında üzerinde durulan bazı önemli noktalar şunlardır:
• İnteraktif ve Etkileşimli Tasarım
• Çeşitli Medya ve Kaynak Kullanımı
• Uyarlanabilirlik ve Erişilebilirlik • Topluluk ve İletişim
• Geri bildirim ve Değerlendirme
• Teknoloji Kullanma Becerisi
Uzaktan Eğitim ve Etkileşim
Uzaklık bağlamında öğrenme süreçleri dört farklı öğrenme alanında tanımlanmıştır. Zaman ve mekan bağlamında aynı anda ve zamanda bulunan öğrenenler yüz yüze öğrenme ortamında öğrenme sürecini yaşamaktayken farklı mekanda ve aynı zamanda bulunan öğrenenler, senkron yürütülen bir çevrimiçi derste olduğu gibi, öğrenme deneyimini farklı yaşayabilir. Bunun yanında aynı yerde bulunan öğrenenler de farklı öğrenme zamanlarında öğrenmelerini gerçekleştirebilir ve öğrenenin bir bilgisayar laboratuvarında veya öğrenme merkezinde öğrenenin aynı öğrenme olanağına farklı zamanlarda erişmesi örnek olarak verilebilir. Tamamen farklı mekan ve farklı zamanda öğrenme sürecini yaşayan öğrenenler ise, tıpkı Açıköğretim Sistemi içindeki öğrenenler gibi, kendi öğrenme hızlarına göre öğrenme ihtiyaçlarını giderebilmektedir.
Uzaklık kavramında bir diğer önemli nokta ise öğrenenlerin öğretenden ve diğer öğrenenlerden uzak olmasıdır. Uzaklık öğrenenlerin öğrenme süreçlerinde olumsuz duygular geliştirmesine veya derse karşı olan motivasyonlarını kaybetmelerine neden olabilir. Bu nedenle bir ÖYS’de ders tasarımı ve planlaması yaparken en çok dikkat edilmesi gereken ve öğretim tasarımının merkezine alınan husus etkileşimdir. Bu etkileşim konusunda bilinmesi gereken bir kavram da yaşantısal uzaklık kuramıdır.
Yaşantısal Uzaklık
Yaşantısal uzaklık; öğrenen ve öğreten arasındaki iletişimsel uzaklıktır. Kuram diyalog, yapı ve özerklik olmak üzere üç farklı değişken üzerinden açıklanmaktadır.
Diyalog, öğrenenler arasındaki etkileşimleri, bilginin yaratılmasını ve öğrenenin anlayışını kapsar. Yapı, eğitim programının bireysel öğrenen ihtiyaçlarına ne ölçüde yanıt verdiğini ölçer. Hedefler, uygulama planları ve değerlendirme yöntemleri yapı değişkeni tarafından tanımlanır. Öte yandan, özerklik öğrenme-öğretme ilişkilerini kapsar. Özerklik, öğrenenin hedeflerini, öğrenme prosedürlerini, mevcut kaynakları belirlemesini ve öğrenme sürecini kontrol etmesini içerir. Bu üç değişken arasındaki etkileşim etkileşimsel uzaklığın artmasına veya azalmasına yol açar.
Diyalog arttıkça yaşantısal uzaklık azalırken, yapı azaldıkça yaşantısal uzaklık azalmaktadır. Tersine, diyalog azaldıkça ve yapı arttıkça yaşantısal uzaklık artar. Eğer bir eğitim programı yüksek düzeyde yapılandırılmışsa ve diyalogdan yoksunsa veya öğrenen ile öğreten arasında minimum diyalog varsa, yaşantısal uzaklık da buna bağlı olarak artacaktır. Bu nedenle, özerkliğin azaltılması ve iletişim ortamlarının artırılması, öğrenen ve öğreten arasındaki diyaloğu artıracak ve sonuçta istenen sonuç olan yaşantısal uzaklık azalacaktır.