Posthümanist Tasarım Yaklaşımları — Ünite 6 Soru-Cevap

Tasarımın tanımı yapılırken karşılaşılan iki önemli bileşen “nesne” ve “süreç”tir.

Önceleri “idealize edilmiş insan”a göre işlevselliği ön planda olan ürünler geliştiren tasarımcılar İkinci Dünya Savaşı sonrasında tüketicilerin çeşitlenen ihtiyaç, istek ve beklentile­ri ve üretim teknolojilerindeki gelişmelerle beraber yerini sadece ihtiyaçları ve işlevleri değil kullanıcı­nın duygularını, değerlerini ve kültürel ortamını da içeren, kullanıcıyı da tasarım sürecine dahil eden bir anlayışa bırakmıştır

“Katılımcı Tasarım Yaklaşımı”, işverenler, işçiler ve sendikaların yeni teknolojile­ri adaptasyonu sürecinde işçileri yeni teknolojileri kullanan ve üreten aktörler hâline getirmeyi, böy­lece işçilerin işleri üzerindeki denetimini arttırmayı amaçlamıştır.

Bu yaklaşımda amaç, kullanıcı için sadece işlevsel ürünler geliştirmekten ziyade kullanıcıyı da tasarım sürecine dahil ederek onunla empati kurmak, dün­yayı kullanıcıların gözünden görmeye çalışmaktır

Kullanı­cı-merkezli Tasarım yaklaşımların ortak özelliği insanı merkeze alması ve tasarım süreci ve eyleminin insan tarafından ve insan için yapıldığını yaklaşımlarının temeline yerleştirmeleridir

Antroposentrizm (insanmerkezcilik), her şeyin merkezine insanı yerleştiren ve her şe­yin insan için olduğunu savunan düşünce anlamına gelmektedir.

Posthüman kavramı içerdiği insan olmayan, çoklu türler, antroposen, insandan fazlası ve trans­human gibi terimlerle tasarım fikrinin de yeniden ele alınmasına ve insanlığın doğadaki rolünün ta­sarım aracılığıyla yeniden sorgulanmasına olanak sağlamıştır.

Tasarım alanında insan-merkezci olmayan yaklaşımların ortak özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

Kullanıcıyı ya da insanı merkeze almayan ve insan olmayan varlıkları da tasarım süre­cinin bir parçası olarak kabul eden tasarım anlayışları/fikirleri, İnsan ve insan olmayan varlıklar arasındaki ilişki/etkileşim ağlarının incelenmesi, Yeni anlamların icat edilmesi,  İyi tanımlanmamış problemlerden karma­şık problemlere geçiş (Payne, 2016), Tüketim amaçlı tasarım ve üretimden sür­dürülebilir, etik ve eşitlikçi tasarım ve üreti­me yönelim.

Moda sistemini oluşturan fak­törler şunlardır: Üreticiler, Mesleki örgütler, Tüketiciler, Moda medyası

Moda sembolik, giyim maddidir. Moda dokunulmaz soyutken, giyim dokunulabilir somuttur. Moda sosyal işleve sahipken, giyim fiziksel işleve sahiptir. Moda kültürel ve sosyal bir olguyken, giyim bir ihtiyaçtır.

Modanın şu üç özelliği­ni vurgulayabiliriz: Yenilik, sosyal benimsenme ve kültürel olma.

Haute couture, kıyafetlerin müşterilere özel sipariş olarak çalışıldığı terzilik sistemidir

Modada posthümanizm insanın merkezi ko­numundan edilmesini, diğer canlılar ve canlı olmayan varlıklar ile insan arasındaki sınırların bulanıklaştırılmasını içeren yaklaşımları ifade et­mektedir.

Moda tasarımına posthümanistik yaklaşımlar bağlamında moda ve teknoloji ilişkisi dört başlık altında ele alınabilir. Bunlar; Giyilebilir teknolojiler, Bilgisayar destekli tasarım, Metaverse ve dijital insan, Moda pazarlaması ve genişletilmiş gerçeklik

Giyilebilir teknolojiler eğitim, tıp, geron­toloji, finans, sağlık, eğlence gibi pek çok alanda kullanılabilmektedir.

Bedende yerleştirildikleri yere göre giyilebilir teknolojiler dört kategoriye ayrılmaktadır. Bunlar bedene takılabilir araçlar, tene yerleştirilen araçlar, kumaşa entegre edilen araçlar ve aksesuar şeklinde­ki araçlardır.

CAD’in sağla­dığı imkânlar, moda tasarımının sadece estetik bir uğraş olmaktan çıkıp teknoloji, etik ve sürdürüle­bilirlik kavramlarıyla iç içe geçen, geniş bir etkile­şim alanına dönüşmesine olanak tanımaktadır.

Bilgisayar destekli tasarım (CAD) uygula­malarının ataları 1957 yılında kullanılmaya başla­nan Pronto ve 1960 yılında kullanılmaya başlanan Sketchpad isimli yazılımlardır.

Bilgisayar destekli tasarım “bir tasarımın oluşturulması, düzeltilmesi, iyileştirilmesi, çözümlenmesi ve sunulması için bilgisayar olanaklarının kullanılması” olarak tanımlan­maktadır

CAD sistemlerinin firma ve tasarımcılara sağladığı faydalar aşağıdaki gibi sıralanabilir (Öğülmüş, 2016):

Daha kısa zamanda model yaratabilme avantajı sağlaması, Sınırsız sayıda tasarım numunesi hazırlama­sına olanak sağlaması, Müşteri isteklerine daha kolay ve hızlı dönüt verilebilmesi, Kalıp çıkarma, serileme ve kalıp kontrol iş­lemlerini çok kısa zamanda yapılabilmesi, Numune üretimi sanal ortamda yapıldığı için enerji ve ham madde tasarrufu sağlanması.

Glitch firması tamamen yapay zekâ tarafından tasarlanan giysiler satmakta ve kendini “dünyanın ilk yapay zekâ moda markası” olarak tanıtmaktadır (Dozier, 2019).

“Me­taverse, insanların avatar olarak isimlendirilen bir kullanıcı kimliği aracılığı ile içerisinde temsil edil­diği, gerçek dünyanın yansıması temelinde genişle­tilmiş, sanal, fiziksel, karma ve artırılmış gerçeklik gibi birçok yeni gerçekliğe sahip, üç boyut tabanlı, sürükleyici, yaratıcı ve etkileşimli çevrim içi sanal dünyalar ağı” olarak tanımlanabilir (Batu ve Koca­ömer, 2023, s. 107).

Metaverse’ü özgün kılan dört özellik bulunmaktadır (Yoo vd., 2023):

Metaverse, kullanıcıların istedikleri gibi tasarlayabildikleri kendilerini temsil eden avatarlar kullanmalarına izin vermektedir. Metaverse’te avartarlar arasında gerçek za­manlı etkileşimler gerçekleşebilmektedir. Metaverse’te dijital varlıkların, fiziksel var­lıklar gibi ticareti yapılabilmektedir. Metaverse, kullanıcıya sanal ve fiziksel ger­çekliğin sınırlarının bulanıklaştığı üç bo­yutlu bir dünya sunmaktadır.

Dijital insan; yapay zekâ ile donatılmış ve insanlarla iletişim kurma becerisine sahip, insanın dijital temsili olan uygulamalardır (Zirar, 2023).

Artırılmış gerçekliğin moda pazarlamasın­da kullanımı birkaç kategori altında ele alınabilir (Heim, 2023): Sanal Gardıroplar, Sanal Mağazalar, Sanal Deneme Kabinleri ve Vücut Tarayı­cılar, Yüz Takip Uygulamaları, Mobil Tarayıcılar ve Akıllı Aynalar

Biyo-tasarım, doğadan ilham alarak tasarım yapmak ya da doğayı taklit etmek değil, tasarımın biyolojik sistem­lerle bütünleştirilmesidir.

Biyo-tasarım yaklaşımı; sistem düşüncesi, biyo-benzetim ve beşikten beşiğe tasarım anlayışlarından beslenmektedir.

Moda alanında biyo-tasarım uygulamaları iki kategori altında ele alınabilir. Bunlar; yenilikçi mal­zemelerin kullanımı ve giyilebilir biyo-teknolojidir.

Giyilebilir teknolojiler; daha önce de belirtildiği gibi bedene giyilen, gündelik aktivi­teleri izlemek, bedeni bu aktiviteler esnasında güç­lendirmek için kullanılan aygıtlardır. Giyilebilir biyo-teknoloji ise biyolojik bile­şenler içeren ya da kullanıcının biyolojik sistemi ile doğrudan etkileşime geçme kapasitesi olan araçları kapsamaktadır.