Engellilik ve Erişilebilir Tasarım — Ünite 6 Soru-Cevap

İşitme kaybı, bireyin işitme duyarlılığının kısmen veya tamamen yetersizliğinden dolayı konuşmayı edinme, dili kullanma ve iletişimde yaşadığı güçlükler nedeniyle eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumudur.

Özel eğitim, özel gereksinimli çocukların eğitimsel ve gelişimsel alanlarda (ör., dil gelişimi, psiko-
motor gelişim, bilişsel gelişim, sosyal ve duygusal gelişim, özbakım becerilerinin gelişimi vb.)
ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak tasarlanmış eğitimdir.

İşitme kayıplı bireylerde  bulunan bir miktar işitme kalıntısına "artık işitme” denir.

İşitme kaybının oluştuğu yere göre yapılan sınıflamada (a) dış kulak, (b) orta kulak, (c) iç kulakla birlikte beyinde yer alan işitme merkezi ve (d) işitme merkeziyle iç kulak arasındaki işitme sinirleri
referans alınmaktadır.

İşitme kaybının oluştuğu yere göre yapılan sınıflamada dört tip işitme kaybı tanımlanmaktadır.

İletimsel işitme kaybı, dış ya da orta kulaktaki herhangi bir nedenle ses dalgalarının iç kulağa iletilememesidir.

Duyu-sinirsel işitme kaybı, iç kulakta yer alan işitme organı (koklea veya salyangoz) ya da beyne giden işitme sinirlerindeki bozukluk sonucu oluşur.

İletimsel ve duyu-sinirsel tip kayıpların birlikte görülmesi durumu karışık tip işitme kaybı olarak isimlendirilmektedir.

Merkezi işitme kaybı (sensörinöral), beyindeki işitme merkezinin hasar görmesi sonucu iç kulaktan gelen seslerin algılanamamasıdır.

Odyogram, kişinin işitebildiği ses miktarını ve iki kulaktaki işitme kaybını gösteren bir grafiktir.

Odyogram ölçümü, meslek yüksekokullarının odyometri programından mezun, ilgili ekipmanı
kullanarak gerekli testleri uygulayan odyometri teknikeri tarafından yapılmaktadır.

Sağlık Uygulama Tebliği’ne (SUT) göre işitme eşiği/işitme kaybı derecesini belirleme testi saf ses odyometri testiyle en az 500-1000-2000-4000 Hz frekanslarını içermelidir.

İşaret dili, işitme engeli ile dil ve konuşma bozukluğu olan bireylerin kişisel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla konuşma dilinden farklı, belli bir sistem içinde el ve vücut hareketleriyle mimiklerin kullanıldığı görsel bir dildir.

İşitme kayıplı bireylerin dil ve iletişim düzeylerini belirleyen etmenler; işitme kayıplı olma yaşı ve işitme kaybının derecesi, cihaz takma yaşı ve süresi, eğitim ortamı ve eğitim yaklaşımı, işitme kayıplı bireyin ailesinin aile eğitimi alıp almadığı, ailenin sosyo-kültürel düzeyi ve işitme kayıplı bireyin zekâ düzeyidir.

0-18 yaş arasındaki özel gereksinimli bireyler için “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) alınmaktadır.

18 yaşından büyük özel gereksinimli bireyler için ise “Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) alınmaktadır.

İşitme kayıplı öğrencilere eğitim verilen ilkokul ve ortaokullarda sınıf mevcutları en fazla 10
öğrenciden oluşur.

Destek eğitim odası özel gereksinimli öğrencilerin ihtiyacına uygun olarak eğitim aldıkları sınıf dışı eğitim ortamıdır.

Uyarlama özel gereksinimli öğrencilere etkili eğitim sağlanabilmesi amacıyla engel tür ve düzeyleri doğrultusunda sınıf ortamlarının, ders süreçlerinin, eğitim materyallerinin ve sınavların öğrencilerin gereksinimlerine uygun olarak düzenlenmesidir.

Üniversitelerde özel gereksinimli öğrencilerin ders ve sınavlarına yönelik uyarlamalar Engelli Öğrenciler Birimi tarafından gerçekleştirilmektedir.

İşitme cihazı raporu alınırken yapılan işitme testinde farklı frekanslarda (500, 1000, 2000 ve 4000 Hz.) işitme kaybı ortalamasının her bir kulakta 26 dB HL ve üzerinde olması gerekmektedir.

13 yaş altı işitme kayıplı bireylerde altı ayda bir, 13 yaş üzeri işitme kayıplı bireylerde ise yılda bir defa işitme cihazı kulak kalıbı ödemesi yapılmaktadır.

Engelli aylığı, 2022 yılında yapılan düzenleme kapsamında sosyal güvenlik kurumlarından
(Emekli Sandığı, SSK, Bağ-Kur) herhangi birine tabi olmayan ve ekonomik durumunun yetersizliği Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından belgelenen, 18 yaşından büyük veya 18 yaşından küçük engelli bireye bakmaktan sorumlu olan kişilere verilen aylıktır.

Avrupa Birliği Ulaşılabilirlik Direktifinde (2019) yardımcı ve destekleyici teknolojiler “engelli bireylerin işlevsel yapabilirliklerini artırmak, sürdürmek, desteklemek ve geliştirmek için kullanılan herhangi araç, ekipman, servis veya ürün sistemi” olarak tanımlanır.

İşitmeyi destekleyen ve büyük alanlarda kullanılabilen yardımcı işitme sistemlerinden en yaygın kullanılanları; FM sistemleri, kızılötesi sistemler ve ses indüksiyon döngü sistemleridir.

Uyarı veya alarm sistemleri, işitme kayıplı bireyleri belirli bir olayın meydana geldiği konusunda
uyarmak için ışık, titreşim veya bunların kombinasyonunu kullanan destek ve yardımcı teknolojilerdir.

“Evrensel tasarım” tüm ürünlerin ve çevrelerin, uyarlama veya özel tasarım çözümleri
gerektirmeden, yaş, beceri ve durum farkı gözetmeksizin pek çok kişi tarafından bağımsız bir şekilde erişilebilir, anlaşılabilir ve kullanılabilir olmasını amaçlayan bir yaklaşımdır.

Artırılmış gerçeklik (Augmented Reality [AR]) gerçek ortamda sanal nesnelerin de görüntülenmesini sağlayan teknolojidir.

Bir ürüne “giyilebilir teknoloji” denilmesi için ürünün akıllı sensörlerden gelen bilgileri akıllı telefona kablosuz bağlantılarla aktarması gerekmektedir.

Ontenna titreşimleri ve ışığı kullanarak ses özelliklerini insan vücuduna iletmek üzere saça, kulak memesine, yakaya veya giysi koluna takılarak kullanılabilir.

Hearingbot işitme kayıplı bireylere ev ortamında destek olmak üzere tasarlanmış yapay zekâ (AI) destekli bir robottur. 

Commu, işitme kayıplı bireylerin doğru biçimde konuşmasına yardımcı olmak ve aynı zamanda ses kaslarının kullanım eksikliği nedeniyle körelmesini engellemek amacıyla tasarlanmış bir konsept cihazdır.

DeafSpace’in beş temel ilkesi; mekân ve yakınlık, duyusal erişim, hareketlilik ve yakınlık, ışık ve renk ile akustiktir.