Engellilik ve Erişilebilir Tasarım — Ünite 3 Soru-Cevap

Görsel iletişim, bilgi veya fikirleri iletmek için görsel unsurları kullanma uygulamasıdır.  Mesajınızı net ve etkin bir şekilde, yalnızca kelimelerle iletmek zor olabilir. Görsel iletişim tasarımı mesajın görsel ögelerle çok daha hızlı ve etkili iletilmesini
sağlar. 

• Sözlü İletişim
• Sözsüz İletişim
• Yazılı İletişim

İletişim süreci gönderici, mesaj, iletişim aracı, alıcı ve geri bildirim unsurlarından
oluşan bir sırayla gerçekleşir.

Geri bildirim: Alıcının algıladığı ve yorumladığı iletilere, sözlü ve/veya sözsüz tepki verme sürecidir. Gönderici ve hedef arasındaki geriye bilgi akışı olarak tanımlanabilecek geri bildirim, mesajın alıcı tarafından anlaşılıp anlaşılmadığı, ne şekilde anlaşıldığı ve yorumlandığının kaynak tarafından bilinmesine olanak sağlar.

Günümüzde tasarım, “zihinde canlandırılan biçim, duyuların ya da belleğin sunduğu görüntü” olarak tanımlanmaktadır.

Özetin geliştirilmesi (problemin tanımı)

Araştırma (bilgi toplama)

Fikir üretimi (yaratılıcılık ve buluş süreci)

Kavramların geliştirilmesi (çözüm oluşturma)

Tasarım uygulamasının ortaya konması (uygulama)

Tasarım odaklı düşüncenin beş aşaması izleyen şekilde sıralanabilir:
• Empati yapın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını araştırın.
• Tanımlayın: Kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını ve sorunlarını belirtin.
• Fikir üretin: Varsayımlara meydan okuyun ve fikirler yaratın.
• Prototip oluşturun: Çözüm üretmeye başlayın.
• Test edin: Çözümlerinizi deneyin.

Prototip aşamasının sonunda, tasarım ekibi ürünün sınırlamaları ve karşılaştığı sorunlar hakkında daha iyi bir fikre sahip olacaktır. Ayrıca gerçek kullanıcıların son ürünle etkileşime girdiklerinde nasıl davranacaklarını, düşüneceklerini ve hissedeceklerini daha net bir şekilde görebileceklerdir.

Font aynı dizide, ölçüde ve hizada, sayıları ve noktalama işaretlerini de içeren bütündür.

• Hedef kitlenin iyi araştırılması gerekir (ör. gelişimsel yetersizliğe sahip bireylerin sosyal, işitme engellilerin dil gelişimine bağlı kavramsal yetersizliğinin bilinmesi gibi).
• Kolay okunabilir ve okutur font seçimi önemlidir (ör. disleksi veya dikkat eksikliği olan bireylerin dikkat sürelerinin kısa olması nedeniyle yaşayabilecekleri sorunlar göz önünde bulundurulmalı ve uzun metinlerde süslü yazı karakteri kullanımından kaçınılmalıdır.

• Küçük yazı tipi ve harf gövdesindeki ince ayrıntılar (serifli) algılanmayı azaltır (ör., net görünmesini engeller, engel türlerine göre işletişimi engelleyebilir.

• Engel gruplarının özelliklerine göre büyük (majiskül) ve küçük (miniskül) harf kullanımına dikkat edilmelidir. Uzun metinlerde büyük harf kullanımı okumayı zorlaştırır. Dikkatli olunmalıdır. Küçük harf kullanımı ise aynı uzunluktaki metinin okunurluğunu sağlayacaktır. 

• Metinleri okumayı zorlaştıran arka plan imaj ve renk kullanımından kaçınılmalıdır.

• Bir tasarımda çok farklı yazı tipi kullanılması okunurluğu azaltır.

• Font rengi seçilirken özel efektli renkler konusunda dikkatli olmak önemlidir (ör. Sara gibi hastalıkları olan grupların düşünülmesi ve metalik/yansıtıcı, ışıldayan, floresan veya parlak, sarılar, portakal, pembeler vb. renklerden kaçınılması)
• Başlıklar ve metinlerin boyutları hiyerarşiye göre ayarlanmalıdır.
• Yazı ve imaj kullanımının bir bütün olduğu unutulmamalıdır.

Çok genel anlamıyla renk cisimlerden yansıyan ışığın gözde oluşturduğu duyum olarak tanımlanır. Renkler, ışık dalgalarından oluşan, elektromanyetik enerjinin belirli çeşididirler. İnsan gözü sadece 380-780 milimikron ışık dalga boyları arasındaki dalga boylarına sahip renkleri görebilir (1 milimikron= 1 nanometre= 10 -9 metre)

Ana renkler: Doğada saf olarak bulunan kırmızı, mavi ve sarı renkleridir.
Ara renkler: Kırmızı + Sarı = Turuncu, Sarı + Mavi = Yeşil, Mavi + Kırmızı = Mor

Kırmızı, hız cesaret heyecan tutku duygularını çağrıştırır.

Mavi, deniz ve gökyüzünün rengidir. Koyu mavi güç ve kararlılık yansıtır. Güven uyandırır. Özellikle açık mavi sonsuzluk ve huzur duygusu uyandırabilir.

Sarı, güneşin rengidir. Aynı zamanda neşe canlılık iyi hissetmeyi çağrıştırır. İyimserlik içtenlik ve sıcaklık duygusu yaratır.

• Engel gruplarına göre renk algıda seçicilik yaratabilir (ör. görme yetersizliğine ya da renk körlüğüne sahip bireyler için renk seçilmesi ve belki de yazıyla desteklenmesi gibi).
• Engelli bireyler için algılamayı destekleyici teknolojilerin kullanılması konusunda çok yönlü, yaratıcı ve problem çözücü olunmalıdır (ör. engelliler için web sayfası tasarlarken ya da işitme engelliler için renk kullanımıyla izleyicinin sıkılmadan erişebilirliğin sağlaması gibi).
• Bir tasarımda veri görselleştirmesi yaparken algılamayı güçleştirecek parlak ve çok renkten kaçınılmalıdır Veri görselleştirmesi birçok engel grubundaki bireyler için karmaşık gibi görünen bilgilerin açık ve ulaşılabilir olmasını sağlar.

TDK’ya göre İmge: 1. isim Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi özlenen şey, hayal, hülya. 2. isim Genel görünüş, izlenim, imaj. 3. isim, ruh bilimi
Duyu organlarının dıştan algıladığı bir nesnenin bilince yansıyan benzeri, hayal, imaj. 4. isim, ruh bilimi Duyularla algılanan, bir uyaran söz konusu
olmaksızın bilinçte beliren nesne ve olaylar, hayal, imaj olarak tanımlanır.

Göstergebilim, anlam içeren herhangi bir insan ürününü (birbirleriyle anlaşmak için kullandıkları doğal diller, davranışlar, görüntüler, trafik işaretleri,
bir müzik eseri, bir resim, bir tiyatro gösterisi, bir film, reklam afişleri, moda, işaret dili alfabesi, edebi eserler vb. gibi) nasıl okuduğumuzu açıklayan interdisipliner bir sistem olduğu için tasarımda en yaygın olarak kullanılan kuramsal perspektiflerden biridir.

Charles Sanders Peirce (1839-1914) üç tür göstergenin kuramını geliştirmiş, aynı zamanda göstergebilimde kullanmıştır:
İkon: Doğrudan temsil ettiği şeye benzeyen bir grafik görsel. Örneğin bir zürafa illüstrasyonu, doğrudan o hayvana benzediğinden bir zürafa ikonudur.

İndeks (Belirti) sadece içeriği değerlendirildiği zaman anlam kazanan bir göstergedir. Örneğin sadece yol kenarına yerleştirilmesi nedeniyle anlam
kazanan, üzerinde bir sembol olan yol tabelası gibi.

Sembol (Simge): Duyularla ifade edilemeyen bir şeyi belirten somut nesne veya işaretlerdir. Bir sembolün gösterdiği nesne veya kavramla rastlantısal bir ilişkisi vardır. Örneğin kalp fiziksel bir organ olmanın dışında aynı zamanda insanoğlunun duygusal, ahlaki ve ruhsal yönünü gösteren sembollerden biridir. Kalbin insan zihninin bulunduğu yer olduğuna inanıldığından şiirlerde ruhu ve sevgiyi temsil eden bir metafor olarak kullanılmıştır. Bir başka örnek ise cinsiyet simgeleri, Antik Roma’dan günümüze kadar gelen ve cinsiyetleri sembolize eden astrolojik simgelerdir. Ucunda ok bulunan Mars simgesi erkeği, ucunda artı bulunan Venüs simgesi de kadını temsil eder.

Roland Barthes (1915-1980) göstergebilimde daha yeni, etkili bir figür olmuştur. Şu terimleri tanımlamıştır:

Uylaşım: Belli bir grup veya kültür için bir göstergenin belli bir şeyi, nesneyi veya kavramı temsil etmesi üzerine bir anlaşmadır. Bu, park yeri, dolar işareti, kahve fincanı kahve gibi dünya çapında anlaşılan bir gösterge veya bir futbol takımının sembolu olarak kara kartal yada kanarya gibi daha özel olabilir.
Düz anlam: Bir göstergenin her bağlamdan koparılmış yüzeysel veya düz anlamsal anlamı. Buna verilebilecek örneklerden biri “Dikkat!” yazan bir tabela olabilir. Bu tabelanın dikkat edilmesi gereken şeyden daha fazla bir anlamı yoktur ancak kullanıcı, dikkat edilmesi gereken şeyin tam olarak ne olduğunu, tabelanın görüldüğü yerin bağlamını değerlendirerek belirleyecektir.
Yan anlam: Düz anlamından çok daha öteye giden bir şeyle ilişkilendirilen düşünce veya anlam. Buna örnek, nostalji duygusu yaratmak için sepya tonu verilmiş bir fotoğraf olabilir. Bu işlem içeriğe az katkıda bulunacaktır ancak toplum genel olarak sepyanın geçmişi işaret ettiğini anlar ve ona göre tepki verir. Fotoğrafa eklenen arttırılmış anlam nedensiz olabilir ancak bu değerler çoğu insan tarafından öğrenilmiş ve kabul edilmiştir.

İllüstrasyon, bir metin ya da konunun içinde yer alan görsellerdir. Latincede “lustrare” kökünden gelen kelimenin anlamı “anlaşılır yapmak” tır.
İllüstrasyon grafik tasarımında kullanılma amacı bir düşünceyi bir mesajı vurgusunu arttırmak ya da konuyu daha etkili açıklamaktır.

Engelliler için görsel iletişim tasarımında imge kullanımıyla ilgili izleyen noktalara dikkat edilebilir:
• Hedef kitlenin iyi araştırılması (ör., gelişimsel yetersizliğe sahip bireylerin sosyal, işitme engellilerin dil gelişimine bağlı kavramsal yetersizliğinin bilinmesi gibi)
• Basit ve net anlaşılabilir mesaj kullanımı (ör., soyut kavramlardan kaçılması, gelişimsel yetersizliğe sahip bireylerin anlamlandırmada yaşayabilecekleri sorunlar nedeniyle gerekmedikçe kullanılmaması, gerekli ise somut imajlar ile desteklenmesi gibi) 
• Engel gruplarına göre imajın düzenlenmesi (ör. görme yetersizliğine ya da renk körlüğüne sahip bireyler düşünüldüğünde verilmek istenen mesaj doğrultusunda büyük imaj kullanılırken doğru renk seçilmesi ve belki de yazıyla desteklenlenmesi gibi)
• Bir tasarımda imaj seçiminde yapılan hatalar da gönderilen iletiyle algılanan ileti arasında farklılaşmaya neden olabilir (ör. burada yine hedef kitle doğrultusunda tanımlanan engel gruplarına göre sosyal, kültürel farklılar göz önünde bulundurulmalı ve imaj seçimi ona göre yapılmalıdır).

• Engelli bireyler için algılamayı destekleyici teknolojilerin kullanılması konusunda çok yönlü, yaratıcı ve problem çözücü olmak (ör. görme yetersizliği olan bireyler için web sayfası tasarlarken sesli betimleme ya da işitme
engelliler için alt yazı seçeneklerin tasarıma eklenmesi gibi).