Engellilik ve Erişilebilir Tasarım — Ünite 2 Soru-Cevap

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun

Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi 2006 yılında BM Genel Kurulunda kabul edilmiş, ülkemizde de imzaya açıldığı 2007 yılında imzalanmıştır.

Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Hakları Sözleşmesi’nde Erişilebilirliğin sağlanacağı yapılaşmış çevre “binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar,
evler, sağlık tesisleri ve işyerleri ile diğer kapalı ve açık tesisler” olarak ifade edilir.

Habilitasyon, engellinin bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılayabilmesini ve yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini sağlamayı amaçlayan
fiziksel, sosyal, zihinsel ve mesleki beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlerdir.

Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği (2013) iç mevzuattaki
temel dokümanlardan biri olarak umuma açık hizmet veren yapılar ve açık
alanlar ile toplu taşıma araçlarında erişilebilirliğin izlenmesi ve denetimine odaklanmıştır.

1997 yılında "World Wide Web Erişilebilirlik Girişimi" Tim Berners-Lee tarafından başlatılmıştır.

Durumsal engelli, mevcut deneyime dayalı olarak bir sınır deneyimleyen kişiyi ifade eder.

Küresel yaşlanma ve bulaşıcı olmayan hastalıkların artmasıyla 2050 yılına kadar iki milyar insanın yardımcı teknolojiye ihtiyaç duyacağı tahmin edilmektedir.

Ülkemizde İşaret Dili 2005 yılında çıkarılan 5378 sayılı Engelliler Kanunu ile resmi olarak tanınmaya başlamıştır.

Dünya İşaret Dili Günü 23 Eylül'de kutlanır.

Türk İşaret Dili 2014-15 eğitim öğretim yılından itibaren İşitme Engelliler Öğretmenliği programlarında zorunlu ders olarak müfredata dahil edilmiştir.

Evrensel tasarım, Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesinde bir grup mimar, ürün tasarımcısı, mühendis ve çevre tasarımı konusunda araştırmacıların
ürünlerin ve ortamların tasarımına rehberlik etmesine yönelik çalışmalar yürüttüğü Evrensel Tasarım Merkezi (The Center for Universal Design
[CUD]) tarafından üretilen ve gündeme taşınan bir kavramdır.

Tasarımda kapsayıcılığa odaklanan evrensel tasarımın yedi ilkesi vardır.

Evrensel Tasarım Merkezi tarafından 1994-1997 yılları arasında yapılan araştırmalar ve yürütülen projelerin tasarıma yansıyan belki de en önemli çıktılarından biri geliştirilen Evrensel Tasarım Kılavuzu olmuştur.

Her kullanıcıya mümkün olduğunca aynı, bu sağlanamıyorsa eşdeğer olarak eşit ve adil bir kullanım olanağının sağlanmasını öngören "eşitlikçi kullanım" ilkesidir.

Evrensel Tasarım'ın "eşitlikçi kullanım" ilkesinin uygulamasında;
• Tüm kullanıcılar için eşit ve adil kullanım olanağı oluşturulmalı
• Kullanıcılar arasında ayırımcılık yapmaktan ya da kullanıcı gruplarını işaretlemekten kaçınılmalı
• Mahremiyet, güvenlik ve emniyet ile ilgili olanaklar tüm kullanıcılar için eşit olarak sağlanmalı
• Tasarım bütün kullanıcılar açısından aynı çekicilikte sunulmalıdır.

Evrensel Tasarım'ın "kullanımda esneklik" ilkesinin uygulamasında;
• Kullanım yöntemlerinde seçenekler sunulmalı ya da tercih olanakları sağlanmalı
• Sağ ve sol el kullanımı dikkate alınmalı ve bir arada kullanılabilmeli
• Doğru ve hassas kullanımı mümkün kılan önlemler alınmalı
• Kullanım hızına uyumluluk sağlanmalıdır.

Evrensel Tasarım'ın "basit ve sezgisel kullanım" ilkesi, kullanıcının deneyimine, bilgisine, diline, yetenek düzeyine veya dikkat seviyesine bakılmaksızın tasarımın kullanım biçiminin kolay kavranmasını temel almaktadır.

Evrensel Tasarım'ın "algılanabilir bilgi" ilkesinin uygulamasında;
• Bilginin sunulmasında farklı anlatım teknikler (ör., görsel, sözel, dokunsal vb.) kullanılmalı
• Bilginin okunabilirliği ve anlaşılabilirliği sağlanmalı
• Elemanlar tarif edilir yollarla farklılaştırılmalı (ör. anlatma ya da yön verme kolaylaştırılmalı)
• Duyusal kısıtlamaları olan kişilerin kullandıkları tekniklere, yöntemlere ya da araçlara uyumluluk
sağlanmalıdır.

Evrensel Tasarım'ın "düşük fiziksel çaba" ilkesinin uygulamasında;
• Kullanıcının doğal vücut pozisyonunun korunması sağlanmalı
• Makul işletim güçleri kullanılmalı
• Tekrar eden hareketler ve uzun süreli fiziksel çaba en aza indirilmeli