Engellilik ve Erişilebilir Tasarım — Ünite 1 Soru-Cevap

Toplum bilimleri açısından bakıldığında engellilik sosyal modelle açıklanır.

Dünya Sağlık Örgütü engellilik durumunu “İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (International Classification of Functioning, Disability and Health [ICF])” sistemini kullanarak açıklamaktadır.

Farklılık, doğal, toplumsal ve bilince dayanan her olay ve olguyu bütün ötekilerden ayıran özellik olarak tanımlanır.

Zedelenme bireyin psikolojik, fizyolojik, anatomik özelliklerinde geçici ya da kalıcı türden bir kayıp, bir yapı ya da işleyiş bozukluğudur

Engellilerin eğitimi ve toplum yaşamına katılımlarını artırmada en önemli gelişmelerin 1970’li yıllardan itibaren olduğu görülür.

Dünyada engellilerin haklarını geliştirmeleri, korumaları ve kullanmalarına yönelik uluslararası sözleşmeler bulunmaktadır. Bunlar içerisinde engelli bireyleri ilgilendiren ve Türkiye’nin de imzaladığı anlaşmalar; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Çocuk Hakları Bildirgesi, Avrupa Sosyal Şartı ve Engelli Hakları Bildirgesidir.

Çocuk haklarına ilişkin ilk girişimler 1800’lü yılların başlarında yurtlarda barınan çocukları korumak amacıyla başlamıştır.

Cenevre Çocuk Hakları Bildirgesi 1928 yılında Türkiye Cumhuriyeti tarafından imzalanmıştır.

Engelli bireylere sunulan hizmetler dört başlık altında toplanabilir. Bunlar; a) sağlık hizmetleri, b) eğitim hizmetleri, c) sosyal ve ekonomik destek hizmetleri, d) bakım ve rehabilitasyon hizmetleridir.

Engelli öğrencilere yönelik birlikte eğitim ve ayrı eğitim olmak üzere iki tür okullaşma uygulaması vardır.

T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) tarafından engelli aylığı, muhtaç aylığı, evde bakım desteği verilmektedir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü organizasyonunda gerçekleştirilen engelli bakım hizmetleri üç başlık altında toplanır. Bunlar; a) Resmi kurum bakım hizmetleri, b) Özel bakım merkezleri, c) Evde bakıma destek hizmetleridir. 

Türkiye Cumhuriyeti Devletinin imzaladığı uluslararası sözleşmeler, Anayasa ve ilgili yasalar gereğince engelli bireylerin toplum yaşamına tam katılımlarının sağlanmasında EŞİTLİK ve ADİL kullanım hakkı
ön plandadır. Bu amaçla Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanunun gereklerine uygun olarak 2030 Engelsiz Vizyon belgesi hazırlamıştır.

2030 Engelsiz Vizyon belgesinde 7 Temel ilke belirlenmiştir

Onbirinci Kalkınma Planında engellilere sunulan sosyal hizmetlerin
çeşitlendirilmesi, eğitime, sosyal hayata ve iş gücü piyasasına katılımına yönelik politikaların sürdürüldüğü belirtilir. Madde 572 ise tamamen
Engellilerin iş gücüne katılımı ve istihdamı artırılmasını hedefler.

Kalkınma planındaki bu hedefler doğrultusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Engelli İş Koçluğu projesini başlatmıştır.

İŞKUR engelli iş koçluğu hizmetleri: İş arama becerileri ve mülakat teknikleri eğitimi, Mesleki yönlendirme, Aktif iş gücü programlarına yönlendirme, Açık işler hakkında bilgi verme, Kamu veya özel sektörde işe yerleştirme hizmetleridir.

Devlet Memurları Kanunu’na göre kurum ve kuruluşlar kadrolarında %3 oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. % 3'ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (yurtdışı teşkilat hariç) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır

Engellilerin kamu sektöründe görev alabilmeleri için Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) düzenlenmektedir.

Engelli adayların EKPSS sınavına girebilmeleri için %40 ve üzeri engel oranına sahip olması gerekir.

Genel olarak yardımcı teknolojiler üç kategoride sınıflandırılır. Bunlar; a) düşük düzey teknolojiler, b) orta düzey teknolojiler, c) yüksek düzey teknolojilerdir.