GİT311U-ENGELLİLİK VE ERİŞİLEBİLİR TASARIM
Ünite 8: Ağır ve Çoklu Yetersizliği Olan Bireyler İçin Erişilebilir Tasarım
Giriş
Normalleştirme ilkesi toplumdaki diğer bireylere sağlanan yaşam koşulları, hak ve olanakların yetersizlikten etkilenmiş bireylere de sağlanması anlamına gelir. Bu ilke toplumun bütünleşmiş bir toplum olabilmesi için toplumdaki her bireyin eşit haklara sahip olması gereğini vurgular. Bu da bize eğitimden kamu kaynaklarının kullanı- mına, sağlıktan bağımsız yaşama her alanda eşit hakların ve eşit erişimin sağlanması gerektiğini gösterir.
Yardımcı teknoloji, çoklu yetersizliği olan çocukların okul, ev, iş ve toplumsal ortamlara erişimlerini ve katılımlarını iyileştirmelerine yardımcı olur. Yardımcı teknoloji kullanımından etkili sonuçlar elde etmek bireyin gereksinimlerini uygun şekilde belirleme ve uygun şekilde verilen eğitim ve uygulama sürecine bağlıdır. Aynı zamanda bu teknolojiye ilişkin düzenlemelere yer verecek personelin de eğitimi, olumlu tutumlarının olması, yeterli bütçenin sağlanması, gerekli araç-gereç ve malzemelerin sağlanması da başarının anahtarıdır. Ağır ve çoklu yetersizliği olan (AÇYE) bireylerin bağımsız yaşamlarının desteklenmesine hizmet etmek için bu bireylerin özelliklerinin, gereksinimlerinin ve onlar için gerekli yardımcı teknolojilerin neler olduğunun bilinmesi gereklidir.
Ağır ve Çoklu Yetersizlik
Yetersizlikten etkilenmiş olma durumu bireyin yetersizlikten etkilenme derecesine ve yetersizlik türüne göre günlük yaşamda çeşitli sınırlılıklara yol açmaktadır. Yetersizlikten etkilenmiş bireyler sınıflandırılırken etkilendikleri yetersizlik türü ve derecesine göre sınıflandırılmaktadır. Ancak bazı bireyler bir ya da birden fazla yetersizlik türünden ağır düzeyde etkilenmiş olabilirler.
Ağır yetersizlik, toplumsal yaşama katılabilmek ve yetersizlikten etkilenmemiş ya da hafif düzeyde etkilenmiş bireylere sunulan yaşam kalitesine ulaşmak için birden fazla yaşam aktivitesinde kapsamlı ve sürekli desteğe ihtiyaç duyma durumu olarak tanımlanmaktadır.
Çoklu yetersizlik, kısaca aynı anda birden fazla yetersizliğe sahip olma durumu olarak tanımlanmakla birlikte bireyin çoklu yetersizlikten etkilenmiş olduğunu söyleyebilmek için tek bir yetersizliği olan bireylere sağlanan özel eğitimden yararlanamıyor ve özel yetişmiş personele, özel hazırlanmış programa ve uyarlamalara gereksinim duyuyor olması gerekmektir.
AÇYE olan bireyler söz konusu olunca çok karmaşık ve birbirinden farklı gereksinimler karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla AÇYE olan bireylerin gelişimlerinin desteklenebilmesi için ilgili disiplin alanında uzman personel (ör. özel eğitim öğretmeni) tarafından sağlanan kapsamlı özel eğitim ve destek hizmetlerin yanı sıra bireyin gereksinimini karşılayacak farklı disiplin alanlarından uzmanların da (ör., optometrist, fizyoterapist, odyolog vb.) birlikte çalıştıkları bir anlayışa ihtiyaç bulunmaktadır.
Okul Öncesi Dönemde AÇYE Olan Bebekler
Okul öncesi dönemde AÇYE olan bebeklerin çoğunlukla hastane ve rehabilitasyon süreçlerinin sürdüğü, gelişimlerinin desteklenmesi için eğitimden yararlanmanın çeşitli nedenlerle sınırlandığı görülmektedir. Öncelikle doğumdan itibaren ciddi sağlık problemi yaşayan bu bebekler hastane ortamında sürekli tedaviye (ör., ameliyat, ilaç kullanımı, fizyoterapi vb.) gereksinim duymaktadırlar. Bu süreç ailenin özellikle tedavi sürecine odaklanıp çocuğunun eğitim gereksinimlerini gözden kaçırmasına neden olabilmektedir.
Aileler özellikle çocuklarıyla iletişim kurmada, onların erken bilişsel becerilerini desteklemede ve bağımsız yaşam becerilerini artırmada desteğe gereksinim duymaktadırlar. Ayrıca bu desteği onlara sağlayacak uzmanlarla iş birliği kurmaya da ihtiyaçları vardır. Yardımcı teknolojiler ve erişilebilirlik düzenlemeleri ailelere ve uzmanlara bu anlamda önemli destek sunmaktadır.
Okul Döneminde AÇYE Olan Çocuklar
Araştırmalar AÇYE olan çocukların okul döneminde birçok beceriyi kazandığını, özellikle akademik becerileri öğrenebildiklerini göstermektedir. Okul döneminde bilgiye erişimde gerekli uyarlamaların ve düzenlemelerin yapılmaması, uygun öğretim yöntemlerinin kullanılmaması ve eğitimli personel tarafından eğitim alma fırsatının bu öğrencilere sağlanamaması okul döneminde bu çocukların yaşadıkları güçlükler arasındadır.
Aynı zamanda tipik gelişim gösteren çocuklara sağlanan fırsatların birçoğunun AÇYE olan çocuklara sağlanmaması ve hayata ilişkin sınırlı deneyimlerinin olması bir çocukların yaşadığı bir başka engeldir.
Genellikle özbakım, oyun, serbest zaman ve eğitime erişimde engellerle karşılaşan AÇYE olan çocuklar için yardımcı teknolojiler, özellikle eğitim ortamlarında bu çocukların çeşitli etkinliklere tam katılımlarını sağlamada yararlı bir strateji olarak görülmektedir.
Yetişkinlik Döneminde AÇYE Olan Bireyler
Zihin ve motor yetersizliklere, duyusal sınırlılıklara ve/veya sağlık problemlerine sahip AÇYE olan bireyler, yetersizlikleri ister doğuştan ister sonradan olsun, genellikle yakın çevreleriyle etkileşimde bulunmakta ciddi güçlükler yaşarlar.
AÇYE olan bireyler çevreleriyle anlamlı ilişki kurmada ve etkileşimde bulunmada, kendi düşüncelerini çevresindekilere aktarmada ya da onların söylediklerini anlamlandırmada güçlükler yaşıyorsa problem davranışlar sergilemeleri muhtemeldir. Okul öncesi dönemden beri bu sorunu çözmek için girişimde bulunulmadığı takdirde yetişkinlik dönemine gelindiğinde ciddi problem davranışlarla karşı karşıya kalmak mümkündür. Problem davranışların önlenmesi için çevresel uyaranların zenginleştirilmesine ve iletişim becerilerinin artırılmasına ihtiyaç vardır. İletişimi destekleyen yardımcı teknolojilerle bu ciddi soruna çözüm getirmek mümkün olabilmektedir.
Hizmetlere ve Desteklere Erişim
Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (EHİS), yetersizlikten etkilenmiş bireylerin insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam olarak yararlanabilmelerini sağlamak için fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, ayrıca bilgi ve iletişime erişimlerinin önemli olduğunu kabul eder.
Türkiye’de bu durum 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu’nda (2005) yer alan Madde 4 (c) bendi “Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.” ve (d) bendi “Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.” ifadeleriyle garanti altına alınmıştır.
AÇYE olan bireylerin doğumla birlikte önce ailelere sağlanan hizmetler daha sonrasında da AÇYE olan bireylerin kendilerine sağlanan hizmetlerle gelişimlerinin desteklenmesi önemlidir. Bu bireylerin erken çocukluk döneminden başlayarak bilişsel, iletişim, motor beceriler başta olmak üzere tüm gelişim alanlarında desteklenmeleri gerekir.
Yetersizlikten etkilenmiş bazı bireyler ve aileleri için ulaşım ve bireyin bir yerden bir yere transferi ciddi bir sorun olabilmektedir. Bu durum bebek küçük ve hafifken sorun olmazken ilerleyen yaşla birlikte bireyi kucakta taşı- mak zor olabilmektedir. Bu da bir puset yardımıyla taşımayı gerektirir. Bu pusetler bireyin gereksinimlerine göre farklı düzenlemeler de içerebilir.
AÇYE olan bireylerin fiziksel yetersizliğe sahip olabilecekleri, birçoğunun yetersizliğine eşlik eden, sıklıkla hastaneye gitmesini gerektiren sağlık problemleri olabilmektedir. Pek çoğunun da bilişsel sınırlıkları ve hatta ağır düzeyde zihin yetersizlikleri de olabilmektedir. Bu bireylerin ve ailelerinin toplu taşıma araçlarını kullanmaları, yetersizliklerinin getirdiği sınırlılıklar nedeniyle zorlu olabilmektedir. Bu nedenle öncelikle bu bireyler için ulaşımda düzenlemelere yer verilmeli ki diğer hizmetlere ve desteklere ulaşabilsinler.
Fiziksel yetersizliğe sahip AÇYE olan birçok birey tekerlekli sandalye kullanmaktadır. Bu nedenle okul servis aracı, otobüs gibi ulaşım araçlarının bireyin tekerlekli sandalyesiyle bağımsız olarak kullanabileceği şekilde düzenlenmiş olması gerekir. AÇYE olan bireyin tekerlekli sandalyesini kendi elleriyle yürütmesinin güç olduğu, hatta bazen de elini bile kullanamadığı, bu nedenle tekerlekli sandalyesini yürütmek için farklı bir teknolojiye gereksinim duyduğu durumlar olabilir. Bu durumda birey tekerlekli sandalyesini yanağı ve başı yardımıyla bir düğmeye dokunarak yürütebilir. Hatta bu düğme yardımıyla bilgisayarını kullanabilir, sözel iletişim kuramıyorsa konuşmalarını düğme aracılığıyla yazabilir ya da seslendirebilir. AÇYE olan bireyin hizmetlere ve desteklere bağımsız erişimi için tekerlekli sandalyesini kullanabilmesinin yanı sıra bu sandalyeden başka bir yere
transferinin de bağımsız olması gerekir. Birey bağımsız olarak tekerlekli sandalyesinden başka bir yere, örneğin yatağına kendini transfer edebilmelidir.
AÇYE olan bireylerin eğlence, spor gibi serbest zaman etkinliklerine erişimde de karşılaştıkları güçlükler bulunmaktadır. Ergenliğe erişmiş, boy ve kilo olarak gelişmiş bir bireyin üç tekerlekli bisiklet kullanarak bu beceriyi güvenli bir şekilde öğrenmesi, kişinin boyuna ve kilosuna uygun boyutlarda bisikletlerle sağlanabilir.
AÇYE olan birçok bireyin de her birey gibi iletişim kurma, haber alma ve sosyal medyaya erişim gibi gereksinimleri vardır. Bilgisayar, cep telefonu ve tablet kullanımlarında göz izleme teknolojileri bu bireylerin her türlü medyaya erişimlerini sağlamaktadır.
Birçok teknoloji sadece yetersizlikten etkilenmiş bireyler için değil tüm insanlığın yararlanması, erişebilirliğin artması için tasarlanmıştır. Örneğin akıllı gözlükler, son gelişmelerle birlikte cep telefonuna erişimi sağlamakta, gözlükten müzik dinleyebilmeyi sağlamakta, mesajları okuyabilmeyi olanaklı kılmakta, telefona yanıt verebilme kolaylığı sağlamaktadır.
Yardımcı ve Destekleyici Teknolojiler
Yardımcı teknolojiler, özel gereksinimli bireylerin yaşam becerilerini desteklemek, geliştirmek ve sürdürmelerini sağlamak amacıyla kullanılan her türlü araç-gereç, ürün, sistem, hizmet olarak isimlendirilmektedir. Yardımcı teknolojiler üç düzeyde ele alınmaktadır.
Düşük düzey yardımcı teknolojilerin maliyeti daha düşük iken ulaşılabilirliği daha fazla, kullanılabilirliği ise daha basit bir yapıdadır. Bu bakımdan bu düzey içerisine giren teknolojilerde elektronik veya mekanik bir aksam yer almamaktadır.
Orta düzey teknolojilerin elektronik veya mekanik aksamı olabilir ancak bu aksamlar ileri düzeyde gelişmiş ve çok fonksiyonlu özellikleri içermemektedir. Bu doğrultuda orta düzey teknolojiler nispeten daha ucuz, daha az özelleştirilebilir, erişimi ve kullanımı daha basit, aynı zamanda genellikle pil gibi düşük akım gerektiren araçları içermektedir.
Yüksek düzey teknolojiler ise diğer düzeylere kıyasla çok daha karmaşık olan, aynı zamanda kullanım için teknik destek ve eğitim gerektiren elektronik veya mekanik araçları kapsamaktadır. Dolayısıyla bilgisayar yazılımları veya sistemleriyle ilgili bileşenleri içeren, karmaşık ve çok fonksiyonlu, ayrıca erişimi, kullanımı daha zor ve edinilmesi daha pahalı olan araçlar bu düzey içerisinde yer almaktadır.
AÇYE olan bireylerin fiziksel, bilişsel, gelişimsel özelliklerine bağlı olarak çeşitli yardımcı teknolojilere ihtiyaçları olabilir. Bu ihtiyaçları karşılandığında AÇYE olan bireyler hedeflenen bilgi, beceri ve davranışları kazanabilirler. Özbakım becerilerinin gerçekleştirilmesi, iletişim kurma, hareket etme (mobilite), çevre kontrolü gibi
alanlar bu hedeflere örnek gösterilebilir. Söz konusu hedeflere ulaşılmasını sağlayan yardımcı teknolojilerin kullanımı ise AÇYE olan bireylerin daha verimli bir eğitim yaşantısı elde etmelerine hizmet edebilir. Dolayısıyla yardımcı teknolojiler, AÇYE olan bireylere verilen eğitimin önemli parçası olarak düşünülebilir.
Alternatif ve Destekleyici İletişim Araçları
Alternatif ve destekleyici iletişim (ADİ) araçları, genel olarak Artırıcı ve Alternatif İletişim olarak da bilinmektedir. Bu araçlar AÇYE olan bireylerin konuşmalarına destek olmakla birlikte konuşmanın alternatifi olarak iletişim kurmayı sağlayan bazı materyalleri ve stratejileri içermektedir. Söz konusu iletişim araçlarının AÇYE olan bireylerin iletişim tepkilerini artırma, iletişimlerini kolaylaştırma, konuşmalarının anlaşılabilir olmasını sağlama, fiziksel sınırlanmalarını azaltma gibi önemli avantajları bulunmaktadır.
ADİ araçları alanyazında iki boyutta ele alınmaktadır. Bunlar; a) yardımsız ve b) yardımlı araçlardır. Yardımsız araçlar, işaret etme ve vücut dilini içerir ve herhangi bir iletişim aracını kapsamazken yardımlı araçlar, resimli kartlar, nesneler, nesne kartları gibi basit sembol kartlarından iletişim panolarından konuşma üreten yüksek teknolojili cihazlara kadar çeşitlilik gösteren araçları kapsamaktadır.
Mikro Anahtarlar (Microswitches)
Mikro anahtarlar, AÇYE olan bireyler tarafından kullanılan yardımcı teknolojilerin temel bir formudur. Bunlar AÇYE olan bireylerin fare veya klâvyenin yerine alternatif olarak kullandıkları, aynı zamanda çevrelerini kontrol etmelerini sağlayan teknik (düğme) araçlardır. Mikro anahtarlar AÇYE olan bireylerin özelliklerine göre el-kol hareketi, el- bacak-ayak itme, kafa-baş döndürme, göz hareketi gibi farklı biçimlerde kullanılabilir. Ayrıca kolay basılması amacıyla farklı boyutlarda ve türlerde tasarlanabilir. Böylelikle AÇYE olan bireyler çevrelerindeki uyaran kaynaklarıyla basit tepkiler aracılığıyla bağımsız olarak etkileştirebilir ve kontrol edebilirler.
Ses Çıkışlı İletişim Araçları (Voice Output Communication Aids [VOCA])
Konuşma üreten cihazlar olarak da adlandırılan ses çıkışlı iletişim araçları, sözlü iletişim kurmak için sınırlı veya hiç aracı olmayan bir kişi için konuşma üreten yüksek teknoloji ürünü ADİ cihazlarıdır. Bu ADİ sistemleri, kullanıcı için sentezlenmiş veya sayısallaştırılmış bir ses üretir. Sayısallaştırılmış ses, önceden kaydedilmiş ve istendiğinde çalınabilen canlı bir sestir. Sentezlenen sesler ise konuşma sentezleyicileri adı verilen programlar tarafından oluşturulanlardır (metinden sese dönüştürme olarak da bilinir). Sentezlenmiş konuşma oluşturmak için farklı algoritmalar kullanılır. Alternatif olarak tüm kelimeler saklanabilir ve çoğaltılabilir.
Bilgisayar Kullanımı ve Fare, Klavye Uyarlamaları
Ellerini veya parmak hareketlerini sınırlı düzeyde kontrol edebilen ya da hareket ettirmekte zorlanan AÇYE olan bireyler için fare ve klavye uyarlamaları yapılabilir. AÇYE olan bireyler arasında klavyeyi veya fareyi farklı vücut uzuvlarıyla kullanan bireyler olabilir. Ayrıca doğru tuşa basmakta veya tuşları bulmakta zorlanan bireyler için klavye tuşları normal klavyeye kıyasla daha büyük hâle ge- tirilebilir. Ek olarak tuşların görünürlüğünü artırmak için farklı tuşlar üzerinde zıt (kontrast) renk düzenlemeleri uygulanabilir.
AÇYE olan bireyler için bilgisayar ekranındaki bilgilere veya görüntülere tepki verebilmek avantajlı olabilir. Ancak bazen AÇYE olan bireyler bunu gerçekleştirmekte zorlanabilirler. AÇYE olan bireyler ellerini, kollarını kullanarak ya da bir yardımcı aparat (ör. kalem) kullanarak ekran üzerinde dokunsal olarak işlem gerçekleştirebilirler.
Kör sağır bireyler bilgi edinme, iletişim, sosyal etkileşim, kendini savunma ve bağımsız hareket konularında çeşitli güçlükler yaşayabilirler. Örneğin görme yetersizliği olan bireyler tarafından kullanılan Braille ekranlar (Braille note- taker) kör sağır bireyler için uyarlanarak kullanılabilir. Bunun için söz konusu Braille ekran bir cep telefonuna bağlanabilir. Kör sağır öğrenci iletmek istediği mesajı Braille ekran aracılığıyla telefona gönderebilir. Akabinde bu bireyle iletişim kuracak diğer bireyler telefona gelen bilgiyi normal biçimde (okuyarak, dinleyerek) alabilir.
Erişilebilir Tasarım Uygulamaları
Son yıllarda teknolojideki hızlı ilerlemeler AÇYE olan bireylerin bilgiye, hizmete veya desteklere erişimini kolaylaştırmaktadır. Ancak bazen bu araçlar tek başına yeterli olmamakta, bazı eksik yönleri kalabilmektedir. Bu nokta AÇYE olan bireyler için erişilebilir tasarım uygulamalarına yer verilmesini gerektirmektedir. Bu düzenlemeler bazen görsel bazen işitsel bazen dokunsal bazen de birden fazla duyuya hitap edecek şekilde gerçekleştirilebilir.
AÇYE olan bireyler yemek yeme veya hazırlama, kaşık, tabak, bıçak vb. kullanma gibi pek çok beceriyi sergileme konusunda bazı güçlükler yaşayabilirler.
AÇYE olan bireylerin kaşık veya çatalları ağızlarına götürebilmeleri için bu materyallerin ağız kısımları eğimli bir şekilde tasarlanmamalıdır. Bu bireylerin yemeklerini dökmeden alabilmelerini sağlayacak biçimde tabağın altına bir yüzey (ör. plastik bir aparat) konulabilir. Böylelikle bireyin sağa sola kayacak tabakla mücadele etmesi yerine doğrudan yiyeceği yemeğe odaklanması sağlanabilir. Ayrıca AÇYE olan bireylerin tabaktan yemek alırken dökmelerini engellemek adına bir kenarına plastik bir aparatla engel oluşturulmuş tabaklar tercih edilebilir.
AÇYE olan bireyler tuvalet, banyo gibi kişisel bakım ve temizlik becerilerini sergilemede bazı problemlerle karşılaşabilirler. Bu bakımdan söz konusu becerileri sergileyebilmelerine yönelik erişilebilir tasarım
uygulamalarına gereksinimleri olabilir. Örneğin banyo kapıları bir tekerlekli sandalyenin geçebileceği büyüklükte tasarlanabilir.
AÇYE olan bireyler için yapılabilecek bir başka düzenleme klozet ve lavabolarla ilgilidir. Bu bireyler için lavabolar ve klozetler rahat bir şekilde erişilebilir olmalıdır. Klozetler belirli bir yükseklikte erişilebilir biçimde dizayn edilmelidir. Öte yandan lavabolar tekerlekli sandalyenin yanaşabileceği bir boşluğa sahip olmalı ve ay şeklinde tasarlanmalıdır. Banyo içerisine bir oturak eklemek bu bireyler için önemli bir düzenleme olabilir. Ancak oturarak banyo yaparken oturma ya da kalkma sırasında oturağın kayması sonucunda oluşabilecek kazaları önleyebilmek adına oturakların yere veya duvara sabitlenmesi sağlanabilir.
Benzer biçimde ayakta durmakta zorlanan AÇYE olan bireyler için özellikle banyo duvarlarına veya klozet, lavabo yanlarına tutunma barları eklenebilir. Bunlar AÇYE olan bireylerin kayma, düşme, takılma gibi tehlike oluşturabilecek durumlar yaşamasının önüne geçebilir.
AÇYE olan bireylerin pek çok iş ve işlemi yapabilmesi için bazı düzenlemeler yapılması gerekmektedir. Bunlar taşıma sistemlerinden tutun da asansörlü arabalara kadar geniş bir yelpazede ele alınabilmektedir. Ancak bu düzenlemelerin yapılması bazı ek düzenlemeleri de beraberinde getirmektedir. Örneğin tekerlekli sandalye kullanan AÇYE olan bir bireyin çeşitli yerlere bağımsız olarak hareket edebilmesi için asansör gibi taşıma sistemi gibi veya rampa gibi düzenlemelere ihtiyaç duyacağı aşikârdır. AÇYE olan bireylere bu hizmetlere nasıl erişecekleri iletilmelidir.
Görsel tasarım uygulamaları levhalar, uyarı işaretleri, tabelalar vb. pek çok yer için yapılabilir. Örneğin tekerlekli sandalye kullanan AÇYE olan bireyler için yardıma ihtiyaç duyduklarında basabilecekleri yardım çağırma butonları tasarlanabilir. Hatta bu düğmeler mikro anahtarları içerecek şekilde tasarlanabilir. Bu düzenlemeler bir asansör girişinde, karşıdan karşıya geçmek için trafik ışıklarında, yaya geçitlerinde ya da gereksinim duyulan pek çok yerde gerçekleştirilebilir. Bunun yanında söz konusu düğmelerin üzerine görsel olarak simgeler eklenebilir. Ayrıca göre- meyen bireyler olabileceğini göz ardı etmeden o bireyler için basılı yazıya ek olarak Braille bilgilendirme yazıları eklenebilir.
AÇYE olan bireyler için görsel tasarım uygulamaları çeşitli alanlarda olabilmektedir. Bunlardan biri de ulaşım araçlarıdır. Örneğin otobüs, servis aracı, tren, tramvay gibi araçlarda bazı tasarım uygulamalarına yer verilebilir.
AÇYE olan bireyler bazen basit gündelik işlemleri yerine getiremeyebilirler. Bunlar giyinme soyunma becerileri gibi gündelik hayatta çok fazla yapılan işlemlerden birçoğu olabilir. Dolayısıyla söz konusu becerileri gerçekleştirmek için de bazı erişilebilir uygulamalara gereksinim duyabilirler. Örneğin AÇYE olan bireyin çorabını giymesine yardımcı olacak bir çorap giyme aparatı tasarımı kullanılabilir.