Bilgi Görselleştirme — Ünite 6 Soru-Cevap

Bilgigrafide tasarımın temel bileşenleri ölçek, oran ve hiyerarşidir.

Hiyerarşi, tüm tasarım ürünlerinde olduğu gibi bilgigrafi tasarımında da bilginin öncelik sırasına göre tasarlanmasına yarayan ayrıca izleyiciyi de belirlenen bu düzen içinde yönlendiren temel prensiptir. İzleyiciyi belirli bir akışta bilgiye yönlendirilerek, tasarımın anlamını güçlendirir, algılanması kolaylaştırılır ve bilgiler arasında daha net bir ilişki kurulmasına olanak tanınır.

Ölçek ve oran tasarımın denge ve düzenini oluşturarak, bilgigrafinin doğası gereği içinde barındırdığı büyük hacimli bilginin oransal olarak karşılaştırılması ve izleyici tarafından daha kolayca sindirilmesini sağlamaktadır. Doğru ölçek ve oran kullanımı, bilginin daha iyi kavranması, akılda kalması ve doğru değerlendirilmesi açısından yararlıdır.

Gestalt psikolojisinde temel fikir, algının parçalarının toplamından farklı ve daha fazlasını oluşturduğudur. Gestalt ilkeleri, dünyanın sadece dışsal bir varlık olmadığını, aynı zamanda algılama sürecinde inşa edildiğini vurgular. Gestalt psikolojisi, algı sürecini ve insanların dünyayı nasıl gördüğünü anlama konusunda yeni bir perspektif sunar ve bütünsel bir bakış açısının önemini vurgular.

Özellikle sanatçılar ve tasarımcılar tarafından sıklıkla odaklanılan bazı Gestalt ilkeleri şunlardır:

• Yakınlık İlkesi
• Benzerlik İlkesi
• Devamlılık İlkesi
• Kapalılık İlkesi
• Figür-Zemin İlkesi

Yakınlık ilkesi, nesnelerin birbirlerine olan mesafeye dayalı olarak nasıl algılandığını açıklar. Bu ilkeye göre, nesneler bir arada bulunduklarında bir grup oluştururlar ve bu grup içinde daha yakın olan nesneler, birlikte algılanma eğilimindedir.

Bilgigrafide, metin, görsel ögeler, grafikler, tablolar ve diğer veri ögeleri bulunur. Yakınlık ilkesi, benzer veya birbirine bağlı veri ögelerini bir arada gruplandırarak izleyicinin bu ilişkiyi hızla kavramasını sağlar. Yakınlık ilkesi bilgigrafi tasarımında bilgileri düzenlemek, gruplandırmak ve izleyicinin hızlıca anlamasını sağlamak için güçlü bir araçtır. Bu ilke, bilgigrafilerin etkili iletişim araçları olmalarını sağlar ve karmaşık verilerin görsel olarak anlaşılabilir hâle gelmesine yardımcı olur.

Benzerlik ilkesi, görsel algıda ve bireylerin nesneleri veya ögeleri bir araya getirme eğilimindeki bir yasa olarak tanımlanır. Bu ilkeye göre, benzer görünen ögeler bir araya gelme eğilimindedir ve insanlar bu tür ögeleri bir grup olarak algılar.

Tasarımın anlaşılabilirliğini ve etkililiğini artırmak için benzer ögeleri gruplamak ve farklı ögeleri ayırt etmek için benzerlik ilkesi kullanılır. Bu, izleyicilere görsel olarak karmaşıklığı azaltırken bilgileri daha iyi işlemeleri için yardımcı olabilir.

Devamlılık ilkesi, insanların görsel algılamalarında birçok ögeyi sürekli ve kesintisiz bir şekilde izlemeye eğilimli olduklarını ifade eder. Bu ilke, nesnelerin veya ögelerin birbirine doğal bir akışla bağlandığında veya bir çizginin, desenin veya ögenin diğerine kesintisiz bir şekilde uzandığında, insanların bu bağlantıları izlemeye devam etme eğiliminde olduğunu vurgular.

Bilgigrafi tasarımında devamlılık ilkesi, bilgiyi düzenlemek ve iletmek için önemli bir tasarım ilkesidir. Bu ilke, görsel olarak bağlantılı ve sürekli bir akış oluşturarak izleyicinin bilgiyi daha kolay ve anlaşılır bir şekilde takip etmelerini sağlamak amacıyla kullanılır.

Kapalılık ilkesi, algıda bütünü oluşturan görsel ögelerin, eksik veya tamamlanmamış formları tamamlama eğiliminde olduğunu açıklar. Bu ilkeye göre, insanlar eksik olan bilgileri doldurma veya birleştirme eğilimindedirler, böylece karmaşık veya kısmi görüntülerdeki eksiklikleri kapatır ve anlamlı bir bütün oluşturur. Bu ilke, insanların görsel bilgileri düzenli ve anlamlı bir şekilde algılamalarına yardımcı olur.

Bilgigrafi tasarımında kapalılık ilkesi, birçok farklı bilgi ögesini veya nesneyi içeren karmaşık bir bilgigrafiyi daha düzenli ve anlamlı hâle getirme amacı taşır.

Figür-zemin ilkesi, nesnelerin bir arka plana karşı nasıl algılandığıdır. Bu ilkeye göre, bir nesnenin bir arka plana göre algılanması, nesnenin ve arka planın birbirinden ayrılabilir ve net bir şekilde tanımlanabilir olmasını sağlayabilir. Figür, odaklanılan nesneyi temsil eder, zemin ise figürün önünde bulunan arka planı ifade eder. İnsan zihni, bir nesnenin çevresindeki zeminden ayrılmasını ve dikkat çekici hâle gelmesini tercih eder, beyin çelişkide ve belirsizlikte kalmayı sevmez. Bu, görsel algılamanın önemli bir parçasıdır çünkü nesneleri ve desenleri tanımlamamıza ve anlamamıza yardımcı olur.

Figür-zemin ilkesi, tasarımın netlik, vurgu ve dikkat dağıtma konularında büyük öneme sahiptir. Bir tasarım ögesini (figürü) zeminden ayırarak izleyicinin belirli bir nesneye veya bilgi parçasına daha kolay odaklanmasını sağlayabiliriz. İyi bir figür-zemin ilişkisi, bilgigrafiler ve diğer grafik tasarımlar da karmaşık verileri daha anlaşılır hâle getirmemize yardımcı olabilir.

Bilgigrafi tasarımında hiyerarşi, bilginin öne çıkarılması, anlamın iletilmesi ve izleyicinin odak noktasının belirlenmesi açısından temel ilkedir. Hiyerarşi, farklı ögelerin önem sıralamasını belirlemekte, izleyicinin bilgiyi anlama sürecini yönlendirmekte ve akışı tasarlamaya yaramaktadır. Görsellerde açık bir hiyerarşi, izleyiciyi çeken bir odak noktası sunar ve bu, estetik açıdan daha çekici bir tasarım oluşturur. Hiyerarşi, izleyicinin belirli bir sıralamaya göre bilgiyi algılamasına rehberlik eder ve tasarımın etkili bir şekilde iletilmesine yardımcı olur.

Tipografi, yazılı metinlere görsel bir biçim verme aracıdır. Tipografi, yazı karakterlerinin düzenlenmesi ve sunulmasıyla ilgilidir. Farklı yazı tipleri ve boyutları, metnin estetik görünümünü ve okunabilirliğini etkiler. Yazı tipi seçimi, tasarımın amacına ve hedef kitlesine bağlıdır. Aynı zamanda tipografi, metinlerin hiyerarşisini belirler ve izleyiciyi yönlendirir. Okunabilirlik ve okuturluk, tipografinin temel unsurlarıdır ve yazının düzgün bir şekilde düzenlenmesini ve sunulmasını içerir.

Okuturluk, yazı karakterinin kendi kendisini okutma özelliği ile ilgilidir. Okuturluk için, yazı karakterinin belirli özelliklere sahip olması gerekir. Bu özellikler arasında harf formlarının farklılığı, yeterli kontrast, büyük x yüksekliği, geniş iç boşluklar ve temiz harf biçimleri bulunur. Okuturluk için uygun bir yazı tipi seçimi yapılmalı ve tasarım özellikleri hedef kitlenin ihtiyaçlarına uygun olmalıdır.

Okunurluk ise yazının düzenlenerek kolayca okunur hâle getirilmesini ifade eder. Okunurluk ise yazının boyutu, rengi, alan kullanımı ve düzenlemesi gibi faktörlere odaklanır. Bu, yazının bir kompozisyon içinde mantıklı ve uyumlu bir şekil de yerleştirilmesini içerir. Okunurluk için yazının sunulacağı ortama uygun bir düzenleme yapılmalı, yazı büyüklüğü ve kullanılacak renk dikkatle seçilmelidir.

Grid (ızgara), tasarım elemanlarının düzenlenmesinde kullanılan temel bir araçtır. Grid, sayfa veya ekran üzerinde düzenli sütunlar ve satırlarla oluşturulan bir yapıdır. Tasarımın içeriği bu ızgara sistemine göre yerleştirildiğinde, tasarım düzenli, açık ve kolayca anlaşılır hâle gelir. Grid, bilgi yoğun projelerde bilgilerin düzenli bir şekilde sunulmasına yardımcı olur. Grid kullanımı, tasarımın temel taşlarından biridir ve içerdiği sütunlar ve satırlar, tasarımcılara içeriği düzenleme, hiyerarşi oluşturma ve vurgulama konusunda rehberlik eder.

Renk kullanımının bilgigrafi tasarımındaki rolünün açıklanması mümkündür:

• Vurgu: Bilgigrafilerde, belirli verileri vurgulamak için kullanılır.
• Kategorizasyon: Bilgigrafilerde çok sayıda veriyi kategorilere ayırmak için renkler kullanılır.
• Zaman ve Değişim Betimlemesi: Renkler aynı verinin zaman içindeki değişimini veya karşılaştırmalarını göstermek için kullanılabilir.
• Renk Kodlaması: Renkler, deneyimler sonucu elde edilmiş mevcut bilgileri hızlıca tanımlamak için kullanılır.
• Uyum ve Zıtlık: Renklerin birbiriyle nasıl uyum sağladığı veya zıtlık yarattığı bilgigrafi tasarımı içinde verinin görselleştirme amacına uygun olarak kullanılabilir.

Grafik sistemleri, karmaşık verilerin sayısal bir liste veya sözlü açıklamalar yerine grafik ögelerle temsil edildiği bir yöntemdir. Görsel ögeler, sayılar tablosundaki verileri anlama sürecinden daha hızlı ve etkili bir şekilde aktarıldığı için, bu yöntem durum veya sürecin anlaşılmasını kolaylaştırır. İnsan beyninin karmaşık verileri hızla işlemesine olanak tanır ve sayıların kültür, dil veya ırk farklarına bakılmaksızın evrensel bir iletişim aracı olarak işlev görür.

Görsel bilgi sistemlerinin yaygın kullanılan türleri:

• çizelgeler,
• diyagramlar,
• grafikler,
• piramitler,
• ağaçlar,
• haritalar,
• şemalar ve
• tablolardır.

Parametreler arasında grafik format, entelektüel amaç veya işlev, içerik türü, anlamı yapılandırma biçimleri ve disiplin kökenleri yer alır.

Grafik format, verilerin görsel olarak temsil edildiği yapı veya düzen biçimidir. Bu grafik formatlar, belirli bilgiyi aktarmak veya belirli bir amacı yerine getirmek için kullanılan tasarım ve düzenlemeleri içerir.

Grafik sistemlerde “anlamı yapılandırma biçimleri,” bir grafik veya görselin bilgiyi nasıl organize ettiğini ve anlam inşa ettiğini belirtir. İfade edilen bilginin yapılandırılma şekli, görselin hangi unsurlarını bir araya getirildiği, hangi özelliklerin vurgulandığı ve nasıl bir anlamın oluşturulduğunu tanımlar. Bu anlamı yapılandırma biçimleri, görselin hangi tür anlam ilişkilerini içerdiğini ve izleyiciye nasıl bir hikâye veya mesaj ilettiğini gösterir.