Bilgi Görselleştirme — Ünite 5 Soru-Cevap

Bilginin yayılmasındaki en büyük sıçramanın yazının icadı olduğu tartış masızdır.

Bilginin aktarılmasında yazının icadından önce önemli faaliyetlerden biri usta çırak ilişkisine benzer deneyim aktarımıdır.

Bir diğer aktarın yöntemi de resimler, semboller ve diğer görsel işaretler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir.

Bilginin aktarılmasında yazının icadından önce sözlü bilgiyi yaygınlaştıran önemli bir faaliyet deneyim aktarımıdır. Usta çırak ilişkisine benzer bu bilgi türü yazılı bir kaynakta kayıt altına alınmaksızın uzun yıllar varlığını korumuş, kazanılan deneyimin doğru ve kesintisiz aktarılmasıyla birlikte önemli ölçüde bir birikimin oluşmasına yarar sağlamıştır. Pek çok kültürde öğrenciler öğreticileri ile aynı işin üzerinde birlikte çalışarak öğrenir. Bu yöntem, el işi becerilerinin, geleneksel tıbbın ve diğer pratik uygulamaların öğrenilmesinde kullanılmıştır. Yazının icadı ve yerleşmesiyle birlikte bu tür deneyime dayalı bilgiler öğrenci ile öğreticinin yan yana yer almadığı yerlere de taşınabilmiş ve uygarlığın gelişimine katkıda bulunmuştur.

Bilginin metne dönüşmesi aynı zamanda kayıt altına alınması anlamına gelmektedir. Bilginin kayıt altına alınması birbirinden uzak coğrafi alanlar ve uzun zaman dilimleri arasında bilginin aktarımına olanak sağlamıştır.

Metinlerin yazının ilk icat edildiği zamanlarda bile doğru akışla yazıldığı, karışık sırayla yazılmadığı söylenebilir. Metinler her zaman bir kurguya sahip olmuş, günlük konuşmada sıkça rastlanılan devrik akış metne taşınmamıştır. Yazı öncesinden beri var olan insanların sözlü iletişim kurma becerileri metin oluştururken devreye girmiş ve yazılı metinler en başından beri anlamlı bir akışa sahip olmuştur. Bu nedenle yazının icadıyla başlayan dönemde de oluşturulan metinlerde bir “bilgi mimarisi” olduğundan bahsedilebilir.

Paragraf içerisinde yer alamayacak kadar detaylı bilgiler liste hâlinde verilebilir. Satır satır yazılacak içerik için liste yöntemi kullanılır. Maddeler hâlinde verilen bilgiler, okuyucunun konuyu daha kolay hazmetmesini sağlar.

Grafikler bilginin günümüzdeki en çok başvurulan bilgi ve içerik görselleştirme yöntemidir.

Bilginin tablo biçiminde görselleştirilmesi verilerin düzenli ve anlaşılır bir şekilde sunulmasına yardımcı olan bir yöntemdir. Tablolar, sayıları ya da yazılı verileri organize etmek, karşılaştırmak ve analiz etmek için kullanılır.

Sayılar, yazılı metinler ve fotoğraf/çizim vb. çeşitli görsel formları içerebilir.

Bilginin tablo biçiminde gösterilmesi pek çok avantaj sağlamaktadır.

• Verilerin düzenli ve anlaşılır bir şekilde sunulmasını sağlayarak birçok veriyi düzenli bir yapıda göstermekte ve karmaşık verilerin kolayca anlaşılmasına yardımcı olmaktadır.
• Farklı sınıflandırma kriterlerine göre sıralama olanağı sunarak sayfalar dolusu verinin bir göz atımı süresinde görülmesini, algılanmasını ve analiz edilmesini sağlar.
• Verilerin karşılaştırılması ve analizinde birbirinden farklı veri setleri aynı görüntü alanı içerisinde yer alabilir.
• Veri işleme programlarında kullanılarak verilerin sıralanması, filtrelenmesi, hesaplanması ve grafik olarak gösterilmesi gibi işlemler kolayca yapılabilir.
• Bunun yanı sıra sürekli veri akışının olduğu örneklerde verilerin hızlı ve kolay bir şekilde güncellenmesine olanak sağlar.

Tablo formatı her ne kadar pek çok yararlı özelliğe sahip olsa da günümüz dünyasında birtakım dezavantajlara sahiptir.

• Bunların en başta geleni tablo formatında gösterilen verinin önemini yansıtacak ilave bir görselleştirmenin tablo alanında yapılamıyor olmasıdır.
• Sayısal verilerin yoğunluğuna bağlı satır ve sütun sayılarının artması da bu sorunun derinleşmesine, dikkat edilmesi gereken önemli değerlerin diğer ortalama değerler arasında kaybolup gitmesine neden olabilmektedir.
• Tablonun bir diğer dezavantajı da tablonun hedef kitlesinde kendini göstermektedir. Tablolar tasarımları itibariyle hemen herkesin algılayabileceği birer veri görselleştirme aracıdır. Ancak biçimsel aynılıktan kaynaklanan sorunlar, tekrarlardan kaynaklanan görsel karmaşa tabloların yalnızca yansıttığı konunun uzmanları tarafından takip edilebilmesi sonucunu beraberinde getirmektedir.
• Tablolar, belirli bir sayıda sütun ve satırla sınırlıdır ki bu da bazı durumlarda tüm verilerin gösterilmesi ne engel olabilir. Kısıtlı alandaki yoğun gösterim ve görsel yönden düzgün hazırlanmayan tablolar verilerin yanlış yorumlanmasına ve beklentinin aksine yanlış kararlar alınmasına neden olabilir.
• Tablonun amacını yerine getirebilmesi için “rahatlıkla okunabiliyor olması” gerekmektedir. Bu noktada tablonun tasarımı öne çıkmaktadır. Herhangi bir tasarım unsuruna sahip olmayan bir tablonun uzmanlar tarafından okunması ile sıradan vatandaşlar tarafından okunması arasında önemli fark olacaktır. Kullanıcı faktörü bütün iletişim tasarım ürünlerinde olduğu gibi burada da göz önünde bulundurulmalıdır.

Bilgi görselleştirme içerikle sıkı ilişkilidir. Bilgi görselleştirme tasarımı, ortada düzgün bir içerik varsa amacına ulaşır. Bahsedilen içerik doğru hazırlanmamışsa, rasyonel değilse, fazla genişletilmiş ya da fazla daraltılmışsa hazırlanacak bilgi görselleştirmenin doğru bir sonuca varacağı söylenemez. İnsanlar kimi zaman kolaylıkla yanılmakta ve hatalı içeriklere kapılmaktadır. Bilgi, kavramsal olarak özünde doğruluğu içermelidir. Bu nedenle bilgi görselleştirmenin kayıtsız şartsız doğruları sunma misyonu olmalıdır.

Bilgi görselleştirme sürecinde rakamlar görsel formlara dönüştürülürken matematiksel doğruluk temel alınarak hareket edilmelidir. Bilgi görselleştirme tasarım sürecinde çözüm yolu her zaman matematiksel doğruluktan geçmelidir. Birbiriyle ilişkili veriler matematiksel kesinlikte karşılaştırılmalıdır. Oluşturulacak soyut ya da somut formlarda her zaman matematiksel doğrular uygulanmalıdır. Bilgi görselleştirmede matematik verilerin analiz edilmesi, yorumlanması ve etkili bir şekilde sunulması için önemli bir araçtır. Sahip olduğu yöntemler, verilerin görselleştirilmesinde kullanılan grafik türleriyle birlikte kullanılabilir. Örneğin, bir verinin ortalaması, dağılımın merkezi eğilimini ve değişkenliğini; bir analizin sonucu olan çizgi ya da sütun grafiği de iki değişken arasındaki ilişkiyi gösterebilir. Bu matematiksel yöntemlerin kullanımı, verilerin daha anlaşılır ve etkili bir şekilde sunulmasına yardımcı olabilir.

Bilgi görselleştirme tasarımındaki hatalar öncelikle bilgisizlikten, daha sonra empati noksanlığından ve en son da kötü niyetli çarpıtma eylemlerin kaynaklanmaktadır.

• En büyük hata verilerin doğru nesnel karşılıklarla yansıtılmamasıdır. Uzunluk, ağırlık, miktar, mesafe, süre gibi nesnel verilerin kullanıldığı bütün çalışmaların matematiksel olarak birbiriyle tutarlı olması gerekmektedir. Herhangi bir bilgi görselleştirme grafiğine bakan birisi, bu matematiksel nesnellikten kaynaklanan farklılıklar ile çalışmanın verdiği mesajı algılayabilirler. Bu nedenle verilerin sayfaya sığdır komutuyla değil, tutarlı bir hesaplamayla kâğıda yansıtılması gerekir.
• Karşılaşılan bir diğer sorun empati olarak adlandırılabilir. Karşıdaki insanın da kendi algı kapasitesinde olacağını varsayarak karmaşık içerikleri karmaşık denilebilecek şekilde görselleştirmek bir tür empati yoksunluğu gibi değerlendirilebilir. Konunun içindeki kişiler o alanda sahip oldukları birikim sayesinde zorlanmadan her veriyi okuyup verilerin altındaki anlamı ortaya çıkartabilirler. Ancak konunun dışında kalanların olmayan bilgi birikimleriyle benzer bir performansı sürdürmeleri imkân dâhilinde olamaz.
• Son olarak kasıtlı olarak yapılan çarpıtmaları kapsamaktadır. Özellikle kamuyu ilgilendiren önemli konularda bilinçli olarak çarpıtılan grafik görselleştirme kitlelerin ülkedeki olumsuz göstergeleri olumlu algılamasına ve bu nedenle gerçeklerden uzak kalmasına neden olabilir.

Estetik derken, birbiriyle uyumlu renkler, konunun içeriğine uygun yazı karakterleri, görsellerin ve metnin dengeli bir kompozisyonla bir araya getirilmesi kastedilmektedir.

Bilgi görselleştirme tasarımının bileşenleri:

• İçeriğin gösterilmesi
• Bilgi görselleştirme ve estetik
• Bilgi görselleştirmede metin ve görsel temsilci oluşturma
• Rengin kullanımı
• Grafik gösterimlerin kullanılması

Sütun grafikleri, verilerin değişimini göstermek için kullanılır. Verilerin zamana bağlı değişimini göstermek için çizgi grafikleri etkili bir araçtır.

Pasta dilimi grafikleri, bir bütünün parçalarının oranlarını göstermek için kullanılan bir görselleştirme aracıdır.

Bilgi görselleştirmede ağaç grafikleri, verilerin hiyerarşik yapıda gösterilmesi gereken durumlarda kullanılan önemli bir araçtır. Ağaç grafikleri, bir ana gövdeden oluşan dalları gösteren yapıları nedeniyle birbiriyle bağlantılı verilerin görselleştirilmesi için son derece yararlıdır. Özellikle hiyerarşik ve kademeli verilerin görselleştirilmesi için kullanışlıdır.

Bilgi görselleştirmede diyagramlar ve şemalar, karmaşık bilgi ve ilişkileri açıklamak için sıklıkla kullanılır. Diyagramlar farklı şekiller ve semboller kullanarak farklı bileşenleri ve bunlar arasındaki ilişkileri gösteren grafiklerdir. Şemalar ise belirli bir süreci veya işlemi gösteren, adım adım takip edilen grafiklerdir. Bu tür görselleştirmeler, belirli bir konuda açıklama yapmak, bir karar vermeyi göstermek veya farklı faktörleri görsel olarak göstermek için kullanılabilir.

Diyagramlar ve şemalar, bir işletmenin ya da bir sistemin içindeki ilişkileri ve bağıntıları açıklamak için de kullanılabilir.