Eğitici İçerik Tasarımı — Ünite 6 Soru-Cevap

Yaratıcılığı tanımlarken Guilford Testi, Torrence Testi, Wallach ve Kogan Testi olmak üzere üç
yaratıcılık testinden bahsedilebilir.

Yaratıcı bireylerin ortak özellikleri: Beklenmeyene, yeni olana açık olma, belirsizliğe tolerans gösterme, deneyime ve risk almaya gönüllü olma, meraklı olma, karmaşık işlere ilgi duyma, esnek
olma, bağımsızlığa düşkün ve içe dönük olma, sorgulayıcı olma, gelişmiş bir mizah anlayışına
sahip olma, güçlü bir duygusal farkındalığı olma. (Fox ve Schirrmacher, 2014; Orhon, 2011; Storr,
1992; Yıldırım; 1998)

Hazırlık, kuluçka, fikrin doğması, fikrin geliştirilmesi aşamaları yaratıcı düşünme sürecini oluşturur.

Yaratıcı düşünme süreci çeşitli düşünme yetilerinin bir bütünü olarak değerlendirilebilir:
Eleştirel Düşünme, Analitik Düşünme, Janusyan Düşünme, Sentetik Düşünme, Çağrışımsal
Düşünme, Iraksak-yakınsak, İmgesel Düşünme.

Yaratıcı düşünme süreci insan (person), süreç (process), ürün (product), çevre (press) unsurlarından oluşur. Bu unsurlardan Rhodes’in 4P kuramı olarak söz edilir.

Özgüven eksikliği
Korku
Saplantı
Alışkanlıklar
Tembellik
Esnek olamamak
Kalıp davranışları
benimsemek
Kararsızlık
Bağımlılık
Cesaretsizlik

Biçim, içerik ve öznenin birbirinden ayrılmaz bir şekilde etkileşim ile canlı bir organizma gibi etkili, başarılı bir şekilde bir araya gelmesine organik birlik denir.

Yaratıcı düşünme tekniklerine örnek olarak morfolojik sentez, sinektik, TRİZ, SCAMPER, özellik listeleme, yaratıcı problem çözümü, yaratıcı zıt düşünme, beyin fırtınası, sinektik, rol yapma teknikleri, altı şapka, analoji, sentetik gibi teknikler verilebilir.

Yaratıcı içerik oluştururken farklı bakış açıları geliştirmek için altı şapka düşünme tekniği kullanılabilir. Bu teknik bir konuya ya da duruma farklı bakış açılarıyla yaklaşmak için Edward de Bono tarafından geliştirilmiştir. Her renkli şapka bir bakış açısını temsil eder. Farklı açılardan, olasılıklardan hareket ederek çoğul düşünme becerisini geliştiren bu yöntem aynı zamanda eleştirel ve yaratıcı düşünmeye hizmet eder. Altı şapkalı düşünme tekniğinin temelinde çok yönlü, eleştirel ve yaratıcı düşünme olması nedeniyle hedef davranışlar en az uygulama, analiz, sentez ve değerlendirme düzeyindedir.

Terminolojik olarak kökeni Yunancaya dayanan sinektik kavramında yer alan syn: bir araya getirmek ve ectics: farklı unsurlar anlamına gelmektedir. İki kavram arasında benzerlik belirleme süreci olarak tanımlanır. Birbiriyle alakasız parçaları bir araya getirme işlemi olarak tanımlanabilecek bu tekniği Gordon (1961) yaratıcı bireylerin kullandığı yöntemleri araştırırken yaratıcı süreçte bireylerin farkında olmaksızın analojiye başvurduğunu bulmuştur. Sinektik tekniği anolojilerin kullanımıyla uygulanır. Anolojide iletilmek istenen şey bilinen tanıdık gelen kavramdan yani analogdan, bilinmeyen kavrama yani hedefe aktarılır.

Sinektik tekniğin kullanımı üç hipoteze dayanır: Bireyin bu süreçte kullandığı psikolojik durumları fark etmesi, duygusal ve irrasyonel boyutu anlaması ve ortaya çıkarabilmesi, başka bir deyişle kendi duyuş ve düşünüşlerinin farkındalığının oluşu diyebiliriz. Sinektik düşünmenin bağlantıyı kurarak ve kopararak bilineni belirsizleştirdiği, bilinmeyeni de belirginleştirdiği söylenebilir (Ambrose ve Harris, 2013; Tuna Kaplan ve Ercan 2011; Sak, 2018; Özden, 2003; Öztürk, 2001; Sürmeli ve Yıldırım, 2017).

Sinektikte bilineni belirsizleştirmek üzere kullanılan analojiler üçe ayrılır: doğrudan, kişisel ve sembolik analoji.

Doğrudan analoji, karşılaştırma yapmaya ve benzeşime dayanır. Benzerlikleri kurmak için hayvanlar, bitkiler vb. gibi çoğunlukla doğal analojilere başvurulur.

Kişisel analoji, bireyi kendini bir nesne ya da canlı yerine koyarak hayali olarak, durumun bir parçası olur ve duygu ve düşüncelerini yansıtır. Bir çeşit özdeşleşme tavrı ile düşünme denilebilir. Günlük yaşamdaki nesnelerin kişisel yaşantı aracılığıyla duygu ve anlam yüklenerek öznelleştirilmesi buna örnek olabilir.

Sembolik analoji zıtlıklardan hareket ederek, paradokslar ile ya da benzetmelerden hareket ederek metaforlarla ifade bulabilir. Özgür tutsaklık, akıllı deli ifadeleri paradoks yoluyla sembolik anolojiye örnek verilebilir.

Sorun Tanımlama

Soruna İlişkin Bilgi Edinme

Sorunu Parçalara Ayırma

Eğer, Gibi Sözcüklerini
Kullanarak Düşünme/Cümle
Kurma

Elde Edilen Düşünceleri Değerlendirme

Alternatifleri Seçip Görselleştirme

Yoğun eskiz çalışmaları hızlı algılama ve hızlı düşünmede pratiklik sağlayarak motor tepkilere ulaşmayı sağlar.

Yaratıcılık bilgideki açıkları fark etme, fark edilen bu açık ya da eksik görülen durumlar üzerine çeşitli varsayımlarda bulunma ve bu varsayımlara yönelik denemelerle sonuca ulaşma olarak tanımlanabilir. Yaratıcılık, tutum, süreç, ürün, beceri, kişilik özelliklerinin birleşimi ve çevresel koşulların bir sonucu olarak da açıklanabilir.

Bu özellikler şu şekildedir: Farklı olmayı göze alabilmek, yargılamayı geciktirebilmek, esnek düşünebilmek, çabuk (spontan) düşünebilmek, kavram oluşturabilmek, kavramları ilişkilendirebilmek, hayal gücü, konuya odaklanabilmek. Ayrıca beklenmeyene, yeni olana açık olma hali, belirsizliğe tolerans gösterme, deneyime ve risk almaya gönüllü olma, meraklı olma, karmaşık işlere ilgi duyma, bağımsızlığa düşkün ve içe dönük olma, sorgulayıcı olma, gelişmiş bir mizah anlayışına sahip olma, güçlü bir duygusal farkındalığı olma gibi özellikler sıralanabilir.

Yaratıcılığı olumsuz etkileyen engeller öznel (kişisel etkenler) ve nesnel (toplumsal ve örgütsel etkenler) olmak üzere şu şekilde sıralanabilir: Özgüven eksikliği, korku, saplantı, alışkanlıklar, tembellik, esnek olamamak, kalıp davranışları, benimsemek, kararsızlık bağımlılık, cesaretsizlik, kişisel etkenlerdir. Çevre, aile, medya, eğitim, normlar, ahlaki değerler, toplumsal etkenlerdir. Hiyerarşi, otoriter yönetim, baskı, güvensizlik, yersiz eleştiri, ciddilik tutkusu, örgütsel etkenlerdir.

Yaratıcı edim sanat ve tasarım alanında yaratıcı düşünme; düşünme süreci, problemin çözümüne yönelik geliştirilen çözüm önerileri vb. şeylerin bir yandan uygulamaya nasıl yansıdığını düşünme ile hareket etme arasında nasıl bir uyum/uyumsuzluk oluşturduğunu ve ortaya çıkan eylem ya da ürünün nasıl sanat açısından değerlendirebileceğini irdelemeyi kapsar. Yaratıcı düşünmenin cisimleşme süreci yaratıcı edim olarak açıklanabilir.

Özne ögesi, sanat ya da tasarım ürününün ne olduğu sorusunun karşılığıdır; konusu, odağı ya da görüntüsüdür. Biçim ögesi sanat/tasarım ürününün ya da kompozisyonun nasıl gerçekleştiği sorusuna yanıt arar. İçerik ise sanatçının niyeti, iletişimi veya işin arkasındaki anlamı ortaya çıkaracak olan neden sorusuna yanıt arar.