GİT308U-EĞİTİCİ İÇERİK TASARIMI
Ünite 1: İçerik Seçiminde ve Düzenlenmesinde İhtiyaç Analizi ve Amaç Belirleme
Giriş
Bu bölümde öncelikle içerik seçimi ve düzenlenmesinde ihtiyaç analizi kavramının kapsamı ve özelliklerinden, daha sonra ihtiyaç belirleme aşamalarından ve ihtiyaç belirleme tekniklerinden söz edilecek, daha sonra amaç kavramından ve amaçların aşamalı sınıflaması ile bilişsel alanın yeniden sınıflandırılmasına yönelik özete yer verilecektir.
İhtiyaç Analizinin Tanımı ve Kapsamı
İçerik, eğitim amaçlarının gerçekleşmesi için kullanılan bilgi kümeleridir. İhtiyaç, ulaşılmak istenen kazanımlar ile bireylerde var olan durumlar arasındaki farklardır. Her türlü alanda olduğu gibi görsel iletişim ve tasarım alanında da içeriğin seçiminde ve düzenlenmesinde ihtiyaç analizinin önemli bir yeri vardır. İhtiyaç, var olan durum ile ideal olan durum arasındaki farktır. İhtiyaç türlerine yönelik kimi araştırmacılar sınıflandırmalar yapmışlardır. Bunların içerisinde Lee ve Roadman (1991) beş tür ihtiyaç türünden söz etmektedirler. Bu ihtiyaç türleri şu biçimde sıralanabilir:
• Normatif ihtiyaç: Normatif ihtiyaç, genellikle uzmanlar tarafından belirlenen bir norm ya da standarta dayalı olarak oluşturulur. Bu standardın altına düşen her birey ya da grubun ihtiyaçları karşılanmalıdır. • Hissedilen/algılanan ihtiyaç: Bireylerin bir sorunu çözmek için ihtiyaç duydukları şeydir. Bu ihtiyaçlar, bireyin algıladığı, ifade ettiği, neyi bilmediğini bildiği ihtiyaçlardır. • Açıklanan ya da talep edilen ihtiyaç: Bireylerin daha etkin ya da verimli performans göstermeleri için üst düzey yönetimin belirlediği ihtiyaçlardır. • Karşılaştırmalı ihtiyaç: Bir kuruluştaki aynı görevi yerine getiren iki bölüm arasındaki farka dayalı olarak belirlenen ihtiyaçlardır. Belli standartlara bağlı kalmadan, iki benzer grup ya da bireyin karşılaştırılmasıyla tanımlanan ihtiyaçlardır. • Beklenen ya da gelecekteki ihtiyaçlar: Yüksek düzeyde performans elde etmek için bir kuruluşun öngördüğü ihtiyaçlardır.
İhtiyaçların belirlenmesi için öncelikle ulaşılmak istenen kazanımların ve bireylerin istenen özelliklerinin belirlenmesi gereklidir. İdeal olana, istenen kazanıma ya da sonuca ulaşmak için ihtiyaç analizi yapılmalıdır. İhtiyaç analizi, öğretimi ve öğretimi alan ya da alacak olan öğrenenlerin mevcut durumu ile olması gereken durumu arasındaki farkın, başka bir deyişle «nedir?» ile «ne olmalıdır?» arasındaki farkın belirlenerek, bu farkın değerlendirilmesi için izlenen süreçtir. İhtiyaç belirlenirken genellikle dört adım ya da bileşenden söz edilir. Bunlar:
• Amaçlar oluşturmak ve onları önem derecesine göre sıralamak, istenenleri belirlemek, • Her amacın var olan durumunu ya da var olan koşullarını belirlemek, • Amaçlar ile var olan durum arasındaki tutarsızlıkları belirlemek ve analiz etmek,
• Tutarsızlıkları öncelik sırasına dizmek. Öncelikli tutarsızlıklar, ihtiyaç alanlarını oluşturmak.
İhtiyaç analizi; kaynakların doğru bir biçimde kullanılmasını sağlaması, sorunların çözümünde önemli veriler sunması ve verilen eğitimlerin yeterliliklerinin ortaya konması bakımından önemlidir.
İhtiyaç Analizinin Aşamaları İhtiyaç analizi, uygulanan programlarda yer alan eksikliklerin/tutarsızlıkların belirlenmesi, belirlenen ihtiyaçlar arasında en önemli ve uygun olanların seçilmesi ve programlara yansıtılarak geliştirilmesine olanak sağlayan süreç olarak tanımlanmaktadır. Bu açıdan ihtiyaç analizinin hangi aşamalarda yapılacağının belirlenmesi gereklidir. Bu konuda üç aşamalı plan; ön belirleme (keşfetme), belirleme (veri toplama) ve sorun belirleme (kullanım)den oluşmaktadır.
İhtiyaç analizi aşamaları hazırlık, bilgi toplama, bilgilerin analizi ve sonuçların analizi olmak üzere dört aşamadan oluşmaktadır.
Aşama 1: İhtiyaç analizi sürecinde hazırlık aşaması belirleyici özelliğe sahiptir. Sonraki tüm aşamaların hazırlıkları bu aşamada gerçekleştirilir. Bu aşama, çalışmanın ve çalışmada yer alacak kişilerin, bilgi toplama kaynaklarının belirlenerek geliştirilmesi sürecini kapsar.
Aşama 2: Bilgilerin nasıl toplanacağına ilişkin ayrıntılı planlamanın yapıldığı aşama bilgi toplamadır. Bilgilerin gerçek anlamda toplanması, düzenlenmesi, sıralanması, gruplanması, bilgilerin/verilerin dosyalanması ve saklanması işlemleri bu aşamada gerçekleştirilir.
Aşama 3: Bilgilerin analizi aşamasında kullanılan veri toplama tekniğine göre bilgiler analiz edilir. Bu bölüm ayrıştırma, tanımlama, sıralama, bulguların yorumu, ihtiyacı ortaya çıkarmaya yönelik çalışmaları içerir. Tüm bilgiler gözden geçirilerek, sorunlar, koşullar ve yeni gelişmeler değerlendirilir.
Aşama 4: Sonuçların analizi aşamasında toplanan veriler analiz edildikten ve yorumlandıktan sonra, bulguları raporlamak gerekmektedir. Bu aşamada araştırmacı, bulguları gözden geçirir, olası neden-sonuç ilişkileri kurar ve elde ettiği sonuçları ve bu sonuçlara ilişkin çözüm içeren önerileri raporlaştırır.
İhtiyaç Analizi Yaklaşımları
Bu yaklaşımlar içerisinde en yaygın olanları farklar yaklaşımı, betimsel yaklaşım, analitik yaklaşım ve demokratik yaklaşımdır.
Farklar Yaklaşımı: Bu yaklaşımda gözlenen (var olan) başarı ile beklenen başarı karşılaştırılır. Bu iki durumun karşılaştırılması sonucu elde edilen fark, eğitim gereksinimini belirler. Örneğin bir sınıfta sınav sonuçlarının (mevcut durum), dersin amaçları (olması gereken) ile karşılaştırılıp farkların belirlenmesi bu yaklaşıma örnektir.
Betimsel yaklaşım: Betimsel yaklaşım eğitim yaşantılarından ortaya çıkan durumla ilgilidir. Bu nedenle betimsel yaklaşımda ihtiyaç, şu anda var olan bir özelliğin, nesnenin, kuralın ya da dersin vb. yokluğunun, eksikliğinin sonucu ortaya çıkan zarar ile varlığının sonucu sağlayacağı yarar karşılaştırılarak belirlenir. Örneğin bir İngilizce kursundaki öğrencilerin hepsinin fikirleri doğrultusunda, konuşma becerileri ders saati süresinin arttırılması bu yaklaşım bağlamında düşünülebilir.
Analitik yaklaşım: Analitik yaklaşımda ihtiyaç, bilimsel ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak gelecekte ortaya çıkma olasılığı olan durumlardan yararlanarak belirlenir. Bir durumla ilgili var olan duruma ait bilgilerden yararlanılır ve geleceğe yönelik varsayımlarda bulunulur. Doktorluk mesleğinin ileride gereksinim duyabileceği yeterliliklerin belirlenmesi ve Tıp fakülteleri programları için bilgi toplanması bu yaklaşıma örnek olarak verilebilir.
Demokratik yaklaşım: Demokratik yaklaşımda ihtiyaçlar, ihtiyacı belirlenecek grubun (örneğin öğretmenler) ya da o grubun eğitim ihtiyaçlarını bilen kişilerden oluşan grubun (örneğin, akademisyenler, öğretmen yetiştirme genel müdürlüğü temsilcileri, eğitim sendikaları vb.) çoğunluğunun belirlediği, gözlemlediği ya da ön gördüğü eksiklikler ya da tutarsızlıklardır. Mobil cihazların kullanımının gelecekte artacağı varsayımı ile mobil ders içerikleri geliştirilmesinin düşünülmesi örnek olarak verilebilir.
İhtiyaç Analizi Belirleme Teknikleri
İhtiyaç analizinde çeşitli tekniklerinden yararlanır. Bu tekniklerden biri ya da birkaçı ayna anda kullanılabilir. Bunlardan en çok kullanılanlar şu biçimdedir:
• Delphi (Anket Geliştirme) Tekniği • Progel (Dacum) Tekniği • Meslek (İş) Analizi Tekniği • Gözlem Tekniği • Kaynak Tarama • Görüşme • Anket • Bilgi Testleri
Delphi (Anket Geliştirme) Tekniği
Delphi, konuyla ilgili uzmanlar grubunun, akılcı ve yazılı bir yaklaşımla ortak görüşlerinin alınmasıdır. Bu teknikte birbirinden bağımsız ve habersiz uzman görüşlerinden ortak görüşler çıkarılmaya çalışılır. Katılımcılar bir araya gelmeden, genelde mail yoluyla anket üzerinden görüş bildirirler. Katılımcılar anonim ve birbirinden habersizdir. Delphi tekniği şu aşamalardan oluşmaktadır:
• Problemi belirleme • Uzmanları seçme (10-100 arası, önerilen ise 100) • İlk tur–açık uçlu sorular-hatırlatıcı kartlar veya e-Posta • İlk turun sonuçlarının analizi ve ikinci tur • İkinci turun sonuçlarının analizi ve üçüncü tur • Sonuçlardan yararlanılması ve ilgililere sunulması
Progel (Dacum) Tekniği
Bu teknik, bir mesleğin ya da uzmanlık gerektiren bir konu alanının beceri profilinin ortaya çıkarılması yoluyla ihtiyacın belirlenmesi amacıyla kullanılır. Belirlenen iş alanından özenle seçilen 8 ila 12 arası uzman, progel (dacum) komitesini oluşturur. Komite oluşturulurken göz önünde bulunan ölçütler aşağıdaki gibidir:
• Teknik yeterlik • Tam zamanlı çalışma • Mesleği temsil etme • İletişim becerisi • Takım üyesi olarak iş birliği sağlama • Yansız olma • Tam zamanlı bağlılık.
Komite, bir yönetenin kılavuzluğunda 2-3 gün arasında progel (dacum) tablosunu hazırlar. Komitenin toplu bir şekilde uzmanlık alanlarında fikir birliğine varabilmesi için beyin fırtınası kullanılır. Progel (dacum) tekniğinin sonucunda bir mesleğin yeterlikleri ayrıntılı biçimde ortaya konulmaktadır
Meslek (İş) Analizi
Meslek (iş) analizi, çalışanların gözlemlenebilir iş davranışlarına, bu davranışlarla neyin başarıldığına ve hangi teknolojilerin gerekli olduğuna ilişkin sistematik veri toplama süreci olarak da tanımlanmaktadır. Meslek (iş) analizi ilgili mesleğin uzmanları ve program geliştirme uzmanlarından oluşan bir ekip ile yürütülür. Meslek (iş) analizi progel (dacum) tekniğine göre daha uzun sürer. Meslek (iş) analizinin işlem basamakları şu şekildedir:
• Mesleğin belirlenmesi • Mesleğe ilişkin kaynakların gözden geçirilmesi • İş ve işlem basamaklarının taslak listesinin hazırlanması • Araştırmada kullanılacak aracın geliştirilmesi • Meslekte çalışanların belirlenmesi • Örneklem planı geliştirme ve tasarım analizi yapma • Aracı uygulama • Bilgileri inceleme ve değerlendirme • İş envanteri çıkarma ve düzenleme • Yapılan çalışmaları raporlayıp program geliştirme için kullanma
Gözlem Tekniği
Gözlem tekniği belirli ön hazırlıklar doğrultusunda planlanmış, sistematik ve gerçekleştirildiği ortama hiçbir müdahalede bulunulmadan bireylerin, olayların ve olguların doğal ortamlarında oldukları haliyle gözlemlenerek ilk elden elde edilen verilerin sistematik bir şekilde kaydedilerek çözümlenmesi süreçlerini kapsamaktadır. Gözlem; tam katılımlı, yarı katılımlı ya da katılımsız olabilir. Neden? Neyi/kimi? Nerede? Ne zaman? Ne süreyle? Neye yönelik? Araştırmacının gözlemci olarak rolü nedir? gibi sorulara etik kurallar çerçevesinde yanıt arar.
Kaynak Tarama
İhtiyaç belirleme sürecinde kaynak tarama alanyazın incelemesi ve doküman incelemesi biçiminde gerçekleştirilir. Alanyazın incelemesi; ihtiyaç belirleme sürecinde dünyada var olan eğilimlerin hangi yönde olduğunun ortaya çıkarılmasıdır. Doküman inceleme; ihtiyaç analizi çalışmalarında özellikle var olan durum ile hedeflenen durum arasındaki farkların ortaya çıkarılmasında işlevsel biçimde kullanılacak bir veri toplama tekniğidir. Bu bağlamda var olan kayıtlar, kişisel evraklar, yazılı belgeler, görsel dokümanlar, dijital dokümanlardan belli bir sistematik ve düzende veriler elde edilebilir.
Görüşme
En etkili ihtiyaç analizi yaklaşımlarından olan görüşme, en az bir görüşmeci ve katılımcı arasında, önceden belirlenmiş amaçlar doğrultusunda etkileşimli veri toplama tekniği olarak ifade edilebilmektedir. Görüşmenin esnek olması, yarı-yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşmelerde ek sorular sorulabilmesi, birebir yapıldığından hem yanıt oranının yüksek olması hem de sözel olmayan davranışların kontrol edilebilmesi, soruların önceden katılımcılara bildirilmemesi sebebiyle cevaplarda bireyselliğin korunması ve derinlemesine bilgi alınabilmesi görüşme türünün güçlü yönlerindendir.
Anket
İhtiyaç analizi sürecinde çok sık başvurulan tekniklerden olan anket ile birçok alanda ve konuda veri toplanabilir. Bu konular inançlar, değerler, düşünceler, ilgiler, tutumlar, özgüven, yabancılaşma ve tercihler biçiminde sıralanabilir. Anket kullanılarak;
• Büyük bir örneklem üzerinde çalışılabilir. • Verilerin analizi ve raporlaştırılması kolaydır. • Harcanan zaman, para ve emek açısından ekonomiktir. • Yanıtlayıcıların gizliliğinin korunması açısından güçlü olduğundan, katılımcılarda kimliklerinin açığa çıkacağı endişesini azaltır. • Anketi uygulayan kişinin yanıtlayıcıları etkilemesi zayıf bir ihtimaldir. • Aynı maddeler tüm yanıtlayıcılara aynı şekilde yöneltildiğinden, objektifliği yüksektir.
Bilgi Testleri
Bilgi testleri, bireyin başarısını, yeteneklerini, becerilerini, performanslarını, güdülerini, tutumlarını, beğenilerini, eğilimleri vb. ortaya koymak için hazırlanmış bilgi içerikli sorulardan oluşan formlardır. Bilgi testleri bireylerin bilişsel yeterlikleri konusunda var olan durumunu belirleyerek, ulaşılması hedeflenen yeterlik düzeyi arasında farklılık olup olmadığının açığa çıkarılmasını sağladıkları için önemli bir işleve sahiptirler. Çoktan seçmeli, doğru yanlış, kısa yanıt gerektiren ölçme araçları vardır.
Eğitimde Amaç Kavramının Tanımı ve Sınıflandırılması
Eğitimde amaç ve davranışların belirlenmesi aynı zamanda bireylerin neden eğitildiği sorusunun da yanıtı ve karşılığı olma özelliğini de taşımaktadır. Planlılık, sistemli hareket etmeyi ve süreçte yer alan madde ve ekonomik kaynakları etkili ve verimli kullanmayı gerektirir. Bunun yolu ise belirlenmiş bir amaç ya da amaçlar takımına dönük olmakta ve amaçları belirleyerek onları merkeze almaktan geçmektedir. Amaç, yetiştirilecek insanda bulunması uygun görülen eğitim yoluyla kazandırılabilir istendik özellikler olarak açıklanabilir.
Amaçların belirlenmesi, yetiştirilecek insan gücünün niteliklerini tanımlama, program kapsamında yer alacak içerik ve öğrenme-öğretme süreçlerinin ve değerlendirme sürecinin planlanmasını da olanaklı kılar. Amaçlar, hem içeriğe, hem öğrenme-öğretme sürecine hem de ölçme- değerlendirmeye yön verir.
Amaçların oluşturulmasında bazı temel özellikler vardır. Bu özellikler eşleme, değer, uygunluk, sözcüklerle anlatım, mantıksal gruplama ve periyodik gözden geçirmedir. Bu özellikler şu biçimde açıklanabilir.
Eşleme: Öğretim amaçlarının uzak ve genel amaçlarla bağlantı kurularak düzenlenmesidir.
Değer: Öğretim amaçlarının kazanılmaya değer olma durumu olarak açıklanabilir. Öğrenenlerin ulaştıkları amaçları değerli görmesi ile ilgilidir.
Sözcüklerle anlatım: Öğretim amaçlarının hem öğretenler hem öğrenenler için anlamlı olması gereklidir. Öğretim amaçlarının az sözcükle açık ve anlaşılır olmalıdır.
Uygunluk: “Öğrenenlerin ihtiyaçları nelerdir?” ve “Ne tür öğretim amaçlarını kazanmaya ihtiyaç duymaktadırlar?” uzmanların bu soruları yanıtlamaları oldukça önemlidir.
Mantıksal gruplama: Amaçların mantıksal bir sistematik içinde düzenlenmesi içerik, öğrenme öğretme süreci ve ölçme-değerlendirmenin tasarlanması açısından önemlidir.
Periyodik gözden geçirme: Öğrenenlerin, toplumun ve konu alanının ihtiyaçlarında zamanla değişiklik meydana gelmektedir. Bu nedenle amaçların belli bir sistematik içinde gözden geçirilmesi önemlidir.
Amaçlar genel olarak şu ölçütlere sahip olmalıdır:
• Toplum koşullarına ve gereksinimlerine yanıt vermelidir. • İnsanların temel gereksinimlerini karşılayacak şekilde olmalıdır. • Demokratik ideallere uymalıdır. • Kendi içinde çelişkili olmamalıdır. • İstenen davranış değişikliğini açıklayan bir yönde dile getirilmelidir. • Amaçlar gerçekleşebilecek nitelikte olmalıdır.
Amaçların Aşamalı Sınıflandırılması
Amaçların alanlara göre aşamalı sınıflaması ile ilgili olarak Bloom ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen Bloom Taksonomisi en bilinen sınıflamadır. Bu sınıflamada amaç alanları bilişsel, duyuşsal ve psikomotor ya da devinişsel alan olarak gösterilmiştir. Her üç alanda da davranışlar kolaydan zora sıralanmıştır.
Bilişsel alan, zihinsel öğrenmelerin çoğunlukta olduğu ve zihinsel yetilerin geliştirildiği alandır. Bilgi basamağı, genellikle öğrenenlerin bir konu alanına yönelik kavram ve ilkeleri ezberlemelerine yöneliktir. Bilgi basamağı daha sonraki öğrenmelerine temel oluşturmaktadır. Örneğin, Örneğin, Sosyal bilgiler dersinde ülkemizdeki bölgeleri söyleyebilme. Kavrama ezberden farklı olarak anlama, yorumlama gibi bilişsel davranışları içermektedir. Matematik dersinde verilen bir grafiği yorumlayabilme kavrama basamağına örnektir. Uygulama basamağı, öğrenenlerin bir problemi çözmek için konu alanına ilişkin ilkeleri kullanmaları gereken basamaktır. Örneğin, Fen ve teknoloji dersinde deney yapabilme bu basamakta örnek olabilir. Analiz basamağı öğrenenlerin bir bütünü parçalara ayırması ve onlar arasındaki ilişkiyi ortaya koyabilmesi ile ilgilidir. Türkçe dersinde verilen bir metni giriş gelişme ve sonuç bölümlerine ayırabilme analiz düzeyinde bir amaçtır. Sentez düzeyi ögeleri yeni bir bütüne göre bütünleştirme olarak ifade edilebilir. Türkçe dersinde kompozisyon yazabilme sentez basamağına örnek verilebilir. Değerlendirme basamağı ise ölçütlere dayalı olarak yargıda bulunma şeklinde ifade edilebilir. Matematik dersinde çözümü yapılmış bir problemin doğruluğu hakkında yargıda bulunabilme bu basamakta amaca örnek olarak verilebilir.
Duyuşsal alan sevgi, nefret, korku, ilgi, tutum gibi duygusal yönlerin baskın olduğu alandır. Duyuşsal alan okul öğrenmelerinde genellikle göz ardı edilen bir alandır. Alma basamağı, duyuşsal alanın ilk basamağı olup duyuşsal olarak bir süreci başlatma davranışlarını içermektedir. Örneğin, çevre kirliliğinin farkında olma. Tepkide bulunma basamağı alma basamağından sonraki uysal davranma, kontrollü ya da seçici dikkat ya da karşılık vermekten tatmin olma gibi davranışları içermektedir. Çevre ile ilgili belgeselleri izlemeye istekli oluş örnek olarak verilebilir. Değer verme adanmışlığın olduğu basamaktır. Örneğin, çevreyi korumaya değer verme. Örgütleme basamağı, davranışları değer sistemine katma ile ilgili özellikleri içermektedir. Çevre ile ilgili kurumlara düzenli bağış yapabilme bu basamaktaki bir davranıştır. Kişilik hâline getirme ise, davranışın karaktere dönüşmesi, başkalarının bu konudaki farkındalığını artıracak eylemler gerçekleştirme ile ilgilidir. Yardımseverliğe yönelik bir dernek kurabilme bu davranış basamağına örnek olarak verilebilir.
Psiko-motor ya da devişsel alan ise zihin kas koordinasyonun birarada kullanıldığı alandır. Algılama basamağı, belli bir hareketin farkında olma, tanıma, gözlemleme davranışlarını içinde barındırır. Futbol
sahasını tanıyabilme bu basamağa örnek olarak verilebilir. Algılama basamağından sonra bir davranışın gerçekleşebilmesi için kurulma gereklidir. Kurulma zihinsel ve bedensel olarak hazırlık gerektirmektedir. Penaltı atışı için uygun pozisyona geçebilme bu basamaktaki bir davranıştır. Kılavuzlama basamağı rehber eşliğinde yapma, taklit etme ya da deneme yanılma davranışlarını içermektedir. Öğretmen eşliğinde penaltı vuruşu gerçekleştirebilme örnek olarak verilebilir. Beceri haline dönüştürme bir davranışın mekanik olarak yapılmasını başka bir deyişle tek başına yapabilmeyi kapsamaktadır. Yardım almadan penaltı vuruşu gerçekleştirebilme bu basamağa örnek olarak verilebilir. Duruma uydurma/uyarlama basamağı öğrenmiş olduğu beceriyi karşılaştığı bir başka durumda kullanma gerektiği yerde davranışı gösterme davranışlarını içermektedir. Örneğin, Bir maç sırasında gerektiği zamanda penaltı vuruşu gerçekleştirebilme. Yaratma basamağı ise yeni- özgün bir biçim geliştirme davranışlarını içermektedir. Futbolda yeni bir vuruş tekniği geliştirebilme bu basamağa örnek olarak verilebilir.
Bloom ve arkadaşları tarafından öğrenme alanında gerçekleşen değişiklikler ve düzenlemeler dikkate alınarak bilişsel alan sınıflaması güncellenmiştir. Bu kapsamda bilişsel alan sınıflaması iki boyut özelliği taşımaktadır. Bu boyutlar bilgi türü ile bilişsel süreç boyutlarıdır.
Bilgi boyutu olgusal bilgi, kavramsal bilgi, işlemsel bilgi ve üstbilişsel bilgi olmak üzere dört türlüdür. Bilişsel süreç boyutu ise hatırlama, kavrama, uygulama, çözümleme, değerlendirme ve yaratma basamaklarından oluşmaktadır. Bilgi boyutları içerisinde yer alan olgusal bilgi bir disiplin hakkında bilgi sahibi olmak ya da onunla ilgili bir problemi çözmek için öğrencilerin bilmesi gereken temel ögeleri kapsamaktadır. Terimler bilgisi ile özel ayrıntı ve ögeler bilgisi olgusal bilgi olarak değerlendirilmektedir. Görsel iletişim ve tasarım dersine ilişkin terimler bilgisi bu alana örnektir. Kavramsal bilgi kategoriler ve sınıflamalar bilgisi ile daha karmaşık ve organize edilmiş bilgi formları arasındaki ilişkilerin bilgisidir. Sınıflamalar bilgisi, ilke ve genellemeler bilgisi bu kategoride değerlendirilmektedir. Görsel iletişim tasarımı kuramları bilgisi kavramsal bilgi örneğidir. İşlemsel bilgi bir şeyin nasıl yapılacağını, beceri, algoritma, teknik ve yöntemlerin hangi durumlarda kullanılacağının belirlenmesine ilişkin ölçütler bilgisi işlemsel bilgi olarak değerlendirilmektedir. Üstbilişsel bilgi bireyin kendi bilişinin farkında olması ve bilişi hakkındaki bilgisi olmasıyla birlikte genel olarak biliş hakkındaki bilgidir.
Bilişsel süreç boyutu basitten karmaşığa kolaydan zora aşamalılık özelliği taşımaktadır. Hatırlama, uzun süreli bellekten bilginin çağrılması durumudur. Hatırlama, tanıma, tanımlama, söyleme, yazma, seçme, isimlendirme, eşleştirme, sıraya koyma, listeleme, gösterme, işaret etme, altını çizme gibi eylemler bu basamakta kullanılabilir. Anlama sözlü ya da yazılı ya da grafik olarak sunulan iletiden anlam çıkarma ya da yeni bilgiyi eski şema
içerisine yerleştirmek olarak da açıklanabilir. Yorumlama, açıklama, ana hattını bulma, özetleme, örnek verme, tablolaştırma, grafikle/şemayla gösterme, ilişkileri/nedenleri yazma-söyleme, değiştirerek yazma gibi eylemler kullanılmaktadır. Uygulama, alıştırma yapma ya da problem çözme işlemini kullanmayı kapsar. Alıştırma yapma, öğrencinin uygun işlemi kullanmayı bildiği bir görevdir, bu nedenle öğrenci alıştırma üzerinde her zaman uyguladığı bir yaklaşım geliştirir. Problem, öğrencinin kullanacağı yöntemi başta bilemediği bir görevdir, bu nedenle öğrenci problem çözme işlemi bulmalıdır. Yapma, çalıştırma, ilişki kurma, kullanma, hazırlama, hesaplama, ilkeyi uygulama, problem çözme vb. eylemler uygulama basamağındadır. Çözümleme bir bütünün ya da materyalin her bir öge parçası ile ya da diğer ögeler ile ve tüm yapı ile nasıl ilişkili olduğunu kapsar. Çözümleme analiz etme, karşılaştırma, şematik olarak gösterme, saptama, ayırt etme, parçalara ayırma, ana hatlarını gösterme, bölümlere ayırma gibi eylemler bu basamakta yer almaktadır. Değerlendirme ölçüt ve standartları temele alarak yargıda bulunma olarak tanımlanır. Yargılama, değerlendirme, karşılaştırma, irdeleme, ispat etme, karar verme gibi eylemler değerlendirme basamağındadır. Yaratma bağdaşık ya da işlevsel bir bütün oluşturmak için parçaları birleştirme; parçaları yeni bir desen ya da yapı oluşturmak için bir araya getirmedir. Birleştirme, yaratma, üretme, tasarlama, planlama, sınıflama yapma, derleme, geliştirme, yeniden düzenleme gibi eylemler bu basamaktadır.