Sürdürülebilir Grafik Tasarım — Ünite 8 Soru-Cevap

“Tasarım, belli bir sorunu çözmeyi hedefleyen, veri ve bilgiye dayalı, ancak sanat ve hayal gücünün de dahil olduğu, planlı bir üretim sürecidir”.

Grafik tasarım, verilmek istenen mesajı doğrudan ve etkili bir biçimde izleyiciye ulaştıran görsel iletişim disiplinidir. Çok karmaşık konularda bile, mesajı kolay ve hızlı biçimde hedeflenen kitleye ulaştırabilir. Bazen iyi tasarlanmış tek bir görsel bile, onlarca kitabın yapamadığı etkiye ulaşabilir. Bugün yüz yüze olduğumuz çevresel sorunların çözümü ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak adına atılacak ilk adım, insanlarda konuyla ilgili farkındalık ve duyarlılık oluşturmaktır. Bu noktada grafik tasarım devreye girer ve pek çok kampanyada üstlendiği rol ile insanların bilinç düzeyini yükseltmeye katkı sağlar.

Görüntü kirliliği ya da görsel kirlilik çoğunlukla insan eliyle oluşturulan etrafımızda gördüğümüz, insan psikolojisi üzerinde olumsuz etkiler bırakan hoş olmayan görüntüleri kapsar. Daha çok kentleşmenin yoğun olduğu yerlerde görülür

Çevre kirliliği genel olarak; hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, gürültü kirliliği ve görüntü kirliliği alt başlıklarında ele alınır.

Ahlak ya da sağtöre, kelimenin en dar anlamıyla, neyin doğru veya yanlış sayıldığı (sayılması gerektiği) ile ilgilenir. Terim genellikle kültürel, dinî, dünyevi ve felsefi topluluklar tarafından, insanların (öznel olarak) çeşitli davranışlarının yanlış veya doğru oluşunu belirleyen bir yargı ve ilkeler sistemi kavramı ve/ veya inancı için kullanılır. Ahlak, Arapça “hulk”(huy) kelimesinin çoğulu olup huylar, seciyeler anlamına gelir

Etik veya ahlak felsefesi doğru davranışlarda bulunmak, doğru bir insan olmak ve insani değerler hakkında düşünme pratiğidir. Etik terimi Yunanca “kişilik, karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden türemiştir. Her ne kadar birbirlerinin yerine kullanılsalar da ahlak ve etik farklı kavramlar olarak değerlendirilebilir. Etik daha çok felsefenin bir alanı olarak doğru bir biçimde yaşamaya dair yapılan tartışmaları ve bu alanda geliştirilmiş iddiaları kapsarken, ahlak toplumsal kabuller, gelenekler, varsayımlar, kurallar ve yasalar üzerine kuruludur

Meslek etiği, mesleki davranışla ilgili neyin doğru, neyin yanlış, neyin haklı, neyin haksız olduğu hakkında inançlara dayalı ilkeler ve kurallar topluluğudur. Meslek etiği kişinin, işletmenin/kurumun ve toplumun etik anlayışından etkilenir. Toplum, müşteriler, rakipler, devlet meslek etiğini etkileyen unsurlardır

Grafik tasarımda meslek etiği grafik ürünün yaratım sürecinden doğuşuna, müşteriler ile ilişkiden topluma ve çevreye karşı sorumluluklara, mesleğe ve meslektaşlarına olan mesuliyetine daha birçok alanı kapsamaktadır.

Tasarımcının Diğer Tasarımcılara Karşı Sorumluluğu: a. İş olanaklarını takip eden tasarımcılar, adil ve açık rekabeti desteklemelidir. b. Profesyonel tasarımcı, başka bir tasarımcının üzerinde çalıştığı veya çalışmakta olduğu herhangi bir profesyonel görevi bilerek kabul etmeyecektir. c. Tasarımcı, etik olmayan teşviklerle doğrudan veya dolaylı olarak başka bir tasarımcının yerini almaya veya onunla rekabet etmeye çalışmamalıdır. d. Tasarımcı, başka bir tasarımcının çalışmasını eleştirirken objektif ve dengeli olmalı ve bir tasarımcı meslektaşının eserini veya itibarını karalamamalıdır. e. Tasarımcı, başka bir kişinin mülkiyet haklarının izinsiz olarak ihlal edilmesini içeren talimatları kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren çalışmalar içinde bilinçli olarak yer almayacaktır. f. Kendi ülkesinden başka bir ülkede çalışan profesyonel bir tasarımcı, ilgili ulusal toplumun davranış kurallarına uyacaktır.

Tasarımcının Müşterilere Karşı Sorumluluğu: a. Tasarımcı, müşterinin iş ve tasarım standartları hakkında bilgi sahibi olacak ve mesleki sorumluluk sınırları dâhilinde müşterinin çıkarlarına en uygun şekilde hareket edecektir. b. Tasarımcı, ilgili müşterilerin veya işverenlerin anlaşması olmadan çıkar çatışması yaratan görevlerde aynı anda çalışmayacaktır. c. Tasarımcı, bir projenin tamamlanmasından önce devam eden tüm çalışmaları ve müşteri hakkındaki bilgileri tutacak ve müşterinin rızası olmadan bu bilgileri hiçbir şekilde ifşa etmeyecektir. Tüm personelin buna göre hareket etmesini sağlamak, tasarımcının sorumluluğundadır. d. Müşteri veya işverenden gelen, tasarımcının etik standartlarının ihlalini içeren talimatlar, tasarımcı tarafından düzeltilmelidir veya reddetmelidir. Tasarımcının Diğer Tasarımcılara Karşı Sorumluluğu: a. İş olanaklarını takip eden tasarımcılar, adil ve açık rekabeti desteklemelidir. b. Profesyonel tasarımcı, başka bir tasarımcının üzerinde çalıştığı veya çalışmakta olduğu herhangi bir profesyonel görevi bilerek kabul etmeyecektir. c. Tasarımcı, etik olmayan teşviklerle doğrudan veya dolaylı olarak başka bir tasarımcının yerini almaya veya onunla rekabet etmeye çalışmamalıdır. d. Tasarımcı, başka bir tasarımcının çalışmasını eleştirirken objektif ve dengeli olmalı ve bir tasarımcı meslektaşının eserini veya itibarını karalamamalıdır. e. Tasarımcı, başka bir kişinin mülkiyet haklarının izinsiz olarak ihlal edilmesini içeren talimatları kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren çalışmalar içinde bilinçli olarak yer almayacaktır. f. Kendi ülkesinden başka bir ülkede çalışan profesyonel bir tasarımcı, ilgili ulusal toplumun davranış kurallarına uyacaktır.

Ücretler: a. Profesyonel tasarımcı yalnızca bir ücret, telif, maaş veya üzerinde anlaşmaya varılan miktar karşılığında çalışacaktır. Tasarımcı, yüklenicilerden veya tedarikçilerden herhangi bir komisyon, gizli indirim, ödenek veya ayni katkı almayacak. b. Müşterinin bilgisi ve anlayışı dâhilinde, müşteriye faturalandırılabilir geri ödeme kalemlerinde yüzde olarak makul bir işleme ve yönetim ücreti eklenebilir. c. Bir proje sırasında tasarımcı tarafından yapılan tavsiyeden yararlanabilecek herhangi bir tedarikçide mali çıkarı olan profesyonel bir tasarımcı, müşteriyi veya işvereni tavsiyeden önce bu konuda bilgilendirmelidir. d. Tasarımcı veya danışman seçimi konusunda tavsiyesi istenen profesyonel tasarımcı, bu tür bir tercihi önerilen tasarımcı ya da danışmanlardan ödeme alınmasına dayandırmayacaktır.

Tanıtım: a. Herhangi bir kişisel tanıtım; yetkinlik, deneyim ya da profesyonel yeteneklerle ilgili kasıtlı yanlış beyanlar içermemelidir. Hem müşterilere hem de diğer tasarımcılara karşı dürüst davranılmalıdır. b. Profesyonel tasarımcı, müşterinin, tasarlanan işin veya sağlanan hizmetlerin tanıtımında adını kullanmasına izin verebilir.

Sahiplik: a. Profesyonel bir tasarımcı, diğer tasarımcılarla iş birliği yaptığı bir tasarım çalışması için tek başına hak iddia edemez. b. Bir tasarımın tek tasarımcıya ait olmadığı durumlarda, profesyonel tasarımcının kendi payını ya da tasarımla olan ilişkisini açıkça belirlemesi zorunludur. Bu tür çalışmaların örnekleri; tasarımcı alanları açıkça tanımlanmadan tanıtım, sunum veya portfolyolar için kullanılamaz.

a. Tasarımcı, halka zarar verecek projelerden kaçınmalıdır. b. Tasarımcı, her durumda ve her zaman gerçeği iletmelidir; çalışmaları yanlış iddialarda bulunmamalı veya bilerek yanlış bilgi vermemelidir. Profesyonel tasarımcı, her türlü iletişim tasarımında mesajları açık bir şekilde temsil etmeli ve yanlış, yanıltıcı ve aldatıcı tanıtımlardan kaçınmalıdır. c. Tasarımcı, tüm izleyicilerin onuruna ve bireysel farklılıklara saygı göstermeli, insanları veya insan gruplarını olumsuz, insanlıktan çıkarıcı bir şekilde tasvir etmekten veya klişeleştirmekten kaçınmalıdır. Profesyonel bir tasarımcı, kültürel değerlere ve inançlara duyarlı olmaya çalışmalı ve karşılıklı anlayışı teşvik eden ve cesaretlendiren adil ve dengeli iletişim tasarımı geliştirmelidir.

a. Tasarımcı, uygulama ya da tasarım eğitiminde, içinde yaşadığı toplulukların sağlık, güvenlik ya da mahremiyetini kasıtlı ve pervasız bir şekilde göz ardı eden herhangi bir şeyi bilerek ve isteyerek yapmayacaktır. Profesyonel tasarımcı; insanların görsel tasvirinde, doğal kaynakların tüketiminde, hayvanların ve çevrenin korunmasında sorumlu bir rol üstlenmelidir. b. Tasarımcı, zamanının yüzde beşini, topluma hizmet eden ve insan deneyimini geliştiren, kamu yararı gözeten projelere katkıda bulunmaya ayırmalıdır. c. Tasarımcı, yaptığı işin çevresel, ekonomik, sosyal ve kültürel sonuçlarını dikkate almalı ve olumsuz etkileri en aza indirmelidir. d. Tasarımcı, başka bir kişinin veya grubun insan haklarının veya mülkiyet haklarının ihlalini içeren talimatları, söz konusu diğer kişi veya grubun izni olmadan bilerek kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren herhangi bir bilinçli eylemde bulunmayacaktır. e. Tasarımcı, imalatçılar, tedarikçiler veya üstlenici tarafından sunulan ve müşterisinin, toplumun veya çevrenin çıkarlarına zarar veren mal veya hizmetleri bilerek kullanamaz. f. Tasarımcı, ırk, cinsiyet, yaş, din, ulusal köken, cinsel yönelim veya engellilik temelinde ayrımcılık yapmayı reddetmeli veya bu ayrımcılığı desteklememelidir. g. Tasarımcı, ifade özgürlüğü, toplanma özgürlüğü ve açık fikir pazarına erişim ilkelerini anlamaya ve desteklemeye çalışmalı ve buna göre hareket etmelidir

a. Başkasının fikir, tasarım veya çalışmasını bire bir alarak kendisininmiş gibi göstermek, reklam verene teslim etmek ya da yayınlamak, b. Basılı yada sayısal bir kaynaktan çalışmanın büyük bir bölümünü hiç değişiklik yapmadan kopyalamak, c. Birden fazla kaynaktan kopyalanan çalışmalarla biraz oynayarak birbirleriyle uyumlu olmasını sağlamak, ancak orijinal kurgunun çoğunu aynen kullanmak, d. Kaynağın içeriğini koruyarak görünümünü biraz değiştirmek, e. Orijinal tasarım ortaya koyabilmek için çalışmak yerine çalışmanın çoğunu başka kaynaklardan alarak yorumlamak ve bunları birbirine uydurmaya çalışmak, f. Özgün bir çalışma yapmak yerine önceden yapılan kendi çalışmalarımızdan aynen almak

İnsanlarda çevre bilincinin artmaya başlamasıyla birlikte, tüketiciler de çevre dostu ürünlere yönelmeye başladı. Bunun sonucu olarak bazı işletmeler, bazen yönetim politikaları gereği bazen tüketicinin taleplerine uyum göstermek için üretim süreçlerini, ürünlerini ve hizmetlerini sürdürülebilirlik çerçevesinde yeniden yapılandırma yolunu benimsedi. Bir işletme ya da üretim tesisini sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde yeniden yapılandırmak hem pahalı hem zaman alan bir süreçtir. Bu yüzden pek çok firma gerçek anlamda sürdürülebilir olmak yerine reklam araçları, halkla ilişkiler kampanyaları ve etiket sistemlerini kullanarak tüketiciyi kandırmak ve aslında öyle olmadıkları hâlde çevreci gibi görünmek yolunu tuttular. Bu kapsamda ortaya çıkan firma, ürün ya da hizmetin çevre dostu olduğunu iddia ya da ima eden, tüketiciyi yanıltmaya yönelik çeşitli uygulamalar yeşil badana olarak adlandırılır. İngilizce “greenwashing” olarak isimlendirilen terim, Türkçede , “yeşil badana”, “yeşile boyama”, “yeşil göz boyama”, “yeşil yıkama” gibi karşılıklarla her gün daha fazla gündeme gelmeye başlamıştır. Tüketicinin çevresel duyarlılığını kullanan bu uygulamalar etik olmadığı gibi duruma göre tehlikeli ve zararlı da olabilirler.

Dikkati Başka Yöne Çekme “Yeşil” olduğunu iddia eden bir ürün öncelikli olan konularında değil de; bambaşka bir konu üzerinden “yeşil” olduğunu söylüyorsa... Tedarik zincirinde çevresel ve/veya sosyal problemlere sahip olan; fakat paketi %100 geri dönüşümlü olduğu için “yeşil” olduğunu iddia eden bir ürün.

Kanıtsız Söylemler Herhangi bir sertifika, eko etiket vb ile belgelenmemiş “yeşil” iddialarda bulunuyorsa… Üretim sürecinde sıfır karbon salınımı yapılmıştır. %100 geri dönüşümlü kağıt kullanılmıştır.

Aklama Çalışmaları Çevreye olan etkisi birincil öncelikli olan bir ürün ve/veya hizmetin, çevresel etkileri az gösterilmeye çalışılıyorsa hatta yararlıymış gibi gösteriliyorsa… Temiz kömür, yeşil uçuş, çevreci cip, ulaşım sektörünün karbon dengeleme kampanyaları (azaltma yerine).