Sürdürülebilir Grafik Tasarım — Ünite 6 Soru-Cevap

Basılı grafik ürünler için üretim süreci Tasarım, Uygulama, Baskı (Baskı öncesi hazırlık, baskı, baskı sonlandırma ve ciltleme) ve Dağıtım olmak üzere dört aşamada ele alınmaktadır.

Stratejik planlama: Üretilecek grafik ürünü tanımlama, amaçlarını, hedef kitlesini ve formatını belirleme aşamalarından oluşmaktadır.

Baskı sonlandırma: Baskı işlemi tamamlanan kağıtların kenarlarının tıraşlanması, gerekli durumlarda
lak, gofre (kabartma), katlama, ciltleme gibi baskı sonlandırma işlemleri uygulamalarını kapsamaktadır.

Sürecin ikinci basamağı olan yaratıcı fikir ve konsept geliştirme aşamasında beyin fırtınası, zihin haritaları, altı şapkalı düşünme gibi düşünme tekniklerinden yararlanılarak iletilmek istenilen mesajın çarpıcı, etkili, özgün, akılda kalıcı bir yolla ve belirlenen tasarım konsepti dâhilinde iletilmesi amaçlanır

Konsept, Tema olarak da ifade edilebilen tasarım konsepti; tasarıma yön veren temel duygu, kavram ya da fikir olarak tanımlanabilir. Bir tasarımın konsepti o tasarım probleminin çözümü arkasındaki temel fikirdir ve tasarımın özünü ifade eder.

CTP (Computer to plate), Ofset baskı yöntemiyle basılmak üzere bilgisayarda tamamlanan
tasarımı ya da oluşturulan görüntüyü, film kullanımı gerekmeden doğruca kalıba taşıyan pozlandırma sistemidir.

Kalıptaki yüksek kısımların mürekkeple temas ettiği baskı üretim tekniklerinin genel ismi yüksek baskı teknikleridir. Benzer şekilde kalıpta oluşan alçak kısımların mürekkeple dolmasıyla baskı üretilen yöntemlerse çukur baskı yöntemleri olarak adlandırılır. Yüksek ve çukur baskı yöntemlerinin aksine herhangi bir seviye farkını temel almayan baskı yöntemleri ise düz baskı teknikleri olarak bilinmektedir.

Çukur ve düz baskı yöntemlerinde kâğıdın baskı olacak ya da olmayacak kısımları mürekkebin kalıptaki çukurlara dolması ya da kabartılara tutunmasıyla gerçekleşirken ofset baskıda kalıbın tüm yüzeyi eşit bir yüksekliğe sahiptir.

Dijital baskı yöntemleri diğer baskı tekniklerinin mekanik süreçlerinden farklı bir sürece sahiptir. En büyük farksa dijital baskı yöntemlerinde herhangi bir kalıbın kullanılmamasıdır.

Braille alfabesi adını yaratıcısı Loise Braille’den (1809-1852) alan, görme engelli insanların hızlı ve verimli şekilde okumasına/yazmasına imkan veren dokunsal bir sistemdir.

Forma, basılı bir kağıdın en az bir kez olmak üzere mümkün olduğunca katlanarak kitap, dergi, katalog gibi ciltli yayınların sayfaları olacak şekle getirilmiş hâlidir.

Mürekkep bir bilgiyi, düşünceyi ya da mesajı başka birine iletmek için kağıt, kumaş, plastik, ahşap gibi bir yüzey üzerinde görsel değişiklikler yapmaya ya da uygulandığı yüzeyin izleyici tarafından algılanan rengini değiştirmeye yarayan araçtır.

Mürekkep, uygulanmak istenen yüzeye taşınabilmeli yani bu işlem sırasında akışkan bir yapıda olmalıdır. Ancak uygulama yüzeyine taşındıktan sonra katılaşmalı ve kurumalıdır.

Mürekkebin asıl görevi olan renklendirmeyi sağlayan boyar maddeler/pigmentler, bu
maddeleri/pigmentleri çözecek, taşıyacak ve baskı yüzeyine bağlayacak maddeler mürekkebin bileşenlerini oluşturur. Bu bileşenler üç ana gruba ayrılır.
1. Mürekkebe rengini veren renklendirici maddeler,
2. Mürekkebin akış ve kuruma gibi özelliklerini belirlemede yardımcı olan taşıyıcı, çözücü ve bağlayıcı akışkanlar,
3. Sertlik ya da ıslanma yeteneği gibi özelliklerde etkili olan yardımcı katkı maddeleridir.

Baskı yüzeyi olarak kullanılacak kağıt, karton, plastik, cam, ahşap, metal gibi malzemelerin ve baskı mürekkebinde kullanılan bileşenlerin temini, bu bileşenlerin üretim süreçleri ve son olarak da görevini tamamlayan grafikürünün kendisi çevresel etkilerin temelini oluşturmaktadır.

Su ayak izi, bir tüketici ürün veya hizmetinin tüm üretim zinciri boyunca kullanılan tatlı su hacmini (litre veya metreküp olarak) ölçen çevresel bir göstergedir.

Suyun baskı aşamasındaki ihtiyaç alanları kullanılan baskı tekniğine ve teknolojisine bağlı
olarak farklılaşmakla birlikte yaygın kullanım alanlarından bazılarını sıralamak gerekirse:
• Kalıpların baskı oluşturmayacak yüzeylerinin mürekkebi tutmaması için sürekli olarak nemlendirilmesinde (nemlendirme sistemli ofset matbaacılıkta),
• Baskıda kullanılan kağıtların statik elektriklenme ya da kuruyarak sertleşmesi gibi sorunları engellemek için kullanılan nemlendirme sistemlerinde,
• Temizlik işlemlerinin belli aşamalarında,
• Soğutma sistemlerinde, atık maddelerin bertaraf edilmesinde,
• Kimyasal işleme maruz kalan kalıpların kullanıma hazırlanması aşamasında yıkanmasında (serigrafi gibi tekniklerde).

A4 ölçülerinde (21x29,7 santimetre) bir kağıdın su ayak izi 2-13 litre arasında değişmektedir.

Grafik üretim süreçleri toprak kirliliğine iki şekilde neden olabilir. Bunlardan ilki üretim süreçlerinin neden olduğu katı ve kimyasal atıkların toprağa karışması, diğeri ise uygun şekilde geri dönüştürülmeyen ya da geri dönüşüme uygun olmayan, kullanımı tamamlanmış basılı grafik ürünlerin atığa dönüşmesi şeklinde gerçekleşir.

Baskı öncesi ve sonrası dâhil tüm baskı aşamalarında oluşan atıkların en önemlileri atık mürekkep,
makinelerin temizliğinde kullanılan solventler, su bazlı mürekkeplerin atık suları, kalıp yapımında
kullanılan çözeltiler, atık kağıtlar, atık filmler, hatalı baskılar, temizleme solventleri ve VOC’lardır
(uçucu organik bileşiklerdir).