Dijital Görüntü İşlemede Görsel Anlam

İletişim Latince commun -halk/topluluk- kökünden türetilmiş bir kavram olan communication (iletişim), “bilgi ve düşüncelerin değiş-tokuşunu” ifade eder.

Theodrson ve Theodrson’a (1969) göre, “İletişim; en az iki kişinin veya grupların toplum içerisinde sembollerle duygu, düşünce, heyecan, fikir veya eylemlerini birbirlerine aktarması olarak ifade eder”.

Görsel iletişimle algılanan ve belleğe kaydedilen anlamlar uzun süreli bir kalıcılık sağlarlar. Örnek verilecek olursa trafik işaretleri evrensel göstergelerle ve kabul görmüşlükle oluşturulan bir görsel dil olduğu için kolaylıkla anlaşılmaktadır. 

Sözel iletişimde merkez alıcı iken, görsel iletişimde merkez, “anlamlandırılan görseldir”.

Tüm dünyayı saran enformatik çağı içerisinde “iletişim” terimi kadar önemli bir terimde “bildirişim” terimidir. Bildirişim, bildiri ile oluşturulan iletişimin karşı tarafa yapılması sonucu buradaki alıcıların verici durumuna geçerek geri bildirim gerçekleşmesiyle sonuçlanır. Böylece bir aktarım değiş/tokuşu söz konusudur.

Görsel iletişimin bir parçası olan göstergeleri (im, işaret, alamet, simge vs.) ortaya çıkış nedenlerine göre "Saymaca Göstergeler" ve "Simgesel Göstergeler" olarak ikiye ayrılabilir. 

Anlam/içerik ilişkisi anlamında herhangi bir neden sonuç bağlamı hakkında bilgi vermeyen göstergeler Saymaca Göstergelerdir. Örnek olarak da “SÖZ” kavramını verebiliriz. Sadece türetildiği toplum tarafından anlamlandırma sürecine tabi olurlar.

Toplumun daha geniş bir kısmı tarafından kolaylıkla anlamlandırılabilen ve biçimsel ifadesi evrensel bir kabul görmüşlük ifade eden göstergeler Simgesel Göstergelerdir.

Gösterge sözcüğü İngilizcede sıkça kullanılan işaret anlamına gelen “sign” ve Fransızcada kullanılan “Signe” sözcüğüyle neredeyse aynı anlamda kullanılır. Türkçede dal, nişan, im, işaret, alamet sözcükleriyle anlamdaştır. Gösterge gösteren ve gösterilen kavramını
içerisinde birlikte barındırır. Bildiri veya mesajın fiziksel anlatımıdır. Bu dil içerisindeki sözcükler, müzik içerisindeki notalar, sesler, matematikteki formüller, resimdeki çizgiler veya renklerde birer gösterge niteliği taşımaktadır. Göstergeler birey ve bireyler arası bildirişimin bir nevi fiziksel anlatımıdır.

Göstergeler algılama gerçekleşmemiş bir durumu işaret eden, algılanma gerçekleşmiş bir durumu açıklar. Doğal ve yapay olarak ikiye ayrılırlar.

Kararmış bulut göstergesi yağmurun yağacağını işaret ederken doğal gösterge konumundadır.

Bir polisin trafikte kullandığı beden dili yapay göstergeler arasında yer alır.

Göstergeler dil bilimciler için temel yapı taşıdır. Göstergelerin temel özellikleri ve yapısal ifade biçimi açıklanacak olursa:
• Anlamın fiziksel bir ifade biçimidir.
• Kendi anlamı dışında başka anlamlara sızma yaratır.
• İnsanlarca gösterge olarak tanımlanıp algılama sonrası bir anlam taşıması gerekir.

Sembol, toplumsal katmanların üzerinde yoğun bir uzlaşı sağlayarak kavramlara veya nesnelere hatta işaretlere bir anlam sorumluluğu yüklediği şeylerdir. Dilimizde sembol ve simge sözcükleri neredeyse anlamdaş olarak kullanıldığı sık sık görülür.

Konuşma dilinin seslerinden yola çıkarak üretilen simgesel işaretler FONOGRAM olarak adlandırılır. Alfabede yer alan sesli/sessiz harfler iyi birer örnektir. 

Kavramsal nitelik olarak bir sözcüğü veya kelimeyi temsil etmeyi amaçlayan yazılı veya resimli sembollere LOGOGRAM denir.

Sembolleri kendi içerisinde sınıflandırmak mümkündür. Bu sınıflandırma imge ve kavramlar üzerinden yola çıkılarak oluşur. İmge özelliği taşıyan semboller (piktogram) ve kavram özelliği taşıyan semboller (ideogram) olarak sınıflandırılır.

İsviçreli olan ve dilbilimci olarak tanınan Saussure’ün 1916’da yayımlanan Genel Dilbilim
Dersleri, göstergebilimin bir bilim dalı olarak ele alınmasını sağlamıştır.

Göstergeler ister dil dizgesi olsun ister görsel göstergeler olsun semiyotik açıdan sistemli bir şekilde incelenmelidir. Bu kapsamda aşağıdaki gibi üç tür başlıkla bir öneri sunulabilir:

Syntax: Birden fazla gösterge arasında hipotetik(varsayımsal) ilişkileri ve bağıntıyı inceler. 

Semantik: Göstergeler tarafından imlenen nesneler veya onlarla ilişkilenen kavramların anlamsal bağını irdeler.

Pragmatik: Göstergeleri alımlayan ve verici konumunda olan öznelerle göstergeler arasındaki bağıntıyı irdeler.

Göstergebilimin yorumlama yetisi ve tartışma yetisini güçlü kılabilmesi açısından en çok kullanılan anlamlama türleri düzanlam ile yananlamdır.

Bir sözün ait olduğu toplum ve kültürde fazlasıyla kabul görmüş anlamı dışında başka bir söz olarak ifade edilmesi ya da kullanılması eğretileme (metafor) olarak tanımlanır.

Düzdeğişmece (Metonomi/Metonymy), söz için dilbilim kapsamında türetilmiş bir terimdir. Bir nesneyi, objeyi veya imgeyi çağrıştırmak, temsiliyet kazandırmak için çağrışımsal bir parçasından ya da ayrıntısından yararlanmak olarak düşünülebilir. Etimolojik (kelime köken bilim) açısından düzdeğişmece “yerine koyma/adlandırma” terimlerinden türemiştir.