Tifdruk Baskı (Çukur Baskı) Tekniği ve Dijital Üretim Yöntemleri

Çin’de kağıdın bulunmasıyla beraber Uzakdoğu baskıresminin kökeni sayılan “emakimono”* lar da kağıt üzerine basılmaya başlanmış ve dolaşıma girmiştir. Türkistan’da bulunan ve baskıresmin bilinen en eski örneği sayılan “Diamond (Elmas) Sutra” (M.S.868) baskısı da bunun bir göstergesidir.

1840 yılına kadar pamuk ipliği ile üretilen kağıtlar seri üretimde yavaşlığa sebebiyet vermektedir. Bu durumu çözmek için kağıt üreticileri 1840 yılında kağıt üretiminde ağaç hamuru kullanılmaya başlanmıştır.

15. yüzyıl Avrupası baskıresim tarihi içinde çok önemli bir yere sahiptir. Günümüze ulaşan en eski tarihli Avrupa ahşap baskıresimler Kartenmahler
adıyla bilinen İskambil oyun kartlarıdır.

1420 ile 1440 yılları arasına tarihlenen bu kitaplar özellikle Avrupalı hacılar tarafından dolaşıma sokulmuş ve böylelikle baskıresmin neredeyse tüm Avrupa’ya yayılmasını sağlamıştır. Ahşap baskı ile basılan bu kitaplar dini
kitaplardır ve resimlemeler kitap metni içerisinde anlatılan durum ve hadiselerin betimlenmesiyle oluşmuştur. 

Criblé: İlk metal çukur baskı örneğidir. Criblé veya noktalı baskı olarak bilinen
bu baskılar,15. yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır. Tasarım, metal üzerine ucu
sivri bir kalem ile kuvvet uygulanarak oluşturulmuş küçük noktalarla gerçekleştirilmektedir.

Asit Oyma: Çizgilerin veya dokuların metal bir plaka yüzeyinde asit ile girdiği reaksiyon sonucu oluşturulmasıyla elde edilen çukur baskı tekniğidir.

J. Gutenberg, baskıresimle yapılan (aynı kalıp üzerine her harfin tek tek oyularak
hazırlandığı) kitap basma yöntemini; hareketli ve her harfin birbirinden bağımsız yan yana dizilebildiği, tekrar bozulabildiği, ve tekrar başka bir kurguda kullanılmasını sağlayan tipo baskıresim tekniğini geliştirdi. ........  Ancak tekniğin Avrupa’da kullanımı Gutenberg’le 1436 yılında başlamıştır.

1642 yılında Ludwig von Siegen mezzotint olarak bilinen ve çukur baskıda yarım tonları elde etmek için kullanılan tekniği icat etmiştir. Çizgi ya da noktasal yaklaşımın dışında yepyeni bir yaklaşım sunan mezzotint tonal kaliteyi artırmıştır.

Metal kalıp ile ilgili önemli bir buluş yine bu yüzyılın sonlarına doğru Hollanda’da bulunmuştur. Master of the Housebook veya Master of the Amsterdam Cabinet adıyla bilinen Hollandalı sanatçı, Kurukazıma olarak bilinen tekniği icat etmiş ve bu teknikle eser vermiştir.

Chiaroscuro: İtalyanca chiaro , “ışık” ve scuro , “karanlık” kelimelerinin bir
araya gelmesiyle oluşan terim, görsel sanatlarda üç boyutlu nesneleri tanımlarken ışığı ve gölgeyi temsil etmek için kullanılan teknik olarak  adlandırılmaktadır.

Dönemin önemli sanatçılarından birisi de Jacques Callot’dur. 1400’den fazla baskı yapan Callot kendine has bir baskı yöntemi geliştirmiştir. Callot asit oymada sert vernik yerine yumuşak verniği kullanarak büyük bir yenilik yapmıştır. Bu buluş sert vernikle elde edilemeyen çok ince detayların işlenmesini ve aktarılmasını sağlamaktadır.

Bir diğer İngiliz sanatçı olan William Blake, 1788’de baskıresim tekniğinde yeni bir yöntem geliştirdi. Hem kelimeyi hem de görüntüyü birlikte basmanın teknik olarak devrim niteliğinde bir yöntemini icat eden Blake, bugün ‘klişe baskı’ olarak
bilinen ‘stereotype’ baskıyı ilk kullanan sanatçıdır.

18. yüzyılın baskıresim teknikleri açısından bir büyük kırılım anı da ‘aquatint’ yönteminin İngiltere’de ortaya çıkmasıdır. Ressam ve baskıresimci Jan van de Velde 1650 yılında aquatint tekniğini Amsterdam’da icat etmiştir.

Tekniğin bu dönemde tanınırlığını artıran en önemli sanatçı Francisco Goya’dır. 1780 yılında ürettiği ve 80 baskıresimden oluşan ‘Los Caprichos’ serisi tekniğin üst düzey bir seviyede kullanımını göstermektedir. Tonal alanların aquatint tekniği ile oluşturulduğu bu baskıresim serisi aquatint yönteminin yaygınlaşmasını sağlamıştır.

Nitekim Charles Mahon’un buluşundan sonra baskıresim presi teknolojisindeki arayışların arkası kesilmemiş 1817 yılında Friedrich Gottlob Koenig ve Andreas Friedrich Bauer tarafından silindir yataklı pres icat edilmiştir. “Bu pres dönemin enerjisi olan buhar gücüyle çalışması düşünülerek ve ‘The Times’ gazetesini basmak için tasarlanmıştır. Saatte çift taraflı 1100 baskı yapan pres, dönemin koşulları düşünüldüğünde baskıresim teknolojisine inanılmaz bir üretim gücü kazandırmıştır.

Gazetelerin günlük hayata girmesiyle beraber gelişimini sürdüren baskı preslerindeki bir diğer teknolojik gelişim 1827 yılında Darius Wells tarafından ‘The New York Sun’ gazetesinin seri basımı için tasarlanan ahşap seri baskı presidir.

Tifdruk baskı mürekkepleri dört ana maddenin bileşiminden oluşmaktadır. Bunlar:
• Renk verici maddeler (pigmentler/boyar
maddeler)
• Bağlayıcılar (reçine)
• Çözücüler (solventler)
• Yardımcı maddeler

Rakle
Baskı aşamasında dönen silindir kalıbın mürekkep haznesinden aldığı fazla mürekkebi plaka yüzeyinden tahliye etmeye yarayan sıyırıcı parçadır.

Endüstriyel olarak Tifdruk baskı kullanan alanları üçe
ayırabiliriz:
• Yayıncılık basımları
• Ambalaj basımları
• Ürün etiketi basımları

Bilgisayar ortamında hazırlanan tasarımın, tifdruk baskı işlemine göre düzenlenmesi gerekmektedir.
İşlem sırası sırasıyla şu adımlardan oluşur:
• Tasarımın bilgisayar programları ile hazırlanması,
• Oyma işlemini gerçekleştirecek programa montajlanması,
• Renk ayrımının yapılması,
• Basılacak renklerin sıralanmasının belirlenmesi,
• Uygun tram sıklığının, tram açılarının ve gradasyon ölçülerinin belirlenmesi,
• Elektromekanik gravür makinelerinin tanıyabildiği bir formata çevrilerek oyma işlemi yapacak makineye gönderilmesi.