GİT204U-GRAFİK ÜRETİM VE DİJİTAL ÇOĞALTIM TEKNİKLERİ
Ünite 8: Dijital Üretim Teknikleri
Giriş
Dijital grafik tasarım, dijital bir arayüz aracılığıyla bilgi, ürün veya hizmet amaçlanarak hazırlanmış bir tür görsel iletişimdir. Grafik tasarımın temelini oluşturan görsel ve tipografiye ek olarak, dijital ortam, hareket ve etkileşim içerir.
Dijital Görüntü Dosyası Türleri
Dijital ortamın olanaklarından en iyi şekilde yararlanabilmeleri için tasarımcıların var olan farklı görüntü dosyası türlerini sağlam bir şekilde anlamaları çok önemlidir. Temelde bu görüntü türleri iki farklı yapıdadır:
• raster görüntü • vektör görüntü.
Farklı dosya formatlarını ve ortamlarını anlamak, etkili bir şekilde iletişim kurulmasına yardımcı olur. Raster ve vektör görüntüler, tasarımda farklı amaçlara sahiptir ve doğru bir iletişim sağlamak için ne zaman, nerede kullanılabileceklerini anlamak önem taşır.
Raster Görüntüler
Renk ve ton kullanan piksellerden veya küçük noktalardan oluşur. Bu küçük noktalar, renk bilgilerini içeren bir ızgara üzerinde yer alırlar. Görüntü yakınlaştırıldığında veya büyütüldüğünde pikseller küçük kareler gibi görünür. Bu görüntüler, dijital kameralar tarafından, görüntülerin bir bilgisayara taranmasıyla veya yazılımlarla oluşturulur. Her görüntü yalnızca sabit sayıda piksel içerebilir, piksel miktarı görüntünün kalitesini belirler. Piksel miktarından oluşan bu görüntü kalitesine çözünürlük denmektedir. Daha fazla piksel, orijinalin aynı veya daha büyük boyutlarında yüksek kalite sağlar. Piksel sayısı ne kadar düşükse çözünürlük o kadar düşük olur.
Vektör Görüntüler
Pikseller yerine matematiksel formüller veya yollarla tanımlanan birçok ölçeklenebilir nesne içerir. Vektör görüntüler piksellere dayalı olmadığından, çözünürlükten bağımsızdırlar ve bu da onları sonsuz ölçeklenebilir kılar. Boyutları ne olursa olsun, çizgileri keskindir, kalite veya ayrıntıda herhangi bir kayıp yoktur. Çizgiler ve bağlantı noktalarından oluşan matematiksel yapısından dolayı dosyaların boyutu nispeten küçüktür.
Raster ve Vektör Görüntülerin Arasındaki Farklar
Raster ve vektör görüntü farklı kullanımlar için uygundur. Farklılıkları şu şekilde sırlanabilir:
• çözünürlük • kullanım alanı • dosya boyutları
Çözünürlük
Bir raster görüntü dosyasının çözünürlüğü, DPI (inç başına nokta) veya PPI (inç başına piksel) olarak adlandırılır. Bir raster görüntünün boyutu yakınlaştırıldığında veya genişlettirildiğine, pikselleri tek tek görülebilmeye başlar.
Raster görüntü dosyaları genel anlamda daha geniş bir renk dizisine sahiptirler. Vektör görüntülerle karşılaştırıldığında daha ince ışık ve gölgelemeye sahip olabilirler. Ancak yeniden boyutlandırıldıklarında görüntü kalitesini kaybederler. Bir görüntünün raster mi, yoksa vektör mü olduğunu anlamanın kolay bir yolu, boyutunu büyütmektir. Görüntü bulanıklaşır veya pikselleşirse büyük olasılıkla bir raster görüntü dosyasıdır.
Vektör görüntü dosyalarında çözünürlük sorun olmaz. Vektörler, herhangi bir görüntü kalitesinden ödün vermeden sonsuza kadar yeniden boyutlandırabilir, yeniden ölçeklendirebilir ve yeniden şekillendirebilir. Ancak her bir renk ayrı olarak tanımlandığı için, çoğunlukla daha sınırlı sayıda renk taşır.
Kullanım Alanı
Dijital fotoğraflar genellikle raster dosyalardır. Birçok dijital kamera, fotoğrafları otomatik olarak çeker ve raster dosyaları olarak kaydederler. Vektör dosyaları dijital çizimler, karmaşık grafikler ve logolar için daha kullanışlıdır. Bunun nedeni, vektörlerin, yeniden boyutlandırıldıklarında çözünürlük sorunu yaşamaması ve bu özellikten dolayı, vektör görüntülerin, çeşitli basılı formatlar için uygun olmasıdır.
Dosya Boyutları
Raster dosyaları genellikle vektör dosyalarından daha büyüktür. Sıkıştırılmış raster görüntüler, sıkıştırma formatına ve oranına göre kalite kaybına uğrayabilmektedir. Vektör dosyaları, yalnızca tasarımı belirleyen matematiksel formülleri içerdiklerinden, raster dosyalardan çok daha küçük dosya boyutuna sahiptirler.
Dijital Görüntü Dosya Formatları
Dosya formatı, bilgilerin bir bilgisayar dosyasında saklanmak üzere kodlanmasının standart bir yoludur. Herhangi bir dijital depolama ortamındaki bilgileri kodlamak için bitlerin nasıl kullanıldığını belirtir. Sabit görüntüler için, görüntü bilgilerini raster, vektör ve iki biçimi de bir arada kodlayan birleştirilmiş formatlar bulunmaktadır.
Sabit Görüntü Formatları
Farklı ortamlara farklı türde dosya hazırlanır. Doğru iş için doğru türü kullanmak, tasarımın istenilen gibi ve sorunsuz ortaya çıkacağı anlamına gelir. Yanlış biçim, kötü bir baskı veya kötü bir web görüntüsü, zor indirilebilen veya bir e-Postada eksik bir grafik anlamına gelebilir.
Raster Görüntü Formatları
İki temel özellik bulunmaktadır.
1. Renk modeli ve derinliği, 2. Görüntünün kayıplı ya da kayıpsız olması.
Dosya formatlarına karar verilirken bu özellikler dikkate alınmalıdır. Tüm raster görüntüler iki ana renk modelinden birinde kaydedilebilir:
• CMYK: Cyan, macenta, sarı ve key (siyah) anlamına gelen dört renkli bir yazdırma işlemidir. Bu renkler, baskı işlemi sırasında birleşecek olan dört mürekkebi temsil eder. Bu biçimde kaydedilen dosyalar, fiziksel baskı teknikleri uygulandığında kullanılmaktadır. • RGB: Kırmızı, yeşil ve maviyi temsil eden ışık tabanlı bir renk modelidir. Bunlar, diğer renkleri oluşturmak için bir araya gelen üç ana ışık rengidir. Bu formatta kaydedilen dosyalar web, cep telefonları, film ve video gibi ekranda yer alan görüntüler için uygun formatlardır.
Her bir raster görüntü dosyası, biçimin görüntü verilerinin nasıl işlendiğine bağlı olarak kayıpsız veya kayıplıdır. Kayıpsız görüntü biçimleri, orijinal dosyanın tüm verilerine sahiptir. Orijinal dosyadan, fotoğraftan veya sanat eserinden hiçbir şey kaybolmaz, bu nedenle “kayıpsız” olarak adlandırılmıştır. Kayıplı görüntü biçimleri, orijinal görüntüye yaklaşık bir görsel oluşturur.
PNG
Taşınabilir Ağ Grafikleri (Portable Network Graphics) anlamına gelen kayıpsız bir görüntü biçimidir. Bu biçim saydamlık kanalına sahiptir ve belirli yükseklikteki renk derinliklerini de görüntüleyebilir. PNG bir web standardıdır. Çevrimiçi olarak kullanılan en yaygın görüntü biçimlerinden biridir. PNG grafikleri ekran için optimize edilmiştir.
JPEG
JPEG (Joint Photographic Experts Group) kayıplı bir sıkıştırma yöntemidir. Dosya adı uzantısı JPG veya JPEG’dir. Çoğu dijital kamera görüntüsü JPEG formatında kaydedebilir. JPEG, kayıplı sıkıştırma uyguladığı için dosya boyutunun önemli ölçüde azalmasını sağlar.
HEIF/HEIC
Yüksek Verimli Görüntü Dosyası Biçimi (High Efficiency Image Format) HEIF, bir görüntü kapsayıcı biçimidir. iPhone veya iPad ile çekilen fotoğraflar veya çift kamera ve canlı fotoğraflar söz konusu olduğunda bir HEIC dosyası olarak kaydedilir. HEIC, Yüksek Verimli Görüntü Kapsayıcı (High Efficiency Image Container) anlamına gelir. Geleneksel olarak Apple tarafından mobil cihazlarında kullanılan Yüksek Verimli Görüntü Biçimi’nin (HEIF) güncellenmiş bir çeşididir.
TIFF
TIFF (Tagged Image File Format) formatı, genellikle TIFF veya TIF dosya adı uzantısını kullanan esnek bir formattır. TIFF’ler, piksel verilerini depolamak için seçilen tekniğe bağlı olarak kayıplı veya kayıpsız olabilir.
GIF
GIF, Grafik Değişim Biçimi (Graphics Interchange Format), keskin çizgileri koruduğu için çizgi sanatı ve metin içeren görüntüler gibi ton değerleri olmayan düz grafikler için kullanılır. GIF’ler yalnızca 256 renk kullanır
ve bir JPEG’den daha küçük bir dosya boyutu oluşturmak için LZW sıkıştırma algoritması tarafından kolayca sıkıştırılabilir.
Vektör Görüntü Formatları
Bilgisayar tarafından noktalar, çizgiler ve eğriler hesaplanır. Birer matematik denklemleridir ve şekilleri görsellere dönüştürmek için her “denklem”e bir renk, kontur veya kalınlık atanabilir. Raster görüntülerin aksine, vektör görüntüleri çözünürlükten bağımsızdır.
• SVG: Ölçeklenebilir Vektör Grafikleri (Scalable Vector Graphics) ile web ve diğer durumlar için çok yönlü, komut dosyası yazılabilir. • DWG: CAD (bilgisayar destekli tasarım) programlarıyla yakından ilişkilidir. Başlangıçta çizim kelimesinin kısaltması olarak adlandırılan bu dosya, iki ve üç boyutlu vektör grafikleri içeren bir dosyadır.
Birleştirilmiş Görüntü Formatları
Raster ve vektör bilgilerini bir arada tutabilme özelliğine sahip görüntü formatlarıdır. Bu dosya formatlarından en yaygın kullanıma sahip olanı EPS formatıdır.
• EPS: Encapsulated PostScript anlamına gelen, genellikle profesyonel ve yüksek kaliteli görüntü baskısı için gerekli olan bir dosya biçimidir. Öncelikle bir vektör formatı olarak kullanılmasına rağmen, bir EPS dosyası hem vektör hem de raster görüntü verilerini içerebilir. • WMF/EMF: Windows Meta Dosyası (Windows Meta File) olan WMF, orijinal olarak 1990’larda Microsoft Windows için tasarlanmış bir görüntü dosyası biçimidir. Hem vektör grafikleri hem de bitmap bileşenleri içerebilir.
Font Formatları
Başlangıçta sistem ve sistem gereksinimlerine bağımlı olan fontlar, günümüzde, aynı dosya formatı ile tüm yaygın işletim sistemlerinde çalışabilir hale gelmiştir.
Bitmap Fontlar
Apple Macintosh Bilgisayarlar tarafından geliştirilmiştir. Raster fontlar olarak da tanımlanmaktadır. Bitmap fontlar, her glifi bir piksel dizisi olarak depolar. Yazı tipinin her çeşidi, her bir karakter için bir görüntü içeren, eksiksiz bir glif görüntüleri seti vardır.
Vektör (outline) Fontlar
Vektör yazı tipleri, genel anlamıyla vektör görüntülerinin koleksiyonlarından, yani gliflerin biçimlerini tanımlamak için bir dizi çizgi ve eğriden oluşmaktadır. Vektör fontların evriminde öne çıkan fontlar:
• PostScript • Type 1 ve Type 3 • TrueType • OpenType
Hareketli Görüntü (Video) Formatları
Video dosya formatı, dijital video verilerini bir bilgisayar sisteminde depolamak için kullanılan bir dosya formatı türüdür. Video kalitesi, videoyu temsil etmek için kullanılan veri miktarı (bit hızı), kodlama ve kod çözme algoritmalarının karmaşıklığı, veri kayıplarına ve hatalarına duyarlılık, düzenleme kolaylığı, rastgele erişim ve uçtan uca gecikme gibi özellikler ile belirlenmektedir. Formatlar:
• AVI: Audio Video Interleave, tescilli bir çoklu ortam kapsayıcı biçimidir. AVI dosyaları, video ile eşzamanlı ses oynatmaya izin veren bir dosya kapsayıcısında hem ses hem de video verilerini içerebilir. • MOV: QuickTime çerçevesi tarafından yerel olarak kullanılan bir bilgisayar dosya biçimidir. Biçim, her biri belirli veri türlerini depolayan bir veya daha fazla parça içeren bir çoklu ortam kapsayıcı dosyasıdır: ses, video veya metin. • MP4: Yaygın olarak video ve ses depolamak için kullanılan bir dijital çoklu ortam kap formatıdır, ancak altyazılar ve hareketsiz görüntüler gibi diğer verileri depolamak için de kullanılabilir.
Çoklu Ortamı Destekleyen Görüntü Formatları
Tanımı gereği, hemen hemen tüm hareketli görüntü formatları, ses, video ve metin gibi bileşenlerini içerebildiğinden “çoklu ortam” formatları kabul edilmektedir. Endüstri tarafından geçerliliği olan, kullanım alanı geniş ve en yaygın olarak tercih edilen format ise PDF formatıdır.
Taşınabilir Belge Formatı (Portable Document Format) olarak adlandırılan PDF, 1992 yılında Adobe tarafından geliştirilmiş, kompakt, platformdan bağımsız belgeleri dağıtma özelliğine sahip bir formattır. Bir PDF dosyası genellikle vektör grafikleri, metin ve bitmap grafiklerinin bir birleşimidir.
Dijital Ortamlarda Grafik Üretim
Günümüzde, kişisel bilgisayarların hızla yaygınlaşmasıyla, artan miktarda görsel ve metine doğrudan TV’lerden, tabletlerden, telefonlardan erişilmektedir. Dijital grafik tasarım içerikleri en temelde üç amaca hizmet eder:
1. Tanıtmak 2. Bilgilendirmek 3. Eğlenmek
Tasarım Ürünleri
Bir ekran aracılığıyla kullanıcısına ya da hedef kitlesine ulaşan dijital grafik tasarım ürünlerinden yaygın olarak kullanılanlar:
• web tasarımı, • açılış sayfası tasarımı, • uygulama tasarımı, • uygulama simgesi ve ikon tasarımı,
• bilgigrafi tasarımı, • e-Posta tasarımı, • banner tasarımı, • sosyal medya • sayfa ve reklamı tasarımı, • e-Kitaplar
Tasarım Süreci
Geleneksel grafik tasarım ürünlerinde genellikle, fikir, araştırma, taslak, test ve final ürün olarak sıralanabilecek beş aşamalı bir süreç bulunmaktadır. Dijital ortama yönelik tasarımlarda, etkileşim unsurunun da dahil olmasıyla ek aşamaların dahil olduğu farklılaşan bir süreç ortaya çıkar. Bu süreç:
• Keşif • Araştırma ve Strateji • Fikir ve Wireframing • Mock-Up • Prototipleme • Geliştirme • Test Etme
Dijitalbaskı Teknolojileri
Dijital baskı, dijital tabanlı görüntüleri doğrudan çeşitli yüzeylere basma işlemidir. Ofset baskıda olduğu gibi baskı kalıbına gerek yoktur. PDF’ler veya masaüstü yayıncılık dosyaları gibi dijital dosyalar kağıda, fotoğraf kağıdına, tuvale, kumaşa, sentetiklere, kart stoğuna ve diğer malzemelerden oluşan yüzeylere baskı yapmak için doğrudan dijital baskı makinesine gönderilebilir. Dijital baskı ile litografi, fleksografi, gravür ve tipo baskı gibi analog yöntemler arasındaki en büyük fark, dijital baskıda kalıp bulunmaması ve hâliyle baskı kalıbını değiştirmeye gerek olmamasıdır.
Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar
Daha yaygın ismiyle inkjet yazıcılar, manyetik plakalar tarafından yönlendirilen iyonize mürekkebi yazıcıdan beslenen kağıda püskürterek çalışır. Bir mürekkep püskürtmeli yazıcı, bir yazıcı kafası, mürekkep kartuşları, kağıt besleme tertibatı, kayış ve sabitleyici çubuktan oluşur. Mürekkep püskürtmeli yazıcılar, canlı renklerle yüksek kaliteli görüntüler ve yüksek çözünürlüklü fotoğraflar oluşturabilir.
Lazer Yazıcılar
Lazer baskı, elektrostatik bir dijital baskı işlemidir. Diferansiyel olarak yüklü bir görüntüyü tanımlamak için bir lazer ışınını “tambur” adı verilen negatif yüklü bir silindirin üzerinden tekrar tekrar geçirerek yüksek kaliteli metin ve grafikler ile orta kalitede fotoğraflar üretir. Tambur daha sonra seçici olarak elektrik yüklü toz mürekkebi yani toneri toplar ve görüntüyü kağıda aktarır. Ardından metni, görüntüyü veya her ikisini de kağıda kalıcı olarak kaynaştırmak için ısıtır. Dijital fotokopi makinelerinde olduğu gibi, lazer yazıcılar da kserografik baskı işlemi kullanır.
Nanografi Yazıcıları
Nanografi, nanoteknolojinin dijitalbaskı sürecine uygulanmasını ifade eder. Bu teknoloji, Landa Corporation tarafından geliştirilmiş ve patentlenmiştir. Nanografi, baskı sonuçlarını iyileştirmek için karbon nanotüpleri ve diğer nano ölçekli malzemeleri kullanır. Nanografide nano mürekkep adı verilen mikroskobik damlacıklar yayılır, püskürtülür veya ısıtılan bir “görüntü taşıyıcı battaniyenin” üzerine bırakılır. Damlacıklar esasen erir, sıvıyı dağıtır ve sayfaya yapışır. Bu, çok yüksek kaliteli bir baskı sonucu sağlar. Bu teknoloji ile üretilen görseller, lazer ve genel kullanımdaki mürekkep püskürtmeli yazıcılara göre aşınmaya ve çizilmeye karşı daha dayanıklıdır
UV Baskı
UV baskıda, özel formüle edilmiş mürekkepler ultraviyole radyasyona maruz kalır ve bu da tabakanın üzerinde anında sertleşmelerine neden olur. Sonucunda, yüksek düzeyde parlak veya mat kaplama, canlı renkler ve üstün sürtünme direncine sahip canlı ayrıntılara sahip görüntüler oluşur. Bu özelliğinden dolayı, UV baskı tekniği, lüks kozmetikler ve şık şarap etiketleri gibi uygulamalar için tercih edilen bir tekniktir.
Üç Boyutlu Baskı
Temelde malzemenin üç boyutlu bir nesne oluşturmak için katman katman yerleştirildiği bir üretim sürecidir. Bu, malzemenin kesildiği, delindiği, frezelendiği veya makineyle işlendiği eksiltici işlemlerin aksine, nesnenin sıfırdan oluşturulması ile eklemeli bir işlem olarak kabul edilir. 3D yazıcılar plastik veya metal gibi çeşitli malzemeler kullanır. Üç boyutlu yazıcı için içerik, bilgisayar destekli tasarım (CAD), bilgisayar destekli üretim (CAM) programlarında oluşturulabileceği gibi 3D tarayıcıdan alınarak da sağlanabilmektedir.