Sanatta Eleştirel Düşünce — Ünite 5 Soru-Cevap

Resim sanatı tarihinde insanın kendi dilini ortaya koyma süreci, insanın doğaya karşı verdiği mücadele ile başlamış ve tarih içinde kendisini ve hikâyelerini resmettiği sürece doğru ilerlemiştir. Doğa, ilk ve en temel anlatım alanı oluşturmayı tarihin her döneminde sürdürmüştür. 

Stilize etmek (Stilizasyon); bir formun karakteri kaybolmadan yalınlaştırılmış anlatımı, biçimlendirme olarak tanımlanmaktadır. 

Ur standardı adı verilen ve tam olarak ne için yapıldığı belli olmayan ancak muhtemelen bir müzik aletinin kutusu olduğu düşünülen bu eserde savaşa giden ve dönen askerler farklı yüzlerde işlenmiştir.

Piramitler anıtsal mezar tapınaklarıdır. Dışarıdan insanların giremeyeceği mimari düzenleme ile yapılır ve erken döneme ait en önemli resim örnekleri de piramitlerde yer alır. Piramitlerin mezar yapısı olması, içine girilememesi, Mısır resminin karakteristik yönünü oluşturur. Bu resimler ölüm kültüne aittir ve izlemek için yapılmamıştır. 

Arkaik, Klasik ve Hellenistik dönem olarak üç ana başlık altında incelenmektedir. 

Fresko; yaş sıva üzerine renkli boyalarla yapılan duvar resmi tekniği. Sıva kurudukça boyayı içine çekecek ve böylece resmin duvardan dökülmesi daha zor hâle gelecektir.

Orta Çağ dünyasının skolastik düşünce yapısı, kilisenin hem siyaset hem de toplum üzerindeki gücünü temsil eder, akıl ve bilim saf dışı bırakılmıştır ve sanat da sanatçı da dinle iç içe kiliseye hizmet etmiştir. Orta Çağ resmini gerçekten uzaklaşarak üsluplaşmaya, bezemeye yönelen bir tutum olarak tanımlayabiliriz.

İkon (resim/tasvir) yasağının yaşandığı dönem. 726-843 yılları arasındaki bu dönemde imparatorluğun emri ile resim yapılması yasaklanmış, var olanlar da tahrip edilmiştir.

Hümanizmin ve ekonomik canlanmanın İtalya’da başlayarak sonrasında tüm Avrupa’ya yayılmasıyla sonuçlanan ve edebiyat, felsefe, bilim, sanat ve siyasette yeni bir dünya görüşüdür. 

İnsan, ‘İdeal güzellik’ kavramı içinde ve ‘ideal’ anatomik boyutlarda işlenir. Heykel sanatında olduğu gibi, resimde de ‘çıplak’ yeniden günde me gelir ve mitolojik anlatımların yanında ‘portre’ de önem kazanır. Bu dönemde, insan vücudunun doğru biçimde betimlenmesi, resimde hareketin gerçekçiliği, botanik bilgisi, insan ve hayvan anatomisi, hacimlendirme ve perspektif, resim sanatının konu ve içeriğini oluşturur.

İtalyan Rönesans’ının temel taşları en büyük ustaları Leonardo Da Vinci (1452-1519), Michelangelo (1475-1564) ve Raffaello (1483-1520)dur.

Raffaello isimli sanatçının Atina Okulu isimli resmidir. 

Biçimsel olarak Barok, Rönesans’ın dingin ve durağan yapısı yerine hareketi getirir. Simetrinin ortadan kalktığı kompozisyonlarda her bir figür ayrı birer ışık kaynağından aydınlanıyormuşçasına ışıklı ve canlıdır. Figürler iç içe geçmiş gibi bir bütünlük içinde yer alır ve hareketli figürlerle güçlendirilmiş derinlik duygusu ön plandadır. Figürler bir tiyatro sahnesindeymiş gibi dururlar. Vücut anatomisi ayrıntılı biçimde resmedilir. Işık ve gölge ise anlatımı güçlendiren ögelerdir.

Resim sanatında parlaklık ve karanlık arasındaki vurgulu kontrast, keskin karşıtlıklar yaratacak biçimde düzenlenmiş ışık-gölge dağılımına chiaroscuro denir. İtalyanca chiaro (parlak) ve oscuro (karanlık) kelimelerinden gelir. 

Seri üretim biçimleri sanatçıyı, geleneksel olanı sorgulama ve yenileşen gelişen teknoloji ile bir anlamda başa çıkma noktasına getirmiştir. Teknolojik yenileşme, sanat eserinin de yeniden üretilebilirlik durumunu oluşturmuş, fotoğraf gibi yeni alanların resim ve diğer sanat alanları içinde yer bulmasını sağlamıştır. Resmin dili, teknoloji, sanat yapıtlarının yeniden üretilmesine ve sanat eserinin geniş kitlelere ulaşmasını sağlamıştır.

Paris Devrimini tasvir ettiği, 28 Temmuz; Halka Yol Gösteren Özgürlük adlı eseri Romantizm’in ikonu hâline gelmiştir. 

Romantizmin etkisini yitirmesiyle birlikte, güzel-yüce kavramı yerini daha teknik ve daha betimsel kavramlara bırakmıştır. Fotoğraf makinesinin icadı ile sanatın amacı, neyin sanat olup olmadığı ve fotoğrafın sanat olup olmadığı tartışılırken, önceleri sanat alanında resme yardımcı bir araç olarak
yer alan fotoğraf, sonrasında resim sanatının temsil ve taklit görevlerinden sıyrılıp özgür bir alan olarak var oluşunu sağlamıştır. 

Empresyonizmin lekeci fırçasının izlerini renk tuşeleri biçiminde görebileceğimiz, bir anlamda fırçayı renk ve hareket olarak en küçük alanlarına ayırarak kompozisyona katan resim akımıdır. 

Özellikle 20. yüzyıldan itibaren resim bir amaç olarak ele alınır. Yani onun varlık nedeni, kendinden başka
bir şeye bağlanamaz. Ne biçim, ne içerik, ne de öz açısından herhangi bir bağımlılık söz konusu edilemez.

Dışavurumculuk (Ekspresyonizm), dış dünyanın insan üzerindeki etkilerinden sıyrılıp, sanatçının kendi iç dünyasını dış dünyaya anlatma yolunu seçmiştir. Çizgi ve renk doğadan sıyrılarak bağımsız bir dile dönüşerek duygusal tepkilerin yansıtılması için özgür bir biçimde kullanılmıştır. Kalın boya ve yoğun renk kullanımı, karşıt değerler ve biçimleri bozma Dışavurumun belirgin özelliklerindendir.