İleri Tipografi — Ünite 6 Soru-Cevap

Resimyazı: Nesnelerin yalınlaştırılmış resimleri ile yazılan yazı, hiyeroglif.

Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde pek çok kez onarılan Ankara Kalesi surlarında önceki dönemlere ait yazı ve süslemelerin bulunduğu taş bloklar yeniden kullanılmıştır (bkz. Ünite kapak görseli). Taştan yapılan kale surları üzerinde, taşın iskarpela ile oyularak uygulandığı latin harfleri görülmektedir. Burada kullanılan yazı karakteri Roma Kapital Yazısı (Capitalis Monumentalis), Görsel 6.2’de (sağ) görülen, Roma’da imparator Trajan’ın zaferini kutlamak ve bu zafer hikayesini gelecek nesillere aktarmak üzere MS. 113 yılında tamamlanan Trajan sütununun kaidesindeki giriş kapısının bulunduğu alt kısımda kullanılan karakterle aynıdır

“1942 yılında kurulan Design Research Unit (Tasarım Araştırma Birimi) İngiltere’de mimarlık,
grafik ve endüstriyel tasarım alanlarındaki uzmanlıkları bir araya getiren ilk danışmanlık birimiydi.”

Çevresel grafik tasarım alanı bazı alt alanlardan oluşur. Örneğin Makreş (2019), bu alanları kent ölçeğinde tipografi alanını incelerken kullanım alanlarını Mimari, Kayıtsal, Sanatsal, Normatif ve Ticari başlıklarıyla ele alır.

Mimari Tipografi: Anıtsal ve onursal tasarım çalışmalarının konu alındığı, daha çok kişi ve kurumlara ithafen inşa edilen tipografik yaklaşımları içeren çalışmalardır.

Kayıtsal Tipografi: cadde ve sokak tabelaları, numaralandırmalar, apartman isimlerinin yanı sıra yine kente ait kanalizasyon, telefon, elektrik su gibi altyapı sistemlerinin kayıt bilgilerini taşıyan tipografik unsurlardır.

Sanatsal Tipografi: Kenti kaplayan tüm sanatsal içerikli yazılar, çıkartmalar, graffitiler, duvar yazıları ve tipografik heykeller ve enstalasyonlar bu başlıkta toplanır.

Normatif Tipografi: Yerleri, mekânları tanımlayan, adını pekiştiren işaretlemeler, tabelalar ve yer imleri (placemaking) ve yer işaretleri (landmark).

Ticari Tipografi: Ticari amaçlı tabelalar, billboard, afiş gibi duvarlarda yer alan tanıtım grafikleri, vitrinleri süsleyen tipografik unsurlar

Alt alanlar çok çeşitli olduğundan belli bir listeyle sınırlı olmasa da temel bazı başlıklar altında toplanabilir. Wayne Hunt tarafından bu başlıklar şöyle gruplanmıştır: • İşaretleme ve Yönlendirme • Anlamlandırma • Yer İmi (Calori vd, 2015)

Yer imi: İç veya dış mekânlarda önemli bir giriş ya da kavşak noktasını güçlü bir biçimde vurgulamak, ilgili noktayı alandaki kullanıcıların tümünün algılamasını sağlamak amacıyla tasarlanmış soyut ya da somut üç boyutlu tasarım ürünleridir

Yazıyapı: İngilizcede typotecture olarak geçen bu terim, yazının ve/veya harflerin heykelimsi yapılar olduğu durumda kullanılır.

Süpergrafik: Mekâna yönelik özellikle büyük boyutlu grafik uygulamaları kapsamında, daha çok 1960’larda kullanılan bir terimdir.

Serifsiz: Yazı karakterlerinin yapısal özelliklerinden biri olan serif aynı zamanda tırnak olarak da adlandırılır. Uzun blok metinlerde okumayı kolaylaştırıcı küçük tırnakların olduğu yazı karakterleri serifli (tırnaklı), olmayanlar serifsiz (tırnaksız veya sans-serif) olarak adlandırılır.

“Yönlendirme sistemleri tasarlarken izlenecek temel hedefler; çok dilli bir dinleyici kitlesiyle iletişimde bulunmak, uygun ve okunaklı görüntüler oluşturmak, üçüncü boyutu kullanmak ve iyi işleyen, gerektiğinde zaman testine dayanıklı olabilen, arıtılmış estetiğe sahip özgün bir sistem yaratmaktır.”

Bilgi hiyerarşisi (en çok ihtiyaç duyulan
bilgilerle, daha az ihtiyaç duyulan bilgilerin
ayrılması, uzaktan görülmesi gereken bilgiler ve detayda yer alması gereken bilgiler
ve bunların belirlenerek görsel dilde paralel
önem sırasına koyulabilmesi)

Konum, mekân ve kapsam (yönlendirmenin yer alacağı mekân nedir ve bu mekânın
sınırları, örneğin mekânın dışından başlayan bir yönlendirmeye mi ihtiyaç vardır
yoksa sadece mekân içinde mi sınırlıdır, bu
mekân sadece bir binadan mı ibarettir, yoksa bu mekânın/kurumun örneğin her kentte bir şubesi var mıdır? Bu sorulara bağlı
olarak ortak bir tasarım dili belirlenmeli ve
her farklı mekân için özel bir biçimde detaylandırılmalıdır.)

Yönlendirme tasarımının
uygulanacağı mekâna bağlı olarak daha net tasarım
kriterlerinden bahsetmek de mümkündür. Örneğin Birleşik Krallık’taki Network Rail şirketinin
İstasyon Planlama ve Tasarım Kılavuzu’na göre ise
istasyonlardaki yönlendirme sistemlerinin erişilebilir olması için:
• Yüksek kontrastlı renklerle optimum okunabilirlik sağlanmalıdır.
• Çeşitli mesafelerden okunabilen yazı karakteri seçilmelidir.
• Bilgi; görsel, işitsel ve dokunsal olarak sunulmalıdır.
• Farklı dilleri konuşan bireyler için çok dilli
tabelalar kullanılmalıdır.
• Tabela konumlandırması yapılırken fiziksel
engelli bireylerin okuma mesafeleri düşünülmelidir (Aybek vd., 2021).

Bütünü ve tüm detayları önceden bilmek,
tasarımın dilini ve kapsamını öngörebilmek adına
önemli bir adımdır. Bu aşamada cevaplanması ve
görsel dile aktarılarak çözümlenmesi gereken problemlerden bazıları şunlardır:Bilginin akışı ve yönlendirme algoritmaları, Bilgi hiyerarşisi, Konum, mekân ve kapsam, Sürdürülebilirlik, Hedef kitle ve evrensellik

Hedef kitle ve evrensellik (yönlendirmeyi
kullanan kitlenin ihtiyaçları göz önünde
bulundurularak algılanabilir bilgi, hata için
tolerans, düşük fiziksel güç gereksinimi gibi
konuların çözümlenmesi; bunun yanı sıra,
mekânın temel özelliklerinin getirdiği zorunluluklar; örneğin havaalanlarında çok
dilli iletişim zorunluluğu gibi)