İleri Tipografi — Ünite 5 Soru-Cevap

Türkiye’de Latin alfabesinin modifiye edilmiş bir versiyonu “Yeni
Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki
Kanun” adıyla oy birliğiyle kabul edilerek meclisten geçmiş ve 3 Kasım 1928 günü 1030 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir

Her yazı karakterinin bir
ismi vardır. Gill Sans, Bodoni, Caslon, Goudy,
Zapfino, Garamond, tasarımcılarının ismiyle anılan yazı karakterleridir. Avant Garde, Times, Vogue
gibi bazı yazı karakterleri de belli bir yayın için tasarlanıp onun ismini almıştır. Cairo, Memphis gibi
yer isimleriyle anılanlar yanında tasarım ve fonksiyonu tanımlayan, tarih ya da belli bir döneme atıf
yapan yazı karakteri isimleri de vardır. Bunlar yazı
karakterlerinin aile isimleridir.

Yazı karakteri terimi alfabenin özgün bir tasarımını tanımlamak için kullanılır. İngilizce “typeface” terimi için Türkçe kaynaklarda
yazı karakteri yanında; yazı tipi, yazı biçimi,
yazı yüzü, karşılıkları da kullanılmaktadır.

Frutiger ızgarası, Univers ailesi için, ailenin 21 orijinal kesiminin her birinin genişliğini ve ağırlığını tanımlamak amacıyla Adrian Frutiger tarafından
oluşturulmuş bir yazı karakteri numaralama sistemidir.

Aile İçindeki Ağırlıklar: Harflerin yükseklikleriyle bağlantılı hat kalınlıkları “ağırlık” olarak isimlendirilir. Ağırlıklar, bir yazı
karakteri ailesi içindeki farklı kalınlıklara sahip çeşitlemelerdir. Normal ağırlıkta bir harfin hat kalınlığı
yaklaşık olarak harf yüksekliğinin 1/7’si kadardır

Aile İçindeki Genişlikler
Harf genişliklerini tanımlamak için de farklı terimler kullanılabilmektedir. Daraltılmış versiyon için
İngilizce kaynaklarda condensed, compressed, compact ve narrow karşılıkları kullanılabilmektedir. Genişletilmiş versiyon, İngilizce kaynaklarda extended ya da expanded olarak isimlendirilir

Genişliklerde de
ağırlıklarda olduğu gibi çok dar (extra condensed), çok geniş (extra extended) çeşitlemelerle bunların ara
değerleri bulunabilir. Daraltılmış harfler, genişletilmiş harflere göre daha fazla kullanılır. Dolayısıyla daraltılmış harfler ve bunların “hafif daraltılmış”, “daraltılmış”, “çok daraltılmış” gibi dereceleri de daha fazla
üretilir. Hafif daraltılmış çeşitlemeler, okunurluğu korurken, satır başına düşen metin miktarını artırmaya
olanak vermesi nedeniyle metin yazıları için tercih edilir.

Aile İçindeki Diğer Çeşitlemeler
Yazı karakterinin her bir ağırlığı, genişlik ve stillerle kombine edilebilir. Örneğin, bir yazı karakterinin “ince” ağırlığından, stil ve genişliklerle yapılacak kombinasyonlar sonucu; “ince-düz”, “ince-eğik”,
“ince-daraltılmış”, “ince-genişletilmiş”, “ince-daraltılmış-eğik”, “ince-genişletilmiş-eğik” gibi çeşitlemeleri
üretmek mümkündür ve bu varyasyonlar her bir ağırlık için üretilebilir. B

Font terimi, özgün bir tasarımı olan yazı karakterlerinin belli bir stil ve ölçüsündeki harfler, rakamlar, noktalama işaretleri ve sembollerini içeren setini tanımlamak için kullanıldı

Bugün en yaygın font formatı olarak kullanılan OpenType fontlar dahi aynı değildir. Linotype’a göre şu anda beş farklı OpenType font kategorisi vardır. Bunlar,
OpenType Std, OpenType Pro, OpenType Com, OpenType W1G (WGL4), ve OpenType W2G’dir.
OpenType Std, 21 dili desteklerken, Görsel 5.11’de görülen OpenType Pro fontu, içinde Türkçe’nin de bulunduğu 33 dili desteklemektedir

Temel bir font majüsküller, minisküller, rakamlar ve noktalama işaretlerini içerir.

Yazı karakteri ve font terimi birbiri ile karıştırılır. Günümüzde bu terimlerden biri diğeri yerine kullanılabilir. Oysa farklı anlamlara sahiptirler. “Yazı karakteri” terimi, özgün bir tasarımı
tanımlarken, “font” bir karakter seti anlamındadır. Yazı karakterleri fontlar yani karakter setleri
olarak tasarlanır, üretilir, satışa sunulur, depolanır ve kullanılır.

Hat (stroke): Harfi oluşturan tüm çizgilerin genel adıdır. Hatlar, harfte bulundukları yere ve büyüklüğüne göre ayrıca isimlendirilir. Sap, göbek, kuyruk, kol, bacak ve serifler de harfi oluşturan hatlardandır

Kol ve Bacak (arm and leg): Kol ve bacaklar dikey bir ana hattan çıkıp bir ucu serbest kalan hatlardır.
Yana ve yukarıya doğru uzananlar kol, aşağıya doğru uzananlar bacak olarak adlandırılır

Gaga ve Kanca (beak and barb): Gagalar; E,F,L,T gibi harflerin uçlarında yer alan yarım seriflerdir.
Genel olarak tek yönlü olmalarına rağmen, çift yönlü genişleyenleri de vardır. Gagalar sadece harflerin
düz hatlarının uçlarındaki yarım seriflerdir. Kıvrımlı hatların uçlarındaki yarım serifler ise kanca olarak
isimlendirilir ve C, G, S gibi harflerde bulunur (

Majüskül (cap, capital, uppercase, majuscule) ve Miniskül (lowercase, minuscule): Majüskül terimi Latin alfabesindeki büyük harfleri, miniskül terimi ise küçük harfleri tanımlamak için kullanılır. Minisküller
anatomik yapıları, üst ve alt uzantılarına göre sahip oldukları farklı yüksekliklerle majüsküllerden kolayca
ayrılır

Serif: Serifler, harfi oluşturan ana hatları genellikle dik olarak kesen küçük hatlardır

Taban Çizgisi (Baseline): Tüm majüsküllerin ve bazı minisküllerin gövde kısımlarının üzerinde oturduğu varsayılan hayali çizgidir

Punto Ölçüsü (Point Size): Üst uzantı çizgisinden alt uzantı çizgisine kadar uzanan ölçüdür. Harflerin
punto büyüklüğünü belirler.

Üst Uzantı Çizgisi (Ascender Line): Minisküllerde üst uzantıların değdiği çizgidir. Bazı durumlarda
majüskül çizgisiyle aynıdır.