Temel Sanat ve Tasarım Eğitimi — Ünite 7 Soru-Cevap

Tasarımcının görsel temel tasarım ilkelerini çok iyi özümsemiş olması gerekir. Bu ilkelerden denge, ritim ve hareket aslında bir fikrin biçim kazanmasında tasarımcının anahtarı gibidir.

Birçok alanda olduğu gibi görsel iletişim tasarımında denge tasarımın en önemli ilkesidir. Denge, temel olarak tasarım elemanları (nokta, çizgi, leke, boşluk, renk vs.) ve ilkelerinin tasarımcı tarafından bilinçli kullanımından yani mesajın biçimsel işlevle birleşiminin görsel anlatımından doğar. Temel tasarımda kompozisyona katkı sağlayan önemli elamanlardan birisidir.

Tercihe, işleve göre simetrik, asimetrik ve radyal denge gibi adlandırılır.

Simetrik denge; Simetri kavram olarak orantısı eşit ve tam hatta dengelenmiş elemanların bütün içerisindeki yerini ifade eder. İnsan yüzündeki ya da vücudundaki uzuvların yerleşimi tam simetriye güzel bir örnektir.

Asimetrik denge; 20. yüzyıl başlarında modernizmin sanat ve tasarımı yakından etkilemesi süreciyle başlayan ve simetrinin reddedilmesiyle birlikte geleneksel anlayışlara karşı çıkan sanatçı ve tasarımcılar yüzeyde yeni bir arayışa yöneldiler. Bu anlayışla simetriden uzaklaşarak bütün içerisindeki parçaların farklı biçimdeki oranlarını kullanarak üretimde bulundular. Asimetrik denge olarak adlandırılan bu anlayışla yeni bir optik denge (gözün, tasarım elemanlarıyla oluşturulan ağırlıkta yerçekimi ile ilişkisini görsel olarak dengelemek prensibine dayanır) oluşturulur (Becer, 1997:66).

Bütün bu denge çeşitleri içerisinde özellikle yazı tasarımı ve tipografide çokça kullanılan birde “optik denge” vardır. Harfler arası boşluklar, satır boşlukları bu optik dengeye göre hazırlanır ve düzenlenir. Özellikle sayısal tipografide bazı fontlarda yer alan ve fontların Türkçe harflerle olan uyum sorunları optik dengeyle çözümlenir. Bu sayede okunurluk artırılır

Çizgi, renk, motifler gibi görsel unsurların tasarıma kazandırdığı değer içerisinde yön, zıtlık, lekesel zenginlik, espas gibi görsel tasarım elemanlarının değişikliğiyle ortaya konulan her türlü zıtlık hareketi doğurur.

Tasarım ve sanat dilinde bu yönlendirici çizgilere direksiyon çizgileri denir. Kompozisyon içerisinde sürekli bir devinim ve hareket sağlayan bu çizgiler dikey, yatay, diyagonal hareketlerle ifade edilir.

Fransız dilinde “topologie” sözcüğünden üretilen topoloji, anlam olarak, geometrik nesnelerin içeriği ile ilgili konuları biçim, form ve büyüklüklerinden farklı olarak ele alan geometri dalıdır. Bilginin nicel ilişkisi yerine nitel başlıklarla tanımlaması yöntemidir.

Hiyerarşi, yüzey üzerinde oluşturulan ölçütlere göre farklı yöntemlerle anılır. Bu yöntemler hiyerarşinin yapısal olarak yerleşim biçimi için de belirleyicidir. Bu anlamda 3 tür hiyerarşik düzenlemeden bahsedilebilir: Takip Hiyerarşisi, Merkezî Hiyerarşi, Serbest Hiyerarşi.

Altın kesim, ilgi merkezi veya 1/3 kuralı gibi isimlerle de anılır. Altın oran bütünün parçayla olan oranı arasındaki matematiksel ilişkiyi ortaya koyan sistematik bir ilişkidir.

Kompozisyon, bir tasarımdaki ögelerin görsel yapısını ve organizasyonunu ifade eder. Bir bütün oluşturmak için farklı parçaları veya unsurları birleştirme süreciyle ilgilidir. Kompozisyon, bütünü parçalarından daha büyük görmeyi içerir ve tasarımı oluşturan bireysel ögeler kadar önemlidir.

Görsel tasarımda bütünlüğü sağlayan ilkeler yakınlık, tekrar, devamlılık, hizalama ve boşluklar (espas) dır.

Arntson’a (2012) göre; Görsel iletişim tasarımında iki tür bütünlük kavramı iletişimi oluşur. Entelektüel bütünlük ve görsel bütünlük.

Entelektüel(tasarım kültürü) bütünlükte, fikir üretilir ve söz hakimdir. Slogan mesajın ana hattıdır. Gruplandırmayı göz değil akıl yapar.

Bir kompozisyonda bütünlüğü sağlayan temel varyasyonlar 3 şekilde ele alınabilir: Durağan Bütünlük,  Dinamik Bütünlük, Deneysel Bütünlük.

Tipografide glif, karakterleri yazı içinde temsil ve diğer karakterlerden ayırt eden simgelere verilen addır. Bir karakter tek bir glifle gösterilebildiği gibi, birden fazla karakter de tek bir glifle gösterilebilir.

Gestalt psikolojisi, zihnin karmaşık görsel parçaların toplamından birleşik “bütünler” görme yeteneği olgusuna odaklanır (Almanca’da “Gestalt” bir “şekil” veya “bütün şekil” anlamına gelir). Gestalt psikolojisi, görsel kalıpların algılanmasını inceler ve insanın görsel muhakemesine ve kalıp tanımaya hakim olan çok sayıda tutarlı ilke bulur ve bu ilkeler modern grafik tasarımın çoğunun teorik temelini oluşturur.

Almanya’da bir grup psikolog, Gestalt Prensipleri veya Gestalt Teorisi olarak bilinen bir dizi görsel algı teorisi geliştirmiştir. Bu önemli teorilerin önde gelen kurucuları Max Wertheimer, Wolfgang Kohler ve Kurt Koffka’dır.

Gestalt Psikolojisi İçin Kaynak Kitap adlı eserinde Ellis, kitabında yer verdiği ve M. Wertheimer’in yazdığı Gestalt Teorisi adlı bölümde “Bütün parçalardan oluşur ancak parçalar bütünü tanımlamakta görevini tam olarak yerine getirmeyebilir”. Temelde bu problem üzerine kurulan bir teoridir. Bu amaçla yola çıkan Wertheimer: 5 farklı ilke üzerinde ağırlıkla durmuştur:Benzerlik, Yakınlık, Yön, Tamamlama ve Şekil-Zemin İlişkisi. Bu ilkeler ağırlıklı üç kavram olan bilgi, duyu ve algı üzerinden şekillenir(T.N.A.Graphic Design, 2011:150).