için bu sitelerden temin edilerek kullanılır. Mikrostok Endüstri Takvimler, tebrik kartları ve t-shirt baskıları gibi
Enformasyon ve iletişim teknolojilerinde yaşanan daha başka kullanım alanları da mevcuttur. gelişmelerin sonucu olarak her türlü bilgi, yazı, fotoğraf, Aslında, bu fotoğrafa akla gelebilecek her şekilde video, ses gibi içeriklerin aktarımı kolaylaşmıştır. Bu kullanımı kapsamaktadır. Stok sitelerdeki ticari_ “yeni” düzende şirketler de geleneksel iş yöntemlerinin kullanıma uygun fotoğrafların oldukça yüksek bir dışına çıkmış, iletişim ağları ile bütünleşerek üretim ve “satış” hacmi vardır. satışı uluslararası hale getirmişlerdir. 2. “Editoryal amaçlı” fotoğraflar, gazete ve
Yeni şirketleşme biçimlerine en iyi örneklerden biri dergilerin, haber değeri olan görüntülere mikrostok sitelerdir. Bruce Livingstone’un Mayıs 2000’de duydukları ihtiyacı karşılar. Bu türden kurduğu mikrostok sitelerinin öncüsü iStockphoto.com fotoğraflar, yüksek bir kullanım hacmine sahip dünyanın her yerinden fotoğrafçıların fotoğraflarını olmasına rağmen ticari kullanıma uygun yüklediği ve dünyaya satabildiği bir sitedir. İlk aşamada fotoğraflardan daha düşük ücretlere sahiptir.
fotoğrafların ücretsiz takası söz konusuyken Livingstone Stok sitelerde satışa sunulan, ticari amaçlı fotoğrafların fotoğrafları 1 dolardan satıp, katılımcılara ödeme yapmaya hedef kitlesi genellikle ticari kullanım alanları olduğu için başladı. Hem müşteriler hem fotoğrafçılar düşük ücretli logolar veya markalara izin verilmez. Fakat haber amaçlı, olan fotoğraflara ilgi göstermeye başlayınca profesyonel fotoğraflarda logoların veya markaların kullanılmasına fotoğraflar da sitede yer almaya başladı. Bu değişimlerin izin verilir. “Ticari amaçlı” fotoğraf lisansları, fotografın ışığında sitede satılan fotoğraf sayıları kısa sürede arttı ve “haber amaçlı” olarak kullanılmasına da izin verir ancak fotoğrafçılar için yeni bir iş kolu olan “mikrostok “haber amaçlı” olarak lisanslanmış bir fotoğraf hiçbir fotoğrafçılık” doğdu. şekilde reklam amaçlı kullanılamaz.
Stok Fotoğrafın Tanımı Haber amaçlı bir fotoğraf, reklam ve promosyon Fotoğrafla beraber kullanıldığında, “stok” kelimesi, malzemelerinde kullanılamaz. Haber amaçlı fotoğrafların fotoğrafların, bir mikrostok veri tabanında kullanıma hazır belirli kullanım kosulları vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:
olarak “depolanmış” olduğu anlamındadır. • Logo veya marka içeren fotoğraflar bir ürünün
Stok fotoğrafların toplandığı mikrostok sitelerde aslında markası hakkında açıklayıcı bilgiler içermelidir. hiçbir şey “satılmaz”. “Fotoğraf alan kişi” yalnızca • Mimari yapılar ve şehir simgelerinin kullanım hakkına sahip olur. Stok kullanım, aslında fotoğraflarının kullanımı bazı durumlarda fotoğrafların haklarının lisanslanması anlamına mülkiyet izni ya da özel izin belgesi gelmektedir. Bir fotoğrafı satmadan, kullanım hakkını bu gerektirebilir. şekilde lisanslamaya “telifsiz lisans” (royalty free) adı • Tüm haber amaçlı lisanslar fotoğrafla ilgili ek verilmektedir. Telifsiz lisans, en genel anlamıyla bir bilgiler gerektirir. Bunlar; fotoğrafın, birden çok kez kullanma hakkının verilmesi o Fotoğrafın çekildiği tarih demektir. o Fotoğrafın çekildiği şehir, ülke o Fotoğraf hakkında kısa ve ayrıntılı bir Bu şekilde lisanslanan fotoğraflar, dergi makaleleri, gazete açıklama haberleri, Internet sitesi reklamları gibi her türlü farklı o Varsa fotoğrafta yapılan teknik dijital ve basılı medyada kullanılabilirler. düzenleme (parlaklık, kontrast,
Mikrostok fotoğraf sitelerinin en önemli özellikleri: doygunluk vb.) şeklinde sıralanabilir.
• Stok fotoğraf siteleri, telifsiz lisanslı satış Stok Fotoğrafçı modelinin değişik uygulamalarına dayanırlar. Deneyimli stok fotografçılar, başarılı her fotoğrafın Örneğin, Mikrostok sitelerde bir kere lisans kapsamlı bir projelendirme süreci sonucu ortaya ücretini ödeyip birden çok kez kullanım hakkına çıkacağını bilir. sahip olunabilir. • Fotoğrafı seçmek, lisans bedelini ödemek ve Stok Fotoğraf Oluşturma Süreci
anında indirebilmek gibi tüm gereklilikler, Stok fotoğraf oluşturma süreci bir fikrin doğusu, konu, Internet üzerinden çevrim içi yapılabilir. tema ve ana fikrin belirlenmesi, çekimler yapılırken kompozisyonun nasıl düzenleneceği, bu temayı ortaya Stok Fotoğrafın Kullanıldığı Yerler çıkaracak stok fotoğrafın çekilmesi için gereken teknik
Mikrostok sitelerde bulunan fotoğraflar, genel olarak ticari donanım ve bilgi, mekân ve modellerin belirlenmesi, ve editoryal (haber amaçlı) olmak üzere 2 kategoriye projenin gerçekleştirilmesi gibi aşamalardan oluşur. ayrılmıştır: 1. Bir Fikrin Doğuşu: Konu ve Tema Saptama 1. “Ticari amaçlı” olarak adlandırılan fotoğraflar Konu, fotoğrafın izleyene doğrudan aktardığı bilgi olurken birçok alanda kullanabilir. Örneğin; broşürler, tema bir fotoğrafın arkasındaki ana fikirdir. Stok yıllık raporlar, web siteleri ve diğer çalışmalar fotografçı için önemli olan sadece konu değil aynı
FOT206U-FOTOĞRAF VE VİDEO PROJE GELİŞTİRME
Ünite No 4: Stok Fotoğraf
zamanda ana fikirdir. Hem spor hem de kazanma temalı olan bir fotoğraf başarı, zafer gibi temaları da temsil ettiği için spor dışında farklı alanlarda da kullanılabilir. Karıncaların çalışmasını ifade eden bir fotoğraf takım çalışması temalı bir haberde kullanılabilir.
Stok fotoğraflarda kullanılan birkaç sembol örneği:
• Ağaç; büyüme ve başarıyı • Zar; şans ve riski • Koşu; yarış ve rekabeti • Terazi; adaleti • Buğday tarlası; bereket ve özgürlüğü • Yonca ve at nalı; şansı • Hasat; bolluk, bereket ve verimi • Ampul; bir fikri • Üst üste dizilmiş taşlar dengeyi temsil eder.
Bu semboller zamanla yeni anlamlar kazanabilmektedir. Önceleri bulut, cenneti temsil ederken günümüzde bulut, “bulut bilişimi” çağrıştırmaktadır. Fotoğrafçılık küresel bir iş olduğu için sembollerin tüm ülkeler için aynı anlamı çağrıştıran semboller olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Stok fotoğrafçısının gazete ve dergileri takip etmesi hangi konuların ve stillerin öne çıktığını öğrenmesine yardımcı olacaktır ve ışıklandırma teknikleri, renk kullanımı, jestler hakkında bilgi verecektir. Ayrıca bir fotoğraf başka fotoğraflar için temanın şekillenmesine yardımcı olur.
Nasıl Çekmeli?
Bir stok fotoğrafın “nasıl” çekileceği, temayla ilişkili olarak ortaya çıkan kompozisyon ve teknik gibi bazı temel faktörle ilişkilidir.
1) Kompozisyon: Temelde “ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturma, düzenleme işi” olarak tanımlanır. Bunun için çerçeveleme ve perspektife dikkat etmek gerekmektedir.
• Çerçeveleme: Çerçevelemede uyulması gereken bazı kurallar vardır. Bunlardan biri olan “üçte bir kuralı”na göre figürler, altın oran dikkate alınarak yatay ve dikey parçalara bölünen çerçevede köşegenlerin kesişmesi ile ortaya çıkan güçlü noktalara yerleştirilmelidir. • Perspektif: Perspektif, üç boyutlu ortamdaki varlıkların, belli bir görüş noktasına göre, iki boyutlu bir yüzeye gerçek görünüşleriyle aktarılmasıdır.
2) Teknik Kurallar: ISO, diyafram ve örtücü hızı olarak sıralanabilecek olan bu üç temel özellik fotoğrafın kalitesini etkiler. Önemli olan diğer özelliklerse dosya formatı, dosya boyutu, odak noktası, aydınlatma-ışık, izolasyon, fotoğrafın hijyeni ve versiyonlardır.
• ISO: Fotoğraf makinesinin algılayıcısının ışık hassasiyetini belirten bir özelliktir. Türkçede dijital gürültü olarak adlandırılan “Noise”, bir
fotoğraftaki istenmeyen noktacıklardır. Film dünyasında buna “gran” adı verilir. Sensörlerin algılayıcıların kendisine düsen ışığı doğru analiz edememesiyle ilgili olan bu durumda gürültü seviyesi yükseldikçe, görüntü kalitesi düşer. İyi bir fotoğraf elde edebilmek için dijital gürültüyü önlemek gereklidir. Dijital gürültüyü en aza indirmenin yolu fotoğrafların mümkün olduğunca düşük ISO ayarında çekilmesinden geçmektedir. • Diyafram: Diyafram, ışığın objektiften geçerek makineye ulaşmasını sağlayan mekanizmaya verilen addır. Fazla ışığa ihtiyaç varsa diyafram açıklığı büyütülmeli_ ve objektiften makineye daha fazla ışık geçmesi sağlanmalıdır. Işığın çok olduğu bir ortamda ise diyafram açıklığı küçültülmelidir. Diyafram ile alan derinliği de kontrol edilebilir. • Örtücü Hızı: Örtücü hız özelliği ise fotoğraf makinesinin sensörü-algılayıcısı ile diyafram arasında bir tür perde görevi gören mekanizmaya verilen addır. Hızlı hareket eden nesnelerin fotoğrafı çekilirken örtücü hız değeri yüksek olmalıdır. Aksi hâlde hızlı hareket eden nesneler, fotoğrafta bulanık çıkacaktır. • Dosya Formatı: Stok fotoğraf sitelerinin çoğu JPEG formatındaki dosyaları kabul eder. JPEG sıkıştırılmış bir formattır ve kayıt sırasında dosya boyutunu azaltmak için sıkıştırma yaparak dosyayı daha küçük hâle getirmektedir. Bu işlem sırasında bazı bilgiler kaybolur ve bu durum da JPEG’in kayıplı bir format olarak sınırlandırılmasına neden olur. Sıkıştırmasız olarak RAW formatında bir fotoğraf çekmek, kaliteyi arttırmak için oldukça etkili bir yöntem olabilir. Fotoğrafı en basta RAW formatında çekmek, sonuç olarak daha kaliteli bir görüntünün elde edilebilmesine olanak tanır. • Dosya Boyutu: Düşük çözünürlükte çekilen bir fotoğrafın, bir bilgisayar yazılımı yardımıyla dosya çözünürlüğü büyütülüp sisteme yüklense bile stok fotoğraf sitesi tarafından reddedilme olasılığı çok yüksektir. • Odak Noktası: Bir fotoğrafta en ufak bir hata dahi kabul etmeyecek özelliklerden birisi fotoğrafın odağındaki nesnenin netliğidir. Fotoğrafta; net alan yanlış yerdeyse, fotoğrafın ana öznesinin herhangi bir yerinde bulanıklık varsa ya da fotoğraf makinesinin pozlama sırasında hareket etmesi ile netlikte bozulma meydana geldiyse bu fotoğrafın reddedilme olasılığı çok yüksektir. • Aydınlatma/Işık: Stok fotoğrafların kullanılabilir ve satılabilir olmasının bir diğer şartı da iyi aydınlatılmış olup olmamasıdır. Basit ışık, kötü pozlama veya sert gölgeler fotoğrafın stok fotoğraf siteleri tarafından reddedilmelerine neden olabilir.
• İzolasyon: Bir nesnenin düz renk bir fon önünde Bu aşamada satış stratejilerine aşina olmak, yazılımları iyi çekilmesine izolasyon denir. Bu tür bir fotoğraf kullanmak, seçilen anahtar kelimelerin uygunluğundan, çekiminde kullanılan fonun, özellikle beyaz fon uyulması gereken yasal koşulların yerine getirilmesine ise lekesiz olması gereklidir. Tek renk arka fon kadar her şeye dikkat etmek gereklidir. kullanımının bir avantajı, yazılımlar aracılığıyla Büyük stok sitelerin, standart üyelik ve ayrıcalıklı fotoğraftaki nesnenin rahatlıkla arka fondan (exclusive) üyelik olmak üzere iki tür üyelik sistemi ayrılıp herhangi bir tasarıma vardır. Standart üyeliğe sahip olan fotografçılar, satış yerleştirilebilmesinin olanaklı olmasıdır. basına aldıkları yüzde düşük olmak kaydıyla çalışmalarını • Fotoğrafın Hijyeni: Spesifik çalışmalar dışında, birden fazla stok fotoğraf sitesinde satışa sunabilir. koleksiyonlara koyulacak fotoğrafın, düzgün, iyi Ayrıcalıklı üyelikte ise fotografçılar çalışmalarını yalnızca görünümlü ve temiz olması önemlidir. o sitede satışa sunacaklarını taahhüt edip satış basına • Versiyonlar: Stok fotoğraf siteleri, aynı aldıkları yüzdeyi daha yüksek tutabilir. Ayrıca fotoğrafın birbirine çok benzeyen birden çok yükleyebilecekleri fotoğraf sayısı sınırı daha yüksek ve versiyonunu genelde kabul etmezler. Birden fazla yüklendikten sonra fotoğrafların kabul edilme süresi de versiyon yüklenecekse her görüntü serisinin daha kısadır. Bu fotoğrafçıların fotoğrafları standart diğerlerinden önemli ölçüde farklı olması gerekir. üyeliğe oranla daha fazla öne çıkarılır.
Model Bulmak ve Mekan Araştırmak Dosyalama
Modellerin akrabalar, arkadaşlar, komşular yani yakın Dosyalama, çekimden hemen sonraki aşamadır. Bu işlem çevreden seçilmesi, hem maliyet açısından hem de yapılırken planlama aşamasında oluşturulan baslıkların ve başlangıç açısından iyi olabilir. Daha sonra yarı klasör isimlerinin aynı olması kolaylık sağlayabilir. Bu profesyonel aktörler ve modellerle çalışılabilir. oluşturulan klasörlere; fotoğraflar, model ve mülkiyet
Mekân, çekim öncesi mutlaka kontrol edilmelidir. Çekim izinleri, anahtar kelimeler gibi çalışmayla ilgili her türlü sırasında meydana gelebilecek sorunların böylece önüne belge koyulmalıdır.
geçilmiş olur. • Fotoğrafın İsmi: Fotoğrafa verilen isim fotoğrafın
• Model İzinleri: Tanınabilir insanları içeren tüm site üzerindeki görünürlüğünü etkiler. Bu isim, ticari amaçlı fotoğraflar istisnasız model izni kısa, doğru ve aynı zamanda açıklayıcı olmalıdır. gerektirir. Fotoğrafı çekilen kişi, 18 yaşının Dosya İsmi Belirlemek İçin İpuçları altındaysa ebeveyni ya da yasal vasisi tarafından o Fotoğrafın doğrudan tanımı isim olarak imzalanmış olan model izni_ gerekmektedir. Bir seçilebilir modelin birden fazla fotoğrafı stok fotoğraf o Fotoğrafın ana konusu ya da teması sitesine yüklenecekse bile yine her fotoğraf için hakkındaki bir fikir, isim olarak ayrı ayrı model izni yüklenmelidir. Model izni seçilebilir fotoğrafın çekildiği tarihi mutlaka içermelidir. o Fotoğraf makinelerinin fotoğraflara Fotoğrafçı kendi fotoğrafını çekip yüklese dahi verdiği isimlendirmeler kabul edilmez yine de model izni gerekmektedir. ve isim olarak seçilmemelidir. • Mülkiyet İzinleri: Bir mülk veya eser_ o Kişisel isimlendirmeler ya da fotoğraflamak için “mülkiyet izni” gereklidir. Bir sıralamalar da isim olarak kabul kişinin kimliğinin mülkiyetle bağlantılı sayılması, edilmez. mülkün ve sahibinin tanınabilir olması veya bir • Açıklama: Bazı durumlarda müşteriler için kişinin kendi rızası olmaması hâlinde mülkünün ekstra bilgi sağlamak gerekebilir. Örneğin, fotoğraflanarak o fotoğraf üzerinden ticari kazanç kamusal alanda çekilmiş bir fotoğrafın, telif sağlanması bazı ülkelerde “saldırı” olarak hakkı içerip içermediğini açıklayan ek bilgiler ve nitelendirilmektedir. Fotoğraf çekmek için izin fotoğrafla ilgili teknik bilgiler (ISO, Diyafram, almadan bir mülke girmek, yasaları yok saymak Örtücü) açıklama kısmına yazılabilir. anlamına gelir ve suç teşkil eder. • Anahtar kelimeler: Fotoğrafın müşteriye ulaşmasında en önemli araçlardan biri olan Çekim Günü anahtar kelimeler, fotoğrafın konusunu ve
Çekim yaparken öncelikle, listedeki fikirlerin, sonra temasını en açık biçimde tanımlayan kelime veya alternatif olan fikirlerin çekiminin yapılması önerilir. kelime gruplarına verilen addır. Birçok stok Sahneleri çekerken temalar akılda tutulmalıdır. Çekim fotoğraf sitesi, yüklenen fotoğrafı tanımlayan alanı ne kadar temiz tutulursa dikkat dağıtan detayların 5’ten 50’ye kadar değişen sayılarda anahtar post- prodüksiyonda ortadan kaldırılması için o kadar az kelimenin sisteme girilmesini ister. zaman harcanır. Ticari Kullanım İçin Yasal Koşullar Sunum ve Pazarlama Telifsiz lisanslı fotoğraflarda kullanım iznine ilişkin
önemli noktalar şöyle özetlenebilir:
1. Ürünler ve Nesnelerle İlgili Koşullar: Bazı tanımlanabilir ürünler ve nesneler, yasal koşullar göz önüne alınarak stok sitelere ticari kullanım için yüklenemez. Örneğin tanımlanabilir bir araba reddedilir. Fakat bir otomobilin tamamının değil de sadece bir parçasının yer aldığı bir fotoğraf kabul edilir. 2. Logolar ve Ticari Markalarla İlgili Koşullar: “Haber amaçlı” lisans dışında logolar, ticari markalar ve şirket isimlerini içeren fotoğraflar kabul edilmez. 3. Mimarlık, Sanat ve Performanslar Konusundaki Koşullar: Bir şehir ya da bir binanın genel bir fotoğrafı kabul edilebilir. Fakat fikrî mülkiyet ya da telif hakkı koruması altında olan tanımlanabilir benzersiz binalar bir fotoğrafın merkezinde kullanılmışsa bu fotoğraf kabul edilmeyebilir. Giriş ücretine tabi mekânları kapsayan fotoğraflar için mutlaka “mülkiyet izni” gerekmektedir. Giriş ücretine tabi mekânlar, ticari fotoğraflar için özel izin veya ücret gerektirebilir. Sanat eserleri yasal olarak, yaratıcısının izni olmadan stok fotoğraflarda görünmemelidir. Tiyatro, bale, opera, konser gibi performansların fotoğraflarının çekilmesi ticari olarak yasak ya da kısıtlı olabilir. Stok siteler bu tarz performansların sadece genel fotoğraflarını yaratıcının mülkiyet izni ve fotoğrafta görünen her model için de model izni olması durumunda kabul edebilir. Stok siteler profesyonel spor etkinliklerinde çekilmiş herhangi bir profesyonel sporcunun fotoğrafını kabul etmez. Profesyonel bir sporcunun yüzünü çekmemek onun tanınamaz olduğu anlamına gelmez. Stok siteler sadece model kullanarak çekilmiş spor fotoğraflarını koleksiyonlarına kabul eder. 4. Banknot ve Bozuk Para Fotoğraflarıyla İlgili Koşullar: Yasal olarak sahtecilik kaygısı nedeniyle düz, karşıdan çekilmiş banknot fotoğrafları stok siteler tarafından reddedilir. Ancak paranın tamamının görünmediği ya da eğik açıyla çekilen fotoğraflar kabul edilebilir. 5. Nazi Simge ve Nesneleriyle İlgili Koşullar: Stok siteler herhangi bir Nazi simgesi, gamalı haç içeren eşya, nesne fotoğraflarını, toplama kampı ya da Nazi binalarının fotoğraflarını kabul etmez. 6. Tanınabilir Kişisel Bilgilerle İlgili Koşullar: İsimler, telefon numaraları, kimlik numaraları, plakalar, kişisel ya da kurumsal herhangi bir özel bilgi içeren fotoğraflar stok sitelere yüklenemez.