FOT203U-SAYISAL FOTOĞRAF BASKI TEKNİKLERİ
Ünite 8: Baskı Altı Malzemeleri ve Medyalar
Giriş
Fotoğrafların basılı medya ile sergilenmesi, sunulması, dijital medyanın gelişmesine rağmen günümüzde önemini arttırarak devam etmektedir. Gerek reklam, gerekse sanatsal amaçlı birçok sunum yapılmakta ve bunlar için birçok farklı baskı altı malzemesi kullanılmaktadır. Bu malzemelerin özellikleri kullanım amacı ile yerine göre değişmekte ve sunulan kişinin algısını doğrudan etki- lemektedir. Ayrıca baskı yapıldıktan sonra yapılan işlemler de bu amaçlara ve algıya direkt olarak etki etmektedir. Fotoğrafın niteliği yanı sıra, baskı yapıldığı malzeme ve elde edilen baskının üzerine yapılan işlemler, fotoğrafın kişiler üzerindeki etkisine önemli ölçüde katkıda bulunur. Bu etkinin yanı sıra, fotoğrafın kullanım yerine ve mecrasına uygunluğu, baskı altı malzemesi seçimi ve baskı sonrası işlemler ile mümkün olmaktadır.
Baskı Altı Malzemeleri
Gerek geleneksel baskı sistemleri, gerekse dijital baskı yöntemleri ile görüntünün üzerine aktarılıp baskının gerçekleştirildiği yüzeylere baskı altı malzemeleri adı verilmektedir. Kullanım yeri ve amacına, baskı sistemine göre birçok farklı baskı altı malzemesi çeşidi bulunmaktadır. En bilinenleri kâğıt ve karton ürünleridir. Bunun yanı sıra PVC, polyester, polietilen gibi sentetik baskı altı malzemeleri de bulunmaktadır. Nonwoven, vinil, branda benzeri tekstil tabanlı malzemeler de yaygın olarak kullanılmaktadır. Gelişen teknoloji ve beklentiler nedeniyle son yıllarda çok farklı baskı altı malzemeleri geliştirilmiştir. Özellikle dijital baskının gelişmesiyle çok farklı türde baskı altı malzemeleri kullanıma girmiştir.
Kâğıt ve Karton Baskı Altı Malzemeleri
Kâğıt ve kâğıt ürünleri bilinen ve en yaygın kullanılan baskı altı malzemesidir diyebiliriz. Bu ürünler gerek geleneksel baskı sistemlerinde, gerekse geniş format dijital baskı sistemlerinde en çok kullanılan baskı altı malzemesi olarak önemli bir yer tutmaktadırlar.
Ham maddesi selüloz, odun, saman gibi bitkisel maddeler olan, üzerine baskı yapmaya elverişli tabakaya kâğıt adı verilir. Baskının gerçekleşebilmesi için temel şart, kullanılan mürekkebin kâğıt yüzeyine tutunabilmesi ve kâğıt tarafından kabul edilmesidir.
Kâğıt ve Karton Türleri
Kâğıdın kullanım amacına göre birçok çeşidi bu- lunmaktadır. Matbaa ve yayıncılık açısından bakıldığında en yaygın kullanılan kâğıt çeşitleri şunlardır:
Birinci Hamur Kâğıtlar (Uncoated): Günlük hayatta da çok bilinen, kitap, ders kitapları, antetli kâğıt, kullanım kitapçıkları, basit posterlerin basımında kullanılan; selülozu çok, odunu az olan beyaz renkli kâğıttır. İçinde çok fazla katkı maddesi olmadığından kâğıdı beyazlatmak için optik beyazlatıcı ajanlar kullanılır. Bu kimyasallar kâğıda mavimsi beyaz bir görünüm verir. Birinci hamur kâğıtlar üzerine yapılan baskılarda görüntü kalitesi çok yüksek değildir.
İkinci Hamur Kâğıtlar (Yellowish Uncoated): Gazete ve kitap baskısında çok yaygın olarak kullanılan, eşit miktarda odun hamuru ile selüloz olan kâğıttır. Özel amaçlar hariç olmak üzere, fotoğraf baskısında ve dijital baskıda tercih edilen bir kâğıt türü değildir.
Kuşe Kâğıt (Coated): Selüloz içeriği yüksek, iki yüzeyi de çeşitli dolgu maddeleri ile kaplanıp düzgünleştirilmiş ve beyazlatılmış yüksek kalitede kâğıtlardır. Kuşe kâğıtların mat ve parlak olmak üzere iki türü bulunmaktadır.
Karton: Bitkisel selülozlar ile geri dönüştürülen kâğıtlardan elde edilen hamurlardan üretilen yüksek gramajlı, sert ve kalın kâğıt ürünüdür. Özellikle ambalaj sektöründe çokça kullanılmaktadırlar.
Bristol Karton: Yerli ve Amerikan bristol olmak üzere iki çeşidi bulunmaktadır. Amerikan bristol bir yüzeyi parlak, diğer yüzeyi mat bristol karton çeşididir. Özellikle kitap ve katalog kapağı baskılarında tercih edilirler.
Dokulu Kâğıtlar: Yüzeylerinde çizgi, daire gibi çeşitli dokulu desenler bulunduran özel amaçlı kâğıtlardır. Kitap, katalog kapakları gibi baskılarda kullanılmasının yanı sıra sanatsal baskılarda da kullanılmaktadırlar. Ancak en çok kullanıldıkları yerler davetiye baskılarıdır.
Metalize Kâğıtlar: Yüzeyleri metal efekti verecek şekilde kaplanmış kâğıtlardır. Yüksek yansıtıcılık ve parlaklıkta, altın, gümüş, bakır benzeri görünümlere sahiptirler. Daha çok karton çeşitleri olarak bulunurlar. Üzerlerine yapılan konvansiyonel ve dijital baskılar ile metal baskı hissiyatı vermektedirler.
Dijital Baskı Fotoğraf Kâğıtları: İnkjet baskı sistemlerinde kullanılan kâğıtlardır. Akışkan inkjet mürekkebini dağılmadan tutabilmek için özel yüzey yapısına sahip kâğıtlardır. Sergi, sunum gibi sanatsal kullanımların yanı sıra, ucuz olanları amatör kullanımda oldukça yaygındır. Parlak, yarı parlak, mat, yarı mat çeşitleri yanında, ipek gibi dokulu yüzeye sahip olan türleri de bulunmaktadır. Parlak kâğıtlar, yüksek kontrastlık ve dikkat çekicilik istendiği durumlarda tercih sebebidir. “Pearl” yani inci beyazı ya da sedefli kâğıtlar, görüntülerin keskin ve net algılanmasına yardımcı olurlar. Saten kâğıtlar parlaklık ve sedef etkisi olmadan düşük kontrastlı yumuşak bir görüntü sunarlar. Mat kâğıtlar parlama yapmadan pürüzsüz, temiz, doğal bir görüntü elde edilmesine yardımcı olurlar.
Prova Baskı Kâğıtları: Geleneksel baskı sistemlerini simüle etmek amacıyla prova baskısında kullanılan kâğıtlardır. Ağırlıklı olarak su bazlı inkjet baskı makinelerinde kullanılırlar. Dijital baskı fotoğraf kâğıtlarındaki gibi parlak, yarı parlak, mat ve yarı mat çeşitleri bulunmaktadır.
Kâğıt Ebatları
Kâğıtlar bobin ve tabaka olmak üzere iki şekilde ebatlanmaktadırlar. Bobin eni olarak 43’lük, 65’lik, 80’lik gibi ifade edilirler. Tabaka kâğıtları ise bobinlerden kesilmiş paketlenmiş olan kâğıtlardır. Günümüzde yaygın olarak
kullanılan A, B ve C olmak üzere üç temel kâğıt ebat standardı bulunmaktadır. Geleneksel baskı sistemlerinde B standardı yoğun olarak kullanılırken dijital baskı makinelerinde A standardı daha yaygın kullanılmaktadır.
Sentetik Baskı Altı Malzemeleri
Tüketim ihtiyaçları, yeni reklam yöntem ve mecraları, gelişen kimya teknolojisi sayesinde kâğıt baskı altı malzemelerinin cevap veremediği beklentileri karşılayan yeni nesil baskı altı malzemeleridir. Ambalaj sektöründe ürünleri korumak, gıda maddelerinin hijyenini sağlayıp daha uzun ömürlü olması için kullanılmaktadırlar.
• Ambalaj ve etiket, folyo, film malzemeleri: Özellikle flekso, gravür baskı sistemlerinde basılan, ambalaj ve etiket üretiminde kullanılan malzemelerdir. Polietilen-PE, polipropilen-PP, polyester-PET, naylon, polivinilklorür-PVC, metalize malzemeler ambalaj sektörü için film malzeme üretilen ham maddelerdir. • Geleneksel matbaacılıkta kullanılan sentetik baskı altı malzemeleri: Ticari matbaacılık amacı ile kullanılan baskı altı malzemeleridir. Standart baskı kâğıtlarına benzer ebat, gramaj gibi özel- liklerde üretilirler. Kullanım amaçları, görsel etkiyi arttırmak, baskıya dayanıklılık sağlamak, değerli evrak ve güvenlik baskılarıdır. Kitap, dergi, katalog kapağı olarak ürünün albenisini arttırmak amacı ile ofset ve trajlı dijital baskı sistemleri tarafından kullanılmaktadırlar. • Endüstriyel reklamcılıkta kullanılan sentetik baskı altı malzemeleri: Geniş format inkjet baskı makinelerinde kullanılan malzemelerdir. Bina ve araç giydirme, afiş, banner gibi dış mekân baskılarında sıklıkla kullanılırlar.
Özel Baskı Altı Malzemeleri ve Uygulamalar
Yaygın olarak kullanılan standart kâğıt ve sentetik baskı altı malzemeleri dışında günümüzde çok farklı materyaller ve objeler basım için kullanılabilmektedir. Baskı altı malzemeleri genellikle plastik bazlı olsa da cam, ahşap, seramik gibi farklı maddeler üzerine de baskı mümkündür.
Blueback-Billboard Kâğıdı: Geniş formatlı baskı makineleri için üretilmiş özel bir kâğıttır. Genel olarak 115 gr/m2 ve 120 gr/m2 ağırlığındadırlar. Dijital baskı için 2,07 m ve 2,10 m eninde 200 metrelik rulolar olarak satılmaktadırlar. Ofset baskı için 104x181 cm ebatlarında tabaka hâlindedir. Üretim aşamasında direnç ve dayanıklılığı arttırıcı kimyasal işlemlerden geçirilen blueback bilboard kâğıtlarının bir yüzeyi çift kat kuşe ile sıvanmıştır (kaplama). Su bazlı yapışkanlar kullanılarak sergi panolarına yapıştırma uygulaması yapılır. Yağ ve UV bazlı ofset baskı, solvent, UV ve su bazlı HP latex dijital baskı makineleri ile baskı yapılabilmektedir. Kâğıt baskı yüzeyleri baskı tipine göre değişiklik göstermektedir. Billboard baskı ölçülerinde standart olarak 350×200 cm kullanılmaktadır. Billboardlar 4 parça hâlinde veya tek parça olarak da basılabilirler.
City Light Poster-CLP Kâğıdı: Işıklı kapalı bir kutunun içinde, “raket sistemi” olarak adlandırılan ve dönen bir mekanizmayla, görsel değişken olarak sunulur. Bu sistemle baskısı yapılan görsel dış etkenlerden olumsuz etkilenmeyecektir ve süreklilik durumu maksimuma çıkacaktır.
Fibermark Megalight ADML (Döner Reklam Panosu) Baskı Kâğıdı: 120 gr/m2 dir. Dijital baskı bobin ölçüsü 253 cm x 200 m ofset baskı ölçüsü 125x185 cm tabakadır. Fiber elyaflıdır. Fiber lifler sayesinde sürtünmeye ve yırtılmaya karşı dayanıklıdır. Işık geçirgenliği güçlü ve uzun ömürlüdür.
Billboard Plus Kâğıdı: Hareketli, cam korumalı reklam ürünüdür. 120 gr/m2 ağırlığında tercih edilmektedir. İnkjet dijital baskı sistemi ile üretim yapılmaktadır. Baskı malzemesi ölçüsü 2,00x200 m’dir. Fiber lifler sayesinde sürtünmeye ve yırtılmaya karşı dayanıklıdır.
PVC Vinil: Vinil kimyevi olarak PVC kategorisine giren organik bir bileşiktir. Dayanıklı ve uzun ömürlü yapısı sayesinde dış etkenlerden zarar görmez. Halk arasında branda diye tabir edilen bu malzemenin 260, 280, 320, 440 ve 520g olarak kullanımı yaygındır. Gramaj arttıkça kullanım yerindeki dayanım süresi artmaktadır. Vinil germe tabela ve reklamının tercih edilmesinin sebeplerinin başında, tek parça ve istenilen boyutlarda tabela ve reklam baskısı yapılabilmesini sağlar. Bu tür baskılarda dört çeşit ürün yaygın olarak kullanılmaktadır: Solvent, UV bazlı, su bazlı ve lateks dijital baskı makineleri ile baskı yapılabilmektedir.
Frontlit (Işıksız Dijital Baskı Vinili): İç mekân ve kısa süreli dış mekân pankart, billboard işlerinde kullanılır. Arka taraftan ışıksız, ön taraftan ışıklı/ışıksız işlerde kullanıma uygundur.
Backlit (Işıklı Dijital Baskı Vinili): Işık geçirgen bir ürün olup yüksek bir gerilme mukavemetinin yanında uzun süreli kullanım olanağına da sahiptir. Ürüne arkadan ışıklandırma uygulaması yapılır ve bu sayede üzerindeki reklamı iç ya da dış mekân uygulamalarında çok iyi bir biçimde gösterir. Malzeme, ışıklı vinil diye de adlandırılır.
Blackback (Arkası Siyah Vinil): Önden aydınlatmalı tabelalarda arka yüzeye ışık sızmasını engellemek ve zemini gizlemek için kullanılır. Yüksek bir gerilme mukavemetinin yanında uzun süreli kullanım olanağına da sahiptir. İç ya da dış mekân uygulamalarında kullanılabilir.
Mesh Vinil (Delikli Vinil): PVC içeriklidir. Bütün özelliğini üzerinde bulunan eşit büyüklükte deliklerden almaktadır hem iyi bir reklam malzemesi hem de inşaat sahalarında koruyucu ve uyarıcı levha olarak kullanılabilmektedir. Delikli özelliği ile rüzgârlı alanlarda bulunan binalara uygulanarak iyi bir koruyucu kalkan vazifesi oluşturmakta, transparan özelliği sayesinde içeriden dışarının rahatça görünmesine de olanak sağlamaktadır.
Dijital Baskı Kumaşları: Genellikle ışıklı LightBox, tekstilBox, ledbox ünitelerde kullanılmaktadır. Ham maddesi%100 polyesterdir. 120- 215g/m2 aralığında tercih edilmektedir. UV, latex, ekosolvent, sublimation transfer ve sublimation direkt baskı tekniği ile baskı yapılabilmektedir.
Folyo ve One Way Vision: Folyo malzeme günümüzde daha çok dijital baskı işlerinde kullanılan, PVC tabanlı, arkası yapışkan bir baskı malzemesidir. Arkası renkli (gri, mavi, siyah vb.), beyaz ve transparan çeşitleri vardır. Folyo başka bir malzemeye ihtiyaç duymaksızın birçok yüzeye yapışması nedeniyle çok tercih edilmektedir. Günlük yaşamda birçok alanda kullanılmaktadır. Transparan, mat ve parlak çeşitleri mevcuttur. Laminasyon filmi ile dış etkenlerden ekstra korunma sağlanmaktadır. UV, latex, ekosolvent ve solvent baskı yapılabilmektedir. 80 μm (0.08 mm) ve 100 μm (0.10 mm) kalınlıkta olanları tercih edilmektedir.
Polimerik folyolar (Yarı Cast ve Cast folyo): Genellikle düz fakat girintili çıkıntılı yüzeylerde tercih edilmektedir. Bunun sebebi, diğer folyo çeşitlerine göre çok daha esnek ve dayanıklı olmasıdır. Oldukça dayanıklı bir yapıya sahip olan bu malzeme dışarıdan gelebilecek tüm darbelere karşı dayanıklıdır. Isı, ışık ve su gibi dış kaynaklı tehditlere karşı sağlamlığını korumaktadır. En sık tercih edildiği alan genellikle araç yüzeyleri olmaktadır.
Transparan Folyo: Hazırlanma ve uygulanma aşamaları bakımından diğer iki türe göre birkaç farklılık göstermektedir. Şeffaf yani transparan folyolar, dijital baskı teknikleri ile hazırlanmakta ve iç yüzeyden ya- pıştırma yöntemine göre kullanılmaktadır. Folyo malzeme çeşitleri içinde daha az maliyetli olması ve temiz bir görüntü sunması sebebi ile oldukça sık tercih edilmektedir.
Oneway vision: Diğer adı ile delikli folyo; cam cephe giydirme, binaların cam yüzeylerine yapılan reklam uygulamalarında yaygın biçimde kullanılmaktadır. Camın iç kısmından bakıldığında dışarısı görülmekte iken dışarıdan bakıldığında iç mekân görülmemektedir.
Baskı Sonrası İşlemler
Baskı sistemleriyle yapılan tüm baskılar, sonrasında çeşitli işlemlerden geçerek bir ürün hâline getirilmelidir. Bu işlemlerin bir kısmı, genellikle geleneksel baskı sistemleri ile yapılmış baskıların kullanılabilmesi amacıyla yapılan işlevsel çalışmalardır.
Baskı sonrası işlemlerin bir kısmı da ürünlere görsellik kazandırmak amacıyla yapılmaktadır. Selofan, lak gibi benzeri uygulamalar ürünlere işlevselliğin yanı sıra görsel etkiler de kazandırmaktadır.
Ürün Hâline Getirme İşlemleri
Ofset baskı ile yapılan yayıncılık ve ticari tabaka baskılar ele alındığında kırma, kaplama, kesme, ciltleme işlemleri en çok karşımıza çıkan baskı sonrası çalışmalardır.
Karton ambalaj üretiminde, basılan kartonların kutu ve ambalaj hâline getirilmesi için özel kesim, kırma, katlama ve yapıştırma işlemlerinden geçmesi gerekir. Ambalajlarda ürünü çekici hâle getirmek için görsel etki yaratan gofre; yani kabartma sıcak, soğuk yaldız işlemleri yapılabilir.
Esnek ambalaj ve etiket üretiminde ise lak, sıcak/soğuk yaldız, özel tasarlanmış şekilli kesim, ayıklama, dilme (dilimleme), sarma ve laminasyon işlemleri yapılır.
Bütün bu çalışmaların haricinde tekstil, ahşap, seramik gibi ürünlerin baskıdan sonra özel uygulamaları bulunmaktadır.
Görsellik İşlemleri
Geleneksel ve dijital yöntem basılmış baskı altı malzemelerinin üzerine yapılan ve görsel etkileri olan uygulamalardır.
Laminasyon
Laminasyon, basım sanayinin birçok alanında uygulanmaktadır. Grafik sanatlar doğrultusunda ele alındığında, plastik esaslı bir malzemenin başka bir malzeme üzerine sıvanıp yapıştırılması şeklinde genel bir tanımlama yapılabilir.
Selefonlar: Baskı altı malzemesi üzerine yapılan laminasyonlar, baskıya dış etkenlere karşı dayanıklılık ve görsel efekt kazandırır.
Yaldız-Metalik Folyolar: Altın ve gümüş yaldızlar matbaacılıkta çok eski dönemlerden beri yaygın olarak kullanılmaktadır. Kartvizit, broşür, kitap kapaklarında yazılar üzerinde yapılan yaldız uygulamaları çokça kullanılmaktaydı. Dijital baskının gelişmesi ile görsellerin üzerine yaldız uygulaması kullanımı yaygınlaşmıştır.
Hologram Folyolar: Selefon ve yaldız folyolar benzeri, ağırlıklı sıcak uygulama ile yapılan yeni nesil kaplama malzemeleridir. Özellikle okul defterlerinin kapaklarında, çeşitli broşürlerde kullanılmaktadır. Kısmi olarak da uygulanmaktadır.
Lak, Kısmi Lak
Uygulandığı yüzeye selefon benzeri direnç ve dayanıklılık ile görsel etki yaratan bir çeşit vernik uygulamasıdır. Flekso, gravür, ofset gibi geleneksel baskı yöntemlerinin yanı sıra dijital baskıların üzerine de uygulanmaktadır. Lak, geleneksel baskı sistemlerinde, ayrı bir baskı ünitesine mürekkep gibi konan ve basılan bir vernik çeşididir. Tüm baskı yüzeyine uygulanabildiği gibi özellikle görsel efekt amacı ile kısmı lak olarak belli bir alana uygulanmaktadır.
Hibrit Bitim Makineleri
Günümüzde özellikle dijital baskılar için iki yöntem ile selefon, yaldız gibi folyo uygulamaları yapılmaktadır. Birincisi aslında geleneksel yöntemdeki varak yaldız da denilen sıcak yaldız tekniğinin elektrofotografik dijital baskıya uyarlanmış hâlidir.