FOT203U-SAYISAL FOTOĞRAF BASKI TEKNİKLERİ
Ünite 4: Dijital Görüntü İşleme
Giriş
Sayısal fotoğrafçılığın gelişmesi ile görüntü işleme programlarının önemi arttı ve önemli değişiklikler geçirmeye başladılar. Bütün bu görüntü işleme yazılımları, görüntünün çözünürlüğü, boyutu, kadrajlanması gibi genel ayarların yanı sıra, renk düzeltme, görüntü iyileştirme ile manipülasyon ve efekt verme gibi işlemleri de yapabilmektedirler.
Dijital Görüntünün Oluşumu
Görüntü ve dokümanların bilgisayar ortamında işlenip hazırlanması aşamasında görüntünün taşıması gereken özelliklerden birincisi görüntülerin yapı taşı olan pikseller ve bitlerdir, ikincisi ise görüntünün çözünürlüğü yani görüntüyü oluşturan piksellerin miktarı ve birimidir. Yapılması gereken ayarlar ise büyütme ve küçültmedeki oran ve yöntemlerdir.
Dijital Görüntü
“Dijitize” olarak tanımlanan belge, sayısallaştırılmış olan bir belge ya da görüntü bilgisayar ortamında “piksel” adı verilen yapı taşları ile tanımlanır. Bilgisayar ortamında yapılan veya tanımlanan işlemler ikili sayı sistemine göre yani “binary” sitemine göre şekillenirler. İkili sistem, işlemlerde 0 ve l sayılarını kullanır. Piksellerin 1 değerini taşıması bilgi varlığına işaret etmektedir.
• Bitmap Görüntüler: 1 değeri taşıyan piksel, bilgi yüklü olarak; 0 değeri taşıyan piksel ise beyaz ya da transparan olarak gözükür. Bu şekilde oluşturulan görüntü sadece tek renk ve ton değeri taşır. • Grayscale-Çoktonlu Görüntüler: Pikseller sekiz kademede tanımlanmış ve bit adı verilmiştir. 8 bitin ikili kombinasyonu ile 256 varyasyon elde edilebilir. Bitlerin her biri de 0 ve 1 değeri taşır; bu değerlerle de 256 farklı ton oluşturulabilir. Bu 8 bit, 256 kombinasyon içinde birleşerek tek bir pikseli oluştururlar. Dijital ortam için ise “Bilgisayarda, tonlar ikinin kuvveti olarak ifade edilir; yani ikili sistemin ikisi ve bir pikseli oluşturan 8 bitin matematiksel ifadesi 28’dir, o da 256’ya eşittir. Grayscale ya da çok tonlu belgeler 28 yani siyahın 256 tonunu taşır. • RGB (Red-Green-Blue) Görüntüler: Her renk bilgisayar ortamında 8 bitlik bir bilgi ile belirtilir. RGB görüntü üç renkten oluştuğu için 28+8+8 = 224 = 16.777.216 renk ve ton kademesi gösterir. • CMYK (Cyan-Magenta-Yellow-Black) Görüntüler: CMYK dört rengin karışımı olduğu için bilgisayar 28+8+8+8 = 232 = 4.294.967.296 renk ve ton kademesi oluşturur. • Spot Renkler: Bir görüntüdeki her renk 8 bittir, bu nedenle ekstradan eklenen her renk 8 bitlik, 256 ton kademelik bilgi katar.
Çözünürlük
Çözünürlük, görüntü kalitesinin, detaylarda yer alan keskinlik düzeyinin bir ifadesi olarak tanımlanabileceği gibi, görüntüyü oluşturan birimlerin tanımlama kapasitesi ya da gücünü oluşturan unsur biçiminde de açıklanabilir.
• LPI (Line Per Inch): Her inç kare içinde yer alan ya da kullanılan tram sayısını vermektedir. Tram nokta, çizgi ya da herhangi bir nokta çeşidi de olabilir. Türkiye’de kullanılan tram sıklığı birimleri ve bilgisayardaki karşılıkları için kitabınızın 94. sayfasına bakınız. • PPI (Piksel Per Inch): PPI, inç başına düşen piksel sayısı anlamındadır. Dijital ortam ya da araçlar kullanılarak üretilen bir görüntü, piksel adı verilen küçük karecik şeklindeki noktacıklar ile oluşturulur. PPI birimi genellikle görüntünün tarayıcı ve bilgisayar ortamındaki çözünürlüğünü vermek için kullanılır. • DPI (Dot Per Inch): DPI, inç başına düşen nokta sayısı anlamındadır. Görüntüden çıkış alındığında görüntüyü oluşturmak için kullanılan noktanın çözünürlük birimini DPI ile ifade ederiz. DPI ile PPI makinedeki ve bilgisayardaki çözünürlük ile çıkış çözünürlüğünü kavramsal olarak ayırmak için kullanılırlar.
Dijital Görüntü İşleme
Makine ile çekim ve tarama işleminde görüntü kalitesini ve çözünürlüğünü belirleyecek olan piksel sayısı belirlenir. Belirlenen çözünürlük ve piksel sayısı ile görüntü ekranda oluşturulur. Bu görüntünün matbaada basılabilmesi için de görüntünün tram noktacıklarından oluşan bir belgeye dönüştürülmesi gerekir. Tram sıklığı yani lpi belirtilir. Tarama ve bilgisayardaki çözünürlük (PPI) tram’ın yüzde değerini oluşturur. Bu belirlenen yüzde değeri de yazıcıda çıkış çözünürlüğü (DPI) ile meydana getirilir. Tram noktasının düzgün bir yuvarlak olarak elde edilebilmesi için çıkış çözünürlüğü yükseltilmelidir.
Tarama Çözünürlüğü: Belgenin sahip olacağı özelliklerin belirlendiği aşama burasıdır. Belgelerin tarama özellik ve çözünürlüğü belirlenirken hangi boyutlarda basılacağı bilinmeli, öngörülmeli, büyütme ve küçültme oranları da dikkate alınmalıdır. Teknik açıdan baskı filmi hazırlamada ilk aşama “scanning-tarama” işlemi ile başlar. Burada dikkat edilecek nokta rezolüsyon yani tarama çözünürlüğüdür. Çözünürlüğü belirlemede yapılan çalışmalar çeşitli değerleri ortaya koymuştur (Kitabınızın 96. sayfasına ve bu sayfada bulunan Resim 4.3’ e bakınız). Bu değerler doğru uygulanmadığında bilgisayar interpolasyon işlemi gerçekleştirerek gerçekçi olmayan belge, doku, detay gibi üretimler yapar.
Çıkış Çözünürlüğü: Dijital baskı için direkt baskı makinesinden çıkış alınmaktadır. Hazırlanan çalışmalar bilgisayarlar tarafından PostScript sayfa diline çevrilir. Bu dil sayfa üzerinde işlem yapılacak yerleri matematiksel
ifadeler ile belirler. Daha sonra bu matematiksel formüller RIP tarafından bitmap’e çevrilir. Yazıcı çözünürlüğünü belirlerken ilk dikkat edilecek husus, verilecek tram değeridir. Yazıcı çözünürlüğü tram /inch değerinin 16 katı olmalıdır. Standart çözünürlük değerleri dışında bir değer verilirse RIP interpolasyon işlemine girecektir.
İnterpolasyon (Interpolation)
İnterpolasyon kayıp işlevsel değerlerin ölçüm averajından tahmin edilmesidir ya da gerekli fonksiyonel değeri elde etmek için komşu noktaların bilinen fonksiyonel değerlerinin ağırlıklı ortalaması alınarak yapılan hesaplama işlemidir. Genel olarak uygulamada kullanılan üç tür interpolasyon metodu bulunmaktadır.
En Yakın Komşu (Nearest Neighbor) İnterpolasyon
Boyut değiştirme için işlem yapıldığında, boşluklar oluşmaktadır. Bu işlem nedeniyle oluşan boşlukların interpolasyonu için en yakında yer alan ve “komşu piksel” olarak tanımlanan piksellerin kopyası kullanılır. Çok hızlı gerçekleştirilen ve sonuç elde edilebilen bir yöntem olarak tanımlanabilir. Kalitesinin çok düşük düzeyde olması ise, olumsuz yanıdır.
Bilinear İnterpolasyon
Bilinear interpolasyon uygulamasının sonuç üzerinde yumuşak bir etki oluşmasını sağladığı söylenebilir. Pikseller arasındaki geçişler oluşturulurken bölgede bulunan piksellerin özellikleri dikkate alınarak işlem gerçekleştirilir. Bu uygulama süreci, zaman açısından gereğinden uzun olarak tanımlanabilir.
Bicubic İnterpolasyon
“Bu yöntemde ise oluşan boşluğun etrafındaki bütün piksellerin ortalamasına göre piksel oluşturulur. En çok zaman alan yöntem olmasına rağmen en kaliteli sonucu verir.” Bicubic interpolasyonun smoother ve sharper olmak üzere daha yumuşak ton geçişleri ya da daha keskinleştirilmiş görüntü elde etmek için kullanılan türleri de bulunmaktadır. Olması gereken değerlerin dışında uygulanacak gereksiz yüksek çözünürlük ve boyutlandırma gibi işlemler hem fazladan zaman alacak hem de kalitenin azalmasına neden olabilecektir.
Adobe Photoshop ile Görüntü İşleme
İlk kullanım amacı, taranmış görüntülerin sayfa mizanpajından önce düzeltilip baskıya hazır hâle getirilmesi idi. Zaman içindeki geliştirmeler ile manipülasyon özellikleri eklenmiş, birçok farklı efekt uygulamaları yapabilmesi sağlanmıştır.
Bir görüntüyü düzeltip iyileştirmek için şu aşamaların izlenmesi gerekmektedir:
• Fotoğrafın Değerlendirilmesi • Göze çarpan sorunların düzeltilmesi • Görüntünün keskinleştirilmesi • Rötuş kusurlarının düzeltilmesi • Baskı için başlangıç ve bitiş noktalarının ayarlanması
• Ton değerlerinin ayarlanması • Renklerin ayarlanması
Renk ve Ton Düzeltme İşlemleri
Dijital ortama aktarılmış bir fotoğrafın işlenmesinde en önemli aşama renk düzeltme işlemidir. Renk ve ton ayarlamaları yapılırken bilinmesi gereken en önemli unsur ‘Histogram’dır. Histogram, renk kanalındaki piksel değerlerinin detaylı bir grafiğini verir. Ayrıca, görüntüdeki piksellerin dağılımı ve miktarı hakkında faydalı bilgiler sağlar. Histogram, görüntü için genel ton aralığını göstermektedir. Yatay eksen en koyu ton olan 0 ile en açık ton olan 255 arasındaki tonları göstermektedir. Dikey eksen ise bu tonlardan kaç adet piksel olduğunu vermektedir.
Levels Menüsü’nde Renk ve Ton Düzeltme
Image>Adjustments>Levels seçeneğinden ulaşılabildiği gibi Layers>New Adjustments>Levels menüsü de kullanılabilir. Levels penceresinin en üst kısmında hazır ayarlar bulunmaktadır. Bunlar genel kullanım için uygun olmakla beraber, detaylı çalışmalar için tercih edilmemektedirler. Bunların haricinde en düz ve hızlı ayar tabii ki “Auto” seçeneği ile yapılır. İkinci yöntem ise yine hızlı ama biraz daha kontrollü olan ton sürgülerinin kompozit renk üzerinde kullanımıdır. Histogramın altındaki açık ve koyu ton sürgüleri boş alanlardan tonların başladığı alanlara çekilir. Diğer bir yol ise siyah ve beyaz nokta ayarıdır. Doğru bir ton dağılımı için fotoğrafın en açık ve en koyu tonunun belirlenmesi gerekmektedir. Levels pencesinin sağ alt tarafında en koyu, en açık ve orta ton belirleme araçları bulunmaktadır. Bir görüntüdeki en açık ve koyu tonu sağlıklı olarak tespit edip seçebilmek için damlalıklar seçildiğinde “Option/Alt” tuşuna basılı tutulursa, hangi damlalık seçilmişse sadece o ton görünecek şekilde görüntü değişir. Son yöntem ise her bir renk kanalında, ton ayar sürgüleri ile yapılan ayardır. Ton kontrolüne daha hâkim olabilmek için görüntüdeki her bir renk kanalı ayrı ayrı açılır, açık ve koyu ton bölgelerindeki sürgüler histogramdaki dolu bölgelerin başlarına kadar çekilir. Böylece görüntüdeki düzgün ton dağılımı sağlanmış olur. Ton ayar sürgülerinde ayrıca tam ortada bulunan ‘Gama’yı belirleyen orta ton sürgüsü vardır. Sürgüyü sağa doğru ilerletmek görüntüyü koyulaştıracak, sola doğru çekmek ise açacaktır (Menü kullanım ve sonuçları için: Kitabınızın 101, 102 ve 103. sayfasında bulunan Resim 4.4, 4.5, 4.6 ve 4.,7’ ye bakınız).
Curves Menüsü’nde Renk ve Ton Düzeltme
Çoğu özelliği levels menüsü ile benzerlik göstemektedir. En açık ve koyu ton tayini için siyah ve beyaz nokta damlacıkları ile histogram yer almaktadır. Farklı olarak girdi ve çıktı ton değerleri eğrilerle gösterilip ayarlanır. Bu curves/eğrileri yorumlarken yatay ekseni hâlihazırdaki dijital ton değerleri olarak, dikey ekseni de ayarlama sonrası ya da baskı ton değeri olarak düşünebiliriz. Curves yani ton eğrileri aslında değişim grafikleridir yani mevcut
ton değerlerinin yapılan müdahale sonucunda ne şekilde geleceğini göstermektedir (Menü kullanım ve sonuçları için: Kitabınızın 104 ve 105. sayfasında bulunan Resim 4.8, 4.9 ve 4.,10’ a bakınız).
Hue/Saturation Menüsü’nde Renk ve Ton Ayarı
Renk üç özelliğiyle tanımlanır; bunlar ‘Hue’, ‘Saturation’ ve ‘Lightness’dır. Photoshop’taki bu ayar menüsünden bu üç bileşene ayar yapılabilmektedir. Hue sürgüsü ile rengin ana bileşeni olan renkler arasında geçiş yapılabilmektedir. Saturation ile rengin doygunluğu, Lightness ile de açık ya da koyuluğu ayarlanır (Menü kullanım ve sonuçları için: Kitabınızın 105. sayfasında bulunan Resim 4.,11’ e bakınız).
Selective Color Menüsü’nde Renk ve Ton Ayarı
Selective color ile ana renklerin içinde bulunan diğer renkler temizlenerek saflaştırma yapılabilir. CMYK ve RGB ana renklerinin yanı sıra beyaz, gri ve siyah renklerde de aynı işlem yapılabilmektedir (Menü kullanım ve sonuçları için: Kitabınızın 106. sayfasında bulunan Resim 4.,12’ e bakınız).
Siyah-Beyaz Menüsü’nde İşlem
Fotoğraf “convert to profile” menüsünden uygun gri ton ICC profili seçilerek direkt olarak çevrilebilir. Bununla beraber sanatsal amaçlarla ya da görsel algı yaratmak beklentisiyle siyah beyaza çevirme yapılacaksa fotoğraftaki renk değerlerinin tümü kaybedilmeden çevrim esastır. Yukarıda Hue/Saturation menüsünden bu işlem yapılabileceği gibi çok daha detaylı olarak “Black&White” menüsünden yapılabilir (Menü kullanım ve sonuçları için: Kitabınızın 106. sayfasında bulunan Resim 4.,13’ e bakınız).
Keskinleştirme İşlemleri
Keskinleştirme işlemi, görüntüdeki ton ve renk kenarlarındaki farkları geliştirir, kontrastlığı arttırır. Sharpen, sharpen edges, sharpen more seçenekleri otomatik olarak ve kullanıcı denetimi olmadan işlem yapmaktadır. Smart sharpen ve unsharp mask seçenekleri daha ileri çalışmalar için tercih edilirler. Keskinleştirme işleminden önce dikkat edilmesi gereken bazı önemli ayrıntılar vardır (Kitabınızın 107. sayfasına bakınız).
Görüntü Rötuşu
Photoshop’un önceki versiyonlarındaki “stamp” aracı, bir alandaki pikselleri, temizlenmesi istenen bölgeye taşıyarak temizlik yapabiliyordu. Spot Healing Brush’ aracı, yüz üzerindeki sivilce leke gibi kusurları yok etmek için kullanılır. Yeni “healing” ve “patch” araçları çok daha esneklik ve kolaylık sağlamıştır. Söz konusu araçlar stamp’taki gibi pikselleri birebir kopyalama yerine mevcut piksellerle karıştırarak yapmaktadır. Böylelikle temizlenmek istenen bölgede daha yumuşak ve doğal bir sonuç elde edilir. Ayrıca fotoğrafın genelindeki toz ve grenleri yok etmek içinde kullanılan filtreler vardır. ‘Noise/Parazit’ Filtreleri, rastgele dağıtılmış renk seviyelerine sahip parazit veya pikseller ekler veya
kaldırır. Bu, bir seçimi çevreleyen piksellerle karıştırmaya yardımcı olur. Noise filtreleri, karışık dokular oluşturabilir veya toz ve çizikler gibi sorunlu alanları kaldırabilir.
Adobe Lightroom ile Görüntü İşleme
Adobe Lightroom yeni nesil görüntü işleme programlarındandır. Piksel tabanlı olup; çekilen fotoğrafların aktarılması, işlenmesi, arşivlenmesi, basılması işlevlerini yerine getirir. Lightroom, fotoğrafçıların temel ihtiyaçlarına yönelik modüllerden oluşmuştur. Her modül, fotografik iş akışının belirli bir bölümüne odaklanır:
• Library/Kitaplık modülü, fotoğrafları içe aktarmak, düzenlemek, karşılaştırmak ve seçmek içindir. Genel bilgi alınan modüldür. • Develop/Geliştirme modülü, renk ve tonu ayarlamak veya fotoğrafları yaratıcı bir şekilde işlemek içindir. Renk, ton düzeltmeleri, boyut ayarları, efektler, kalibrasyon ayarları yapılmaktadır. Oldukça geniş ve esnek ayar imkânları veren birçok panel bulunmaktadır (Detaylar için kitabınızın 113 ve 114. sayfasına bakınız). • Map modülü, coğrafi etiketleme için olan bölümdür. • Book ve Print modülleri; Print modülünden bir fotoğraf seçilecek; baskısı, yapılan ayarlamalardan sonra gerçekleştirilecek, Book modülünden ise fotobook denilen albümler üretilebilecektir. • Slayt Show, Web modülleri ise fotoğrafların sunum ve gösterim işlemleri içindir.
Dosya Kayıt Formatları
Görüntü işleme programlarında üretilen her görüntü, dijital ortama aktarılan her fotoğraf uygun bir formatta kaydedilir. Kayıt formatlarının birbirinden farklı özellik ve yetenekleri bulunmaktadır. (Detaylar için kitabınızın 117 sayfasında Resim 4.20’ye bakınız).
JPEG (Joint Photographic Experts Group)
Joint Photographic Experts Group tarafından standartlaştırılmış bir sayısal görüntü kodlama biçimidir. Hem sıkıştırma hem de kayıt formatıdır. JPEG sıkıştırma uygulaması, fotoğrafın yapısını oluşturan piksellerde, algılanması için zorunlu olmayan detayları bulup atan ve bu yöntemle görüntüyü sıkıştıran bir formattır; bu özelliği nedeniyle de kayıplı formatlardan biri olarak tanımlanır. JPEG formatı CMYK, RGB ve grayscale, duotone destekler ancak transparanlığı desteklemez. JPEG, dijital makinelerde ve diğer fotografik görüntü kaydeden cihazlar tarafından kullanılan en yaygın görüntü kayıt biçimidir.
TIFF (Tagged Image File Format)
Masaüstü Yayıncılık Uygulamaları, fotoğrafçılık ve bilgisayarlar arasında kullanılan ortak kayıpsız bir dosya formatıdır. Özellikle üst düzey profesyonel çalışmalar için kabul gören, esnek olarak tanımlayabileceğimiz Bitmap
türü bir görüntü formatıdır. TIFF formatı RGB, CMYK, Lab ve “Dizine Alınmış Renk ve alfa kanalları içeren Gri Tonlu görüntüleri ve alfa kanalları içermeyen Bitmap modundaki görüntüleri” destekleyen bir formattır. Photoshop ve bazı görüntü işleme programları katmanlı TIFF dosyalarını ve transparanlığı desteklemektedirler. Hemen hemen bütün sayfa tasarım yazılımları, sıkıştırılarak kaydedilen TIFF belgelerini tanımlayıp okuyabilmektedir. TIFF formatının özelliğini sağlayan yanı, gönderilen bilgileri kaydetme sürecinde satırlar hâlinde işlem yaparak kaydetmesidir. Sıkıştırma amacıyla kullanılan formu olan LZW ile de bilgilerin hepsi aynı anda okunmakta ve benzeyen, aynı bulunan bölümleri tanımlanıp dikkate alınarak kaydedilmektedir. Bütün web tarayıcılar tiff formatını desteklese de dosya ebatları çok büyük olduğundan görüntülenmesi oldukça zordur. Bu nedenle tiff yerine jpeg ve png formatları kullanılmaktadır.
RAW
Raw formatı, sayısal fotoğraf makinelerinin CCD/ CMOS ışık ve renk algılayıcı çiplerinden gelen ham verinin kaydedilmesi ile oluşur. Raw formatta çekilen görüntünün piksel bilgileri yanı sıra fotoğraf makinesindeki kalibrasyon, beyaz dengesi, ayarlar gibi çekim bilgilerini meta veri olarak kayıt altına alınır. Baskıyı yapan kişinin baskı sırasında film üzerinde yer alan görüntülere müdahale edebilme şansını, fotoğrafın sonuç görüntüsü üzerinde önemli değişiklikler yapılabilmesinin olanaklarını kolaylaştırır ve bu nedenle, günümüzün “dijital negatifi” olarak tanımlanmaktadır. Fotoğraf çekimi sırasında raw formatında oluşan kayıplar, diğer formatlara göre çok daha düşüktür. Depolama ve hafıza alanı konusunda bir sorun yoksa, yüksek kaliteli Raw formatını kullanmak en doğru çözüm olacaktır. Yüksek dosya boyutu bir dezavantajdır. Formatın diğer bir dezavantajı ise tam bir evrensel çalışma ortamı ve formatı bulunmamasıdır.
PDF (Portable Document Format)
PDF (Taşınabilir Doküman Formatı), Adobe Systems tarafından oluşturulmuş bir dosya formatıdır. Dosya PDF formatında kaydedilirse, kullanıcı herhangi bir masaüstü yayıncılık yazılımına sahip olmasa bile Adobe Acrobat Reader yazılımıyla açılabilir. PDF formatı aslında vektör tabanlı kayıt formatıdır. Bununla beraber piksel bazlı görüntüler de sağlıklı bir şekilde görüntülenebilir. Bir fotoğraf ve görüntünün direkt PDF olarak kaydedilmesi çok uygun değildir. PDF dosyaları, yazıcılar ve kalıp çıkış cihazları tarafından en çok kullanılan dosya biçimidir. PDF formatının hizmet ettiği alana göre birçok farklı çeşidi bulunmaktadır. PDF/X, basım sektörü için kullanılan standart formattır. Baskı için doküman hazırlanıyorsa, baskıcı profesyonelleri PDF’yi birincil teslim biçimi olarak tercih etmektedirler PDF dokümanlar nihai doküman, yani baskı alınacak dosya için ideal format olmasına karşın, açılıp düzeltme yapılması, mizanpajın değiştirilmesi için uygun değildir.