FİN205U-SPOR FİNANSMANI
Ünite 1: Finansal Yönetimde Temel İlkeler ve Spor Finansmanı
Sporda Finansal Konular
Para Yönetimi
Her şeyden önce spor işletmelerinin mevcut varlıklarını korumaları, faaliyetlerini sürdürebilmeleri, para kazanma olanaklarına bağlıdır. Örneğin; özel olimpiyat organizasyonlarına katılan sporculara gerekli altyapının oluşturulması için ihtiyaç duyulan para ürün satışı, reklam ve sponsorluk hizmetleri aracıyla sağlanabilmektedir. Spor işletmeleri açısından bakıldığında ise her ay düzenli ödemeler, sabit giderlerin dışında işletmenin kasasında ilave para kalması, başarılı bir finansal yönetim ile mümkün olmakta, bu da beraberinde finansal büyümeyi getirmektedir.
Finansal Beceriler
Üst düzey yöneticilerin spor işletmeleriyle ile ilgili alacakları stratejik kararların başarıları, yöneticilerin finansal becerileri ile doğru orantılıdır. Bu kapsamda spor işletmelerinin gelecekteki finansal başarılarını planlamaları için finansal bilgileri geliştirecek, analiz edecek ve projelendirecek birilerini yetiştirmeye ihtiyaçları vardır.
Konunun daha iyi anlaşılması için muhasebe, finans ve ekonomi kavramlarının iyi bilinmesi gerekmektedir.
Yayın Hakları
Spor işletmelerinin önemli gelirlerinden biri yayın gelirleridir. Özellikle son zamanlarda spor işletmelerindeki finansal büyümeye paralel olarak yayın gelir haklarındaki önemli artışlar da dikkat çekici boyutlara ulaşmıştır.
Spor İşletmelerinin Sermaye Piyasalarında İşlem Görmeleri
Spor işletmelerinin halka açılarak sermaye piyasalarında işlem görmesinin, bu işletmelere öz kaynak sağlaması bakımından anlamı ve önemi büyüktür. Bireyler günümüzde tuttukları spor kulüplerini desteklemek için daha fazla fırsatlara sahiptir. Örneğin; Türkiye için konuşursak, insanlar Borsa İstanbul’da işlem gören Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor kulüplerine ait pay senetlerini satın alabilmektedir.
Spor Malzemeleri Endüstrisi
Spor; günümüzde, hem bireyi fiziksel-ruhsal-duygusal ve sosyal açıdan geliştiren hem de toplumu ekonomik, sosyal ve kültürel olarak değişime zorlayan bir olgu hâline gelmiştir. Spor, teknolojinin gelişmesine paralel olarak geniş kitlelere yayılmış ve bu sektör içinde yer alan kişi ve kuruluşlar zaman içinde; Küreselleşmenin yanı sıra profesyonelleşme süreci ile birlikte, sportif etkinlikleri bir oyun olma özelliğinden çıkararak ekonomik düzeyde işleyen bir alana dönüştürmüştür.
Sponsorluk Sözleşmeleri
Teknolojinin her geçen gün gelişimi sayesinde insanlar daha hızlı ve daha fazla sayıda kaynakla bilgiye ulaşmaya
başlamışlardır. Bilgiye bu kadar hızlı ve kolay erişim ise tüm sektörlerdeki rekabeti daha aktif hâle getirmiştir. Bugün ve gelecekte rakipler arasında ön plana çıkabilmek, rakiplere göre farklılaşmak, hedef kitleyle duygusal bir bağ kurmak, gittikçe zorlaşan marka sadakatini oluşturmak ve en doğru bütçeyle hedef kitlelere ulaşmak önem kazanmıştır. Bu kapsamda etkin bir araç olarak “sponsorluk” kavramı gündeme gelmektedir.
Yeni Stadyumlar ve Arenaların Finansmanı
Son yirmi yılın en popüler spor finansı başlıkları arasında yeni stadyum ve arenaların finansmanı konusu vardır. Yeni bir stadyum inşası için gerekli kaynağı bulurken, pay senedi ya da finansman bonosu çıkarmanın maliyeti, vergi kanunları, yasal ve politik düzenlemeler gibi çok boyutlu ilişkiler söz konusudur.
Temel Finansal Kavramlar
Gelir-Gider ve Borç
Kişisel olarak insanların emekleri karşılığında elde ettikleri gelirleri, hayatlarını devam ettirmek için katlandıkları giderleri vardır. Peki, spor işletmeleri için gelir ve gider kavramları nelerdir? Gelir paranın spor işletmelerine girişini ifade etmektedir. Gelirler basit anlamda bilet satışlarından, medya haklarından, sponsorluklardan, mülkiyet nakli ve diğer satış gelirlerden oluşmaktadır. Gider ise para çıkışları, maliyetlerdir ve basit anlamda oyunculara maaş ödemeleri, gerekli malzemeler, yönetici ücretleri, kiralar için ödenen fonlardır. Gelirlerden daha fazla gider olması durumunda ise borç kavramı ortaya çıkmaktadır.
Gelir Kalemleri; Son yıllarda spor işletmelerinin yeni ve yaratıcı gelir kaynakları bulmaları ile birlikte gelirleri büyük oranda artış göstermiştir. Günümüzde spor işlet- meleri bilet satış ve isim hakları gelirleri gibi standart gelir kalemlerinin yanında çeşitli reklam, forma satışları gelir- leri gibi yeni gelir kaynaklarıyla fonlarında büyük ölçüde artış sağlamışlardır. Gider Kalemleri; Bir spor kulübünün giderleri; oyuncu ve çalışanların ücretleri, ekipman, yol giderleri, yönetici ücretleri ve kiralardan sigorta primlerine kadar uzanan diğer giderlerden oluşmaktadır.
Bütçeler
Bütçe esas itibarıyla gelir ve gideri gösteren bir belgedir. Bu kapsamda bütçeler spor işletmelerinin paralarını nereye harcama eğilimlerinde olduklarını gösteren birer yol haritalarıdır. Bütçeler bir spor işletmesinin bütün birimlerine karar vermede yol göstermektedir.
Uygun Dokümantasyon
Fonların elde edilip belirli kaynaklara tasnifini ve performans takibini sağlayan finans bütün işletme faaliyetlerini etkilemektedir. Bu kapsamda dokümantasyonu, belgeleme, bir çalışma için gerekli belgeleri arama ve sağlama, belgelere dayandırma olarak tanımlayabiliriz.
Muhasebe
Muhasebe çeşitli kritik olaylara ait finansal bilgilerin iletişimi, kaydedilmesi, ölçülmesi ve tanımlanma sürecidir. Bu kapsamda muhasebe, spor işletmelerinin varlıkları ve üzerinde değişme yapan, para ile ifade edilen mali nitelikli işlemlere ait bilgileri; kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi ve kurumlara raporlar hâlinde sunan bir bilgi sistemidir. Muhasebe sayesinde spor işletmelerinin yöneticileri ileriye dönük projeksiyonlar geliştirebilir. Gerekli veriler sağlanarak maliyet ve gelir artışı takibi yapılabilir. Bu sayede, geçmişe dönük bilgiler ışığında gelecek hakkında sağlıklı varsayımda bulunabilir.
Finansal Piyasalar
Spor işletmeleri ihtiyaç duyduklarında finansal piyasalara yönelebilmektedir. Finansal piyasalar tasarruf fazlası olanlarla, tasarruf açığı olanların birbirlerine fon transfer ettiği piyasalardır. Finansal piyasalar vadesi bakımından para piyasaları ve sermaye piyasaları olmak üzere ikiye ayrılırlar. Para piyasaları bir yıl ve daha az vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasalardır. Sermaye piyasaları ise bir yıldan uzun süreli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasalardır.
Bankalar
Bankalar, mevduat kabul eden, bu mevduatı en verimli şekilde çeşitli kredi işlemlerinde kullanmak amacını güden veya faaliyetlerinin esas konusu düzenli bir şekilde kredi almak ya da kredi vermek olan ekonomik kuruluşlardır.
Gerek dünya ekonomisinin genel görünümüne gerekse yurt içi finansal piyasaların durumuna göre, spor işletmeleri kendileri için gerekli olan fonları, kendi kaynakları ile karşılayamadıkları zaman bankadan belli bir faiz karşılığında ödünç fon temin edebilirler.
Sermaye
Spor işletmeleri için sermaye kavramı önem arz eden temel finansal kavramlardan biridir. Finansman disiplinlerine göre sermaye, bir spor işletmesinin sahip ya da ortaklarının ilgili işletmeye getirdikleri ve üzerinde hak sahibi oldukları öz kaynaklardır.
Finansal Yönetimin Tanımı ve Amaçları
İşletmelerde finansal yönetim gerekli olan fonların sağlanması ve bu fonların ilgili yerlerde etkin bir şekilde kullanılması olup üç karar üzerine inşa edilmiştir. Bu kararlar sırasıyla yatırım, finansman ve kar payı dağıtım kararlarıdır. Yatırım kararları, stadyum inşası gibi uzun süren yatırımları kapsar iken, finansman kararları bu projeler için gerekli paranın hangi kurumlardan ve hangi maliyetlerle karşılanacağını inceler.
Günümüzde finansal yönetimin amacı kâr maksimizasyonu değil, ortakların refahını artırmak anlamına gelen, firmanın piyasa değerini maksimum yapmaktır. Çünkü kâr kavramı süre olarak bir şey ifade etmemekle birlikte, birçok faktörden (stok politikaları,
olağandışı gelir) etkilendiği için bir spor işletmesinin performansını ölçmede sağlıklı sonuçlar vermemektedir.
Finansmanda Temel İlkeler
Spor işletmeleri için finansal yönetimin daha iyi anlaşılabilmesi için bilinmesi gereken bazı kavramlar vardır. Bu kavramlar; risk-getiri ilişkisi, paranın zaman değeri, nakit, ilave nakit akımları, rekabetçi piyasalar, etkin sermaye piyasaları, temsil (acenta) problemi, vergiler, risk farklılığı ve etik olmak üzere on başlık altında toplanmaktadır.
Risk-Getiri İlişkisi
Herhangi bir varlık veya kıymete yapılan yatırımdan elde edilmesi beklenen getiri ile ilgili varlık veya kıymete yapılan yatırımla üstlenilen risk arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Prensip olarak üstlenilen risk ile beklenen getiri arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır. Risk tanım olarak beklentilerden sapma olarak tanımlanır ve en basit anlamda matematiksel olarak standart sapma ile ölçülebilir. Finansal risk ise beklenen getiriden sapma olarak tanımlanır.
Paranın Zaman Değeri
Paranın zaman değeri, aynı tutardaki paranın ileriki bir tarihte elinizde olması ile bugün elinizde olması arasındaki farktır. Paranın zaman değerinden anlatılmak istenen paranın bugünkü değeridir. Spor işletmeleri için paranın zaman değeri onuşunun iyi kavranması önemlidir.
Nakit
Finansal yönetimin temel amacı kâr maksimizasyonu değildir. İşte bu noktada spor işletmelerinin kâr maksimizasyonundan değer maksimizasyonuna yönelmelerinin nedeni nakit kavramıdır.
İlave Nakit Akımları
Herhangi bir yatırımın ya da projenin finansal açıdan değeri, ürettiği nakit akımlarının belli bir iskonto oranıyla bugüne indirgenmiş değeridir. Dolayısıyla finansal yönetim açısından nakit akımlarının doğru bir şekilde hesaplanması hayati önem taşımaktadır.
Rekabetçi Piyasalar
Piyasada faaliyet gösteren firma sayısı ve başka faktörlere göre piyasa yapısı farklı isimler alır. Örneğin alıcı ve satıcıların çok olduğu, piyasaya giriş ve çıkışın serbest olduğu, üreticilerin ve tüketicilerin piyasa hakkında tam bilgi sahibi olduğu ve ürünün homojen olduğu piyasalara tam rekabet piyasası denir.
Etkin Sermaye Piyasaları
Piyasa etkinliği, yeni bir bilginin pay senedi fiyatına yansıma hızıyla ölçülür. Ekin piyasalarda yeni (beklenenden farklı gerçekleşen) bilgiler pay senedi fiyatlarında değişmeye yol açar ve hemen fiyatlara yansıtılır. Literatürde bilgiye dayalı etkinlik; zayıf form, yarı güçlü-yarı zayıf form ve güçlü (etkin) form olmak üzere üçe ayrılarak incelenmektedir.
Temsil (Acenta) Problemi
Ortaklar adına karar alan yöneticiler bazen ortakların çıkarlarına ters düşecek uygulamalara başvurabilirler. Bazı kaynaklarda bu sorun “kurumsallaşma sorunu” olarak ifade edilmektedir. Temsilcilik sorununa örnek olarak firma yöneticilerinin gereksiz yere lüks otellerde konaklamaları gösterilebilir.
Vergiler
Bir spor işletmesinin finans yöneticisi hangi alanda karar alırsa alsın, vergi faktörünü dikkate almak zorundadır. Aynı zamanda vergi ile ilgili yeni yasa ve düzenlemelerin özenle takip edilmesi, şirketin vergi yükümlülüklerinin başarı ile yönetilmesi finans yöneticisinin görev tanımı içinde yer almaktadır.
Riskler Farklıdır
Genel anlamda risk sistematik ve sistematik olmayan riskler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Sistematik risk, genel ülke ekonomisi ve dünya ekonomisinden kaynaklanan ve kişinin tek başına önleyemediği risktir. Örneğin; enflasyon, faiz, döviz kuru gibi faktörlerden meydana gelen, bütün işletmeleri belirli ölçülerde etkileyen risklerdir. Sistematik olmayan risk ise, sektöre ya da firmaya özel riskleri kapsar ve kişinin farklı yatırım araçları seçerek ya da çeşitlendirme yaparak azaltabileceği risktir.
Etik
Etik davranışlar finansal yönetim açısından oldukça önemlidir. Örneğin; bir spor işletmesinin çalışanı, şirket içinden bir bilgiyi gizlice dışarıya sızdırıp haksız bir şekilde kazanç elde ederse hem “insider trading” suçu işlemiş olur hem de etik dışı bir davranışta bulunmuş olur.
Paranın Zaman Değeri
Finansmanda temel ilkelerden biri olarak yer alan paranın zaman değeri farklı zamanlarda alınan ya da verilen aynı miktardaki paranın risk ve faiz kriterlerine göre aynı değerde olmayacağını açıklamaktadır. Çünkü bu paranın o gün kullanım hakkından vazgeçilmesinin bir bedeli olan faiz kadar paradan mahrum kalınacaktır. Burada unutulmaması gereken nokta paranın zaman değeri ile enflasyondan dolayı para değerinin düşmesinin farklı olduğudur. Enflasyon olmasa dahi faiz gelirinden mahrum kalındığı için paranın zaman değeri olacaktır.
Paranın zaman değeri dikkate alarak finansal yönetim faaliyetlerini gerçekleştirmek spor işletmeleri için oldukça önemlidir. Bu noktada elimizdeki paranın gelecek değeri ve bugünkü değerini hesaplayabilmek yol göstericidir.
Spor Finansmanında Gelişmeler
Spor Finansmanı, COVID-19 Pandemisi ve Kripto Varlıklar
Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde başlayan yeni tip Coronavirus (SAR-CoV-2 veya COVID-19) 11 Mart 2020 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından pandemi olarak tanımlandı ve ilan edildi.
Pandemi sürecinde ülke ekonomilerini olduğu kadar spor camiasını da derinden etkilemiştir. Salgın döneminde özellikle halk sağlığı sorunuyla mücadele etmek için uygulanan kısıtlama politikalarıyla birlikte spor kulüpleri iptal edilen, ertelenen ya da seyircisiz oynanan maçlarla karşı karşıya kalmışlardır. Sekteye uğrayan müsabakaların ardından kulüpler, faaliyetlerini sürdürmenin ve taraftarla olan bağının kopmaması için yeni yeni yol arayışına girmeye başlamışlardır.
e-Spor
e-Spor ise günden güne kitle kazanan ve stadyumların dışında uğrunda arenalar inşa edilen alan hâline gelmeye başlayan e-Sporun henüz genel olarak kabul edilmiş bir tanımı bulunmamaktadır. Genellikle profesyonel oyunun karşılığı olarak, profesyonel kuralları olan karşılaşmaya dayalı bilgisayar oyunları oynamak şeklinde ifade edilmiştir. e-Spor, insanların bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanarak zihinsel ve fiziksel kabiliyetlerini geliştirdikleri spor faaliyetleri alanlarıdır. Sporun öncelikli yönlerinin elektronik sistemler tarafından kolaylaştırıldığı hem oyuncuların ve takımların girdilerine hem de e-Spor sisteminin çıktılarına insan-bilgisayar arayüzleriyle aracılık eden bir spor biçimidir.