FİN291U-FİNANSAL YÖNETİM I
Ünite 3: Finansal Analiz
Giriş
Finansal analiz; bir işletmenin faaliyetleri, karlılığı, verimliliği ve risk derecesi ile ilgili önemli bilgileri ortaya çıkarmak ve işletmenin performansını değerlendirmek amacıyla yapılır. Finansal analizle; işletmenin kaynaklarının etkin kullanılıp kullanılmadığı, işletmenin kârlılığının beklentileri karşılayıp karşılamadığı ve finansman seçimlerinin basiretli yapılıp yapılmadığı gibi sorulara yanıt aranır.
Finansal Tablolar
Finansal analizde en çok kullanılan finansal tablolar, Bilanço, Gelir Tablosu Fon Akış Tablosu ve Nakit Akış Tablosudur.
Bilanço
Bilanço, bir işletmenin belirli tarihte sahip olduğu varlıklarını ve bu varlıkları edinirken kullandığı kaynakları gösteren tablodur.
Varlıklar; nakit, alacaklar, stoklar, yatırımlar, binalar ve makineler gibi çeşitli unsurları içerebilir. İşletmenin bir yıl içinde nakde dönüşecek varlıkları dönen varlıklar, bir yıldan uzun sürede nakde dönüşecek varlıkları duran varlıkları olarak sınıflandırılır.
İşletmenin varlıklarını finanse ederken kullandığı kaynakları yabancı kaynaklar ve özkaynaklar şeklinde ikiye ayrılır. Yabancı kaynaklar (yükümlülükler) işletmenin tedarikçilerine, alacaklılarına ve bankalar gibi diğer kreditörlere olan borçlarını temsil eder. Bu borçlardan bir yıldan kısa vadeli olanlar kısa vadeli yabancı kaynaklar, bir yıldan uzun vadeli olanlar uzun vadeli yabancı kaynaklar grubunda izlenir. Özkaynaklar (Özsermaye) ise, ortakların işletmedeki sahiplik payını temsil eder.
Bir işletmenin dönen varlıkları ile duran varlıklarının (aktiflerinin) toplamı, borçlarının ve özkaynaklarının toplamına (pasiflerine) eşittir.
Gelir Tablosu
Bir işletmenin belirli bir dönemdeki gelirlerini ve giderlerini gösteren ve sonucu kâr veya zarar olarak ortaya koyan tablodur.
Brüt Kâr, gelirlerden (satışlardan) Satılan Malların Maliyeti çıkarıldıktan sonra kalan tutardır. Brüt kârdan faaliyet giderleri (maaşlar, kira ve pazarlama giderleri vb.) düşülerek faaliyet kârı bulunur. Faaliyet kârına diğer (faaliyet dışı) gelirler eklenip diğer giderler düşüldüğünde vergi öncesi kâr rakamına ulaşılır. Vergi öncesi kârdan vergi düşüldüğünde ise dönem net kârı bulunur. Dönem Net Kârı veya Zararı, tüm gelir, gider ve vergiler dikkate alındıktan sonra işletmenin genel kâr veya zararını temsil gösteren en alt satırdır.
Fon Akış Tablosu
İşletmenin belirli bir dönemdeki fon kaynaklarını ve fon kullanımlarını gösteren ve genellikle aylık veya üç aylık bazda hazırlanan bir finansal tablodur. Fon akış tablosu,
işletmenin finansal durumunda belirli bir dönemde meydana gelen değişiklikleri açıklar ve şu formülle hesaplanır:
Fon Akışı = Toplam Fon Kaynakları – Toplam Fon Kullanımları
Aktiflerdeki bir azalış ve/veya pasiflerdeki bir artış fon kaynağı sağlarken, aktiflerdeki bir artış ve/veya pasiflerdeki bir azalış fon kullanımına yol açar.
Fon akış tablosu; net çalışma sermayesi, sabit sermaye yatırımları ve finansman faaliyetlerindeki değişim hakkında bilgi verir.
Çalışma sermayesi, işletmenin toplam dönen varlıklarını ifade eder. Net çalışma sermayesi ise, dönen varlıklarla kısa vadeli borçları arasındaki farktır.
Nakit Akış Tablosu
Belirli bir dönemde işletmeye ne kadar nakit girişi olduğunu, işletmeden ne kadar nakit çıkışı olduğunu ve işletmenin nakit pozisyonunun zaman içinde nasıl değiştiğini gösteren tablodur.
Nakit Akış Tablosu üç bölümden oluşur:
• İşletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışları • Yatırım faaliyetlerine ilişkin nakit akışları • Finansman faaliyetlerine ilişkin nakit akışları
İşletme faaliyetlerine ilişkin nakit akışları, işletmenin satışlar gibi temel ticari faaliyetlerinden ne kadar nakit ürettiğini ve günlük işletme giderlerine ne kadar nakit harcadığını gösterir.
Yatırım faaliyetlerine ilişkin ilişkin nakit akışları, işletmenin arsa, bina, ekipman ve diğer işletmelere yapılan yatırımlar gibi uzun vadeli varlıkların satın alınması ve satılmasıyla ilgili nakit akışlarını kapsar.
Finansman faaliyetlerine ilişkin ilişkin nakit akışları, sermayenin artırılması veya uzun vadeli borç alınması veya geri ödenmesi gibi finansmanla ilgili nakit akışlarını gösterir.
Serbest Nakit Akışları
Serbest nakit akışları (SNA), faaliyetlerden kaynaklanan vergi sonrası nakit akışlarından, işletmenin yatırımları düşüldükten sonra kalan tutardır.
SNA = Faaliyetlerden kaynaklanan Vergi sonrası Nakit Akışları – Δ Net Çalışma Sermayesi - Δ Duran Varlıklar
Faaliyetlerden kaynaklanan Vergi sonrası Nakit Akışları = Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) + Amortisman Gideri – Vergiler
Serbest nakit akışları pozitif olursa, finansman giderlerinin ödenmesinde ve borç geri ödemesi yapılmasında kullanılabilir. Serbest nakit akışları, hissedarlara kâr payı ödenmesinde veya hisse senetlerinin geri alınması için de kullanılabilir.
SNA’nın negatif olması durumunda, işletmenin yatırımları ile faaliyetlerden kaynaklanan vergi sonrası nakit akışları arasındaki farkı finanse etmelidir. Bunun için işletme ilave borçlanabilir veya yeni hisse senedi ihraç edebilir.
Finansal Tablo Analizi
Finansal tablo analizi, işletmenin güçlü yönlerini, zayıf yönlerini, fırsatlarını ve tehditlerini değerlendirmek için çeşitli finansal kalemler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesini içerir. Finansal analizin başlıca amaçları şunlardır:
• Finansal performansın değerlendirilmesi • İşletme strateji ve politikalarının geliştirilmesi • Finansal başarısızlığın öngörülmesi • Vergilerin hesaplanması • Kredibilitenin belirlenmesi • İşletme değerinin hesaplanması
Finansal tablo analizinde oran analizi, yatay analiz, dikey analiz ve trend analizi gibi yöntemler kullanılır.
Oran Analizi
“Rasyo Analizi” de denilen oran analizinde finansal tablo verileri birbirine oranlanır. Oran analizinde kullanılan temel oranları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz:
• Likidite Oranları • Kârlılık Oranları • Etkinlik (Varlık Kullanım) Oranları • Finansal Yapı Oranları • Piyasa Performansı Oranları
Likidite Oranları
Likidite bir varlığın paraya çevrilmesindeki çabukluk ve kolaylık özelliğidir. Likidite oranları, firmanın kısa süreli borçlarını ödeme gücünü ölçmek, çalışma sermayesinin yeterli olup olmadığını saptayabilmek için kullanılmaktadır. En çok kullanılan likidite oranları Cari Oran, Asit-Test Oranı ve Nakit Oranı’dır.
Cari Oran
Cari oran, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü gösterir ve net işletme sermayesinin yeterli olup olmadığını ortaya koyar. Cari oranın 1 olması, işletmenin dönen varlıklarının kısa vadeli borçlarını karşıladığı söylenebilir.
Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Borçlar
Asit-Test Oranı
Asit-test oranı hesaplanırken dönen varlıklar içinde görece daha az likit bir varlık olan stoklar hesaba katılmaz. Asit- test oranı ile stoklar hariç dönen varlıkların kısa vadeli borçları ne ölçüde karşıladığı hesaplanmış olur.
Asit-test oranı = (Dönen Varlıklar-Stoklar) / Kısa Vadeli Borçlar
Nakit Oranı
Nakit oranı, işletmenin en likit varlıklarının, yani nakitleri ve en hızlı nakde çevrilebilen dönen varlıklarını içeren
hazır değerlerle menkul kıymet yatırımlarının, kısa vadeli borçları ne ölçüde karşıladığını ölçer.
Nakit Oranı = (Dönen Varlıklar -Stoklar-Alacaklar) / Kısa Vadeli Borçlar
Kârlılık Oranları
Kârlılık oranları, bir işletmenin satış gelirine, bilanço varlıklarına veya öz kaynaklarına göre zaman içinde kazanç elde etme yeteneğini değerlendirmek için kullanılır. En çok kullanılan kârlılık oranları; Faaliyet Kâr Marjı, Net Kâr Marjı, Varlık Kârlılığı, Kaynak Kârlılığı ve Özkaynak Kârlılığıdır.
Faaliyet Kâr Marjı (İş Hacmi Rantabilitesi)
İşletmenin satışlarından yüzde kaç faaliyet kârı yani Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) yarattığını gösterir.
Faaliyet Kâr Marjı = FVÖK/Satışlar
Net Kâr Marjı
İşletmenin satışlarından yüzde kaç net kâr yarattığını gösterir.
Net Kâr Marjı = Net Kâr/Satışlar
Varlık Kârlılığı
Bir işletmenin varlıklarını, kâr yaratmakta ne denli verimli kullandığının ölçüsüdür.
Varlık Kârlılığı = Net Kâr/Toplam Varlıklar
Kaynak Kârlılığı (Ekonomik Rantabilite)
Bir işletmenin kaynaklarını ne denli verimli kullandığını gösterir.
Kaynak Kârlılığı = FVÖK /Toplam Varlıklar
Özkaynak Kârlılığı (Finansal (Mali) Rantabilite)
Bir işletmenin özkaynaklarını kâr yaratmakta ne denli verimli kullandığının ölçüsüdür.
Özkaynak Kârlılığı = Net Kâr/Öz kaynaklar
Etkinlik (Varlık Kullanım) Oranları
Etkinlik oranları, bir işletmenin cari dönemde veya kısa vadede varlıklarını etkin bir şekilde kullanma ve yükümlülüklerini etkin bir şekilde yönetme yeteneğini ölçer. En çok kullanılan etkinlik oranları, alacak devir hızı, stok devir hızı ve varlık devir hızıdır.
Alacak Devir Hızı
Bir işletmenin alacaklarını ne kadar etkin bir şekilde tahsil edebildiğini ölçer ve o dönem için işletmenin alacaklarını kaç kez tahsil ettiğini gösterir.
Alacak Devir Hızı = Satışlar/Ticari Alacaklar
Stok Devir Hızı
Bir işletmenin stoklarını etkin bir şekilde yönetme yeteneğini gösterir ve stokların bir dönem boyunca kaç kez satıldığını ölçer.
Stok Devir Hızı = SMM/Stoklar
Varlık Devir Hızı
Yıllık bazda hesaplanır ve bir işletmenin varlıklarından verimli bir şekilde gelir elde etme yeteneğini ölçer. Varlık devir hızının yüksek olması, işletme yönetiminin varlıklarını daha verimli kullandığı anlamına gelir.
Varlık Devir Hızı = Satışlar/Toplam Varlıklar
Finansal Yapı Oranları
Finansal yapı oranları, işletmenin finansman yapısını anlamak ve borç ödeme gücünü ölçmek amacıyla kullanılır. En çok kullanılan finansal yapı oranları, Borç (Finansal Kaldıraç) Oranı ve Faizin Kazanılma Sayısı (FKS)’dır.
Borç (Finansal Kaldıraç)
İşletmenin varlıklarının yüzde kaçının borçla, yani yabancı kaynakla finanse edildiğini ifade eder.
Borç Oranı = Toplam Borçlar/Toplam Varlıklar
Faizin Kazanılma Sayısı (FKS)
İşletmenin faaliyet kârının finansman giderlerini ne ölçüde karşılayabildiğini gösterir. Bu oranın görece yüksek olması işletmenin finansman giderlerini ödemekte zorlanmayacağının göstergesidir.
Piyasa Performansı Oranları
Bu oranlar sayesinde yatırımcılar, belirli bir şirketin hisse senetlerinin aşırı değerlenmiş, düşük değerlenmiş veya doğru değerlenmiş olup olmadığını belirleyebilirler. En çok kullanılan piyasa performansı oranları, Fiyat / Kazanç Oranı ve Piyasa Değeri / Defter Değeridir.
Fiyat /Kazanç (F/K) Oranı
Hisse senedi yatırımcılarının hisse senedi başına sağladığı kazanca dayalı olarak bir hisse senedi için ne kadar ödemeye istekli olduğunu gösterir. Yüksek Fiyat/Kazanç oranı, bir şirketin hisselerinin aşırı değerli olduğu veya yatırımcıların yüksek büyüme oranları beklediği anlamına gelebilir.
F/K = Hisse senedi fiyatı/ HBK
HBK (Hisse Başına Kazanç) = Net kâr/Hisse senedi sayısı
Piyasa Değeri/Defter Değeri (PD/DD) Oranı
Hisse senedi fiyatını değerlendirme amacıyla kullanılır. Genellikle, PD/DD’nin yüksek olması hisselerin pahalı, düşük olması ucuz olduğu şeklinde yorumlanır.
PD/DD Oranı = Piyasa Değeri (Piyasa Kapitilizasyonu) / Özkaynaklar
Piyasa Değeri (Piyasa Kapitilizasyonu) = Hisse Senedi Fiyatı x Dolaşımdaki Hisse Senedi Sayısı
DuPont Analizi
DuPont analizi, işletmenin kârlılığını analiz etmeye yönelik bir çerçevedir. Kârlılık oranları kısmında açıklanan varlık kârlılığı ve özkaynak kârlılığı oranları Dupont analizi ile bileşenlerine ayrılır.
Varlık Kârlılığı
DuPont analizinde varlık kârlılığı formülü aşağıdaki şekilde bileşenlerine ayrılır:
Varlık Kârlılığı = Net Kâr / Toplam Varlıklar
Varlık Kârlılığı = Net Kâr / Satışlar × Satışlar / Toplam Varlıklar
Varlık Kârlılığı = Net Kâr Marjı × Varlık Devir Hızı
Özkaynak Kârlılığı
DuPont analizinde varlık kârlılığı formülü aşağıdaki şekilde bileşenlerine ayrılır:
Özkaynak Kârlılığı= Net Kâr / Toplam Varlıklar
Özkaynak Kârlılığı= Net Kâr / Satışlar × Satışlar / Toplam Varlıklar × Toplam Varlıklar / Özkaynaklar
Özkaynak Kârlılığı = Net Kâr Marjı × Varlık Devir Hızı × Özkaynak Çarpanı
Özkaynak kârlılığının ilk ki bileşenin çarpımı varlık kârlılığı olduğundan, özkaynak kârlılığı aynı zamanda varlık kârlılığı ile özkaynak çarpanının çarpımına eşittir.
Özkaynak Kârlılığı = Varlık Kârlılığı × Özkaynak Çarpanı
Özkaynak çarpanı, toplam varlıkların özkaynaklara oranıdır.
Yatay Analiz, Dikey Analiz ve Trend Analizi
Karşılaştırmalı tablolar analizi olarak adlandırılan yatay analiz, finansal tablolarda yer alan kalemlerin birbirine oranlanması ile gerçekleştirilen dikey analiz ve yatay analizin daha uzun süreli, bir biçimde gerçekleştirildiği trend analizi sıklıkla kullanılan finansal analiz yöntemleridir.
Yatay Analiz
Karşılaştırmalı Tablolar Analizi olarak da adlandırılan yatay analiz, bir işletmenin birbirini izleyen en iki faaliyet dönemine ait finansal tablolarının, karşılaştırmalı olarak düzenlenerek bu tablolarda yer alan kalemlerin zaman içinde göstermiş olduğu değişimlerin mutlak ve/veya yüzde olarak hesaplanarak incelenmesidir.
Yatay analiz uygulama örneği için kitabın 75. sayfasındaki Tablo 3.6’ya bakabilirsiniz.
Dikey Analiz
Dikey analiz, finansal tablolarda yer alan kalemlerin belirli bir toplama veya başka bir kaleme oranlanarak yüzde olarak ifade edilmesi yöntemidir.
Dikey analizde, her bir finansal tablo kaleminin, finansal tablo toplamı içindeki yüzde payı (veya bulunduğu grup toplamı içindeki yüzde payı) hesaplanır. Bilanço için, bilanço toplamını 100 kabul ederek, her bir aktif ve pasif kaleminin toplama olan oranını hesaplayabiliriz. Gelir tablosu için, net satışları 100 kabul ederek, diğer kalemlerin net satışlara olan oranını hesaplayabiliriz.
Dikey analizin faydaları şunlardır:
• Her bir kalemin toplam içerisindeki görece ağırlığını ortaya koyar • Rakip işletmeler veya geçmiş dönemlerle karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır • İşletmenin performansı ve riski hakkında fikir verir.
Dikey analiz uygulama örneği için kitabın 76. sayfasındaki Tablo 3.7’ye bakabilirsiniz.
Trend Analizi
Trend analizinde yüzdesel değişimler, yatay analizdeki gibi iki yıl arasındaki değişim yerine 3-5 yıllık değişimi kapsayacak şekilde genişletilerek birbirini izleyen dönemlere ait finansal tablolarda yer alan kalemlerin veya oranların temel (baz) alınan finansal tablo kalemlerine göre gösterdiği artış veya azalışlar yüzde olarak hesaplanır.
Trend analizinde yüzde değişimleri yerine endeks rakamları kullanılır. Bir yıl baz yıl olarak seçilir ve %100 olarak ayarlanır. Diğer tüm yıllar temel yılın yüzdesi olarak temsil edilir. Endeks rakamı aşağıdaki formülle hesaplanır.
Endeks rakamı = (Endeks yılı rakamı / Baz yıl rakamı)
Trend analizi gelecek yıllarda işletmenin performansını etkileyebilecek eğilimlerin değerlendirilmesine olanak sağlar.
Trend analizi uygulama örneği için kitabın 77. sayfasındaki Tablo 3.8’e bakabilirsiniz.