Aile Psikolojisi ve Eğitimi — Ünite 3 Soru-Cevap

Saldırganlık, zarar verme amacı ile gerçekleştirilen ve hedef durumundaki bireyin
hoşnut olmadığı, kaçmak istediği davranışlar olarak tanımlanmaktadır.

Ortak ölçütlerden bir diğeri de zarar vermenin düşünce ya da duygudan öte bir davranış olması gerekliliğidir. Örneğin düşmanca tutum ve
düşünceler, öfke gibi duygular saldırganlık davranışlarının öncülleri olsa da saldırganlık olarak
nitelendirilmemektedir. Saldırganlıktan söz etmek
için öfke gibi duyguların ya da düşmanca düşüncelerin ardından zarar verme davranışlarının mutlaka gözlenmesi gerekmektedir. Bir diğer ölçüt ise
davranışların zarar verme amacı taşımasıdır. Bir
doktorun hastasını tedavi ederken canını yakması
saldırganlık olarak değerlendirilmemektedir çünkü
doktor hastasına yardımcı olmayı hedeflemiştir.
Öte yandan, karşısındakinin canını yakmak amacıyla yumruk atarken yumruğun havada savrulması
zarar verme ile sonuçlanmasa da saldırganlık olarak
nitelendirilmektedir. Bu son ölçütte bir davranışın
saldırganlık olarak nitelendirilmesinde davranışın
sonucu değil amacı temel alınmaktadır.

Saldırganlık davranışlarının nasıl ortaya konduğunun ya da gerçekleştirildiğinin dikkate alındığı
sınıflamada saldırganlık fiziksel, sözel ve ilişkisel olarak üç alt boyutta gruplandırılmaktadır.

Fiziksel Saldırganlık: Bireylerin vücut bütünlüğüne fiziksel olarak zarar vermeyi hedefleyen, itme,
vurma, yumruklama, tokat atma, cimcik atma,
tekme atma gibi yöntemler fiziksel saldırganlık alt
türünde yer almaktadır.

Sözel Saldırganlık: Bireylere sözel tepkiler, kullanılan sözcükler yoluyla zarar verilmesini hedefleyen zarar verme davranışlarını kapsamaktadır.

İlişkisel Saldırganlık: Zarar verilmek istenen kişinin ilişkilerinin hedef alındığı saldırganlık türüdür. Zarar vermek isteyen kişi hedef konumundaki
kişinin hem kendisi ile ilişkisini hem de başkaları
ile kurduğu ilişkilerini bozmaya yönelik adımlar
atmaktadır.

Doğrudan-Dolaylı, Açık-Örtük, Aktif-Pasif, Tepkisel-Araçsal

Açık-Örtük Saldırganlık: Bu sınıflamada saldırganlık davranışının açık veya görünür olup olmadığı temel alınmaktadır. 

Aktif-Pasif Saldırganlık: Zarar vermek isteyen kişi saldırganlık davranışında bulunuyorsa aktif saldırganlık olarak nitelendirilmektedir. Öte yandan zarar verilmek istenen kişiye tepkisiz kalarak, kendini geri çekerek zarar vermek ise pasif saldırganlık olarak değerlendirilmektedir.

Tepkisel-Araçsal Saldırganlık: Bu sınıflandırmada saldırganlık davranışının gerisindeki güdü dikkate alınmaktadır. Saldırganlık davranışı bir olay veya yaşantıya karşı duyulan öfke gibi olumsuz
duygular sonrasında ortaya konulduğunda tepkisel saldırganlık olarak adlandırılmaktadır. Araçsal saldırganlıkta ise temel amaç zarar vermek olmayıp, saldırganlık başka bir amaca ulaşmak için araç olarak kullanılmaktadır.

Şiddet, saldırganlığın alt türü olduğu için her
şiddet davranışı aynı zamanda bir saldırganlık
davranışıdır. Ancak her saldırganlık davranışının
şiddet boyutunu içerdiğini ifade etmek mümkün değildir.

içgüdü kuramları, engellenme-saldırganlık kuramı, öğrenme kuramları, bilişsel kuramlar

Freud’un Psikoanalitik Kuramı, Etiyoloji kuramı

Bu kuramın (1) her saldırganlık davranışının
engellenme yaşantısından kaynaklandığı, (2) her engellenmenin de saldırganlığa yol açtığı, (3) engellenme sonucu ortaya çıkan gerginliğin ise saldırganlıkla dışa vurulduğunda azalacağına ilişkin
üç varsayımı bulunmaktadır. 

sosyal etkileşim kuramı, sistem yaklaşımları, 

Bu kuram, saldırganlığı güç ve
kontrol sağlama amacı olarak gördüğü için bu başlık altında Sosyal Kontrol Kuramına ve Feminist
Kuram/Ataerkil Kurama yer almaktadır. 

Bu kuram ailede saldırganlık ve şiddet olgusunu
geniş sosyokültürel etkilere dayanan güç ve kontrol kavramıyla açıklamaktadır. Bu yaklaşım genel anlamda toplumdaki ataerkil değerlerin aile içinde güç kullanmaya dolayısıyla saldırganlığa yol açtığı görüşünü savunmaktadır. Bu kuramda bireylerin saldırganlık ve şiddet davranışlarının dayandığı gücün kaynakları Yapısal/Kurumsal Güç ve Kişisel Güç olmak üzere iki boyutla açıklamaktadır.

Ekolojik modelde bireyin içerisinde yer aldığı
ve bireye uzaklıklarına ve temasına göre belirlenmiş
olan sistemler mikrosistem, mezosistem, ekzosistem,
makrosistem ve kronosistem olarak adlandırılmıştır.

Mikrosistem: En içte yer alan bu nedenle bireye en yakın katman olan mikrosistem bireyin doğrudan ilişki ve etkileşimde bulunduğu fiziksel, psikolojik ve sosyal çevresini kapsamaktadır. Bireyin yüz yüze ve karşılıklı etkileşime dayalı olarak aile, okul ve iş yeri gibi yakın çevresinde kurduğu kişiler arası ilişkiler, aile ve bu
sosyal ortamlardaki bireye özgü roller, bu yakın çevrenin diğer özellikleri bireylerin saldırganlık ve şiddete yönelik eğilimleri üzerinde etkili olmaktadır.

Mezosistem: Bireylerin doğrudan etkileşimde bulunduğu iki veya daha fazla mikrosistemin bir araya gelmesi sonucunda yeni bir sistem olan mezosistem oluşmakta, bireylerin davranışlarına, ilişki ve iletişim örüntülerine yön vermektedir.

Ekzosistem: Mezosistemi çevreleyen ekzosistem ise bireyin içerisinde yer almadığı bir ortam ya da bağlamla diğer
bağlamların karşılıklı olarak birbirini etkilemesi sonucunda bireyleri ve davranışlarını dolaylı etkilerle şekillendiren sosyal çevre olarak değerlendirilmektedir.

Makrosistem: En kapsayıcı düzey olan makrosistem, mikrosistem, mezosistem ve ekzosistemin işleyişine yön vermekte, sosyal, kültürel ve politik bağlamlar aracılığıyla davranışları ve tepkileri etkilediği için kültürel bir şablona benzetilmektedir. Sosyal ve kültürel normlar, politik faktörler, genel ekonomik
durum, yönetimle ilgili süreçler makrosistem kapsamında yer almaktadır.

Kronosistem: Son sistem olan kronosistem, bireyin gelişim ve tepkilerine yön veren zaman faktörüne karşılık gelmektedir. Bireyin tüm yaşamı boyunca yaşadığı olaylar ve deneyimler sonrasında yaşam boyunca gözlenen süreklilik veya değişim gösteren tarihsel, kişisel değişimleri kapsamaktadır.

Aile içi saldırganlık ve şiddetle ilgili bazı tanımlarda “beraber yaşama” ölçütü temel alınmış, bir arada yaşayan kişi ya da kişilerin bir eylemi ya da ihmali sonucu ailenin diğer üyelerinin ciddi
olarak zarar görmesi olarak tanımlanmıştır. Öte yandan, bazı tanımlarda aile üyelerinin ya da yakın ilişkideki insanların aynı
yerde yaşamasının gerekli olmadığı belirtilmiştir.
Aile üyeleri aynı evde, aynı mekânda yaşamasalar
da birbirlerine zarar verebilmektedirler. Bu nedenle aile içi saldırganlık ve şiddet olgusunda vurgulanması gereken noktanın
aynı evde yaşama değil, saldırgan ve mağdur arasındaki ilişki çeşidi ve düzeyi olması gerektiği belirtilmektedir. Ailede saldırganlık ve şiddet olgusunda ilişkili olma farklı şekillerde tanımlanmaktadır. 

En bilindik ve en yaygın sınıflamaya göre ailede şiddet çocuklara yönelik şiddet, eş/partner şiddeti ve yaşlılara yönelik şiddet olarak
sınıflandırılmaktadır.

fiziksel şiddet, çocuk ihmali, cinsel şiddet, duygusal/psikolojik şiddet

Aile içi saldırganlık ve şiddet dendiğinde akla
ilk gelen tür olan bu şiddet türünde evli olan ya da
evli olmayan yetişkin bireyler arasındaki yakın ilişki temelinde ortaya çıkan zarar verme davranışları yer almaktadır.

Fiziksel şiddet, duygusal şiddet, sosyal şiddet, ekonomik şiddet, cinsel şiddet, 

Herhangi bir tepkinin duygusal/psikolojik şiddet olup olmadığını anlamanın yolu sergilenen
tepkilerin ne olduğuna bakmaksızın bu davranış
ve tepkilerin neyi hedeflediğine odaklanmaktır.
Eğer bir davranış veya tepki bireyin benlik kavramına zarar vermeyi, mağduru korkutmayı ve
bağımlı hâle getirmeyi hedefliyorsa duygusal/
psikolojik şiddet olarak değerlendirilmektedir.