Halide Edip Adıvar ise Yeni Turan romanında kültür Gelenek ve Roman unsurlarının oluşturduğu yaşam tarzını öne çıkarmak ve
Türkçe sözlükte gelenek bir toplumda geçmişten gelmeleri milli ruhu temsil eden kahramanlar üzerinden bunu ifade dolayısıyla saygı gösterilerek kuşaktan kuşağa aktarılan ve etmeye çalışmıştır. yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar olarak Ayrıca Mehmet Murad İslam birliğini korumayı adlandırılmaktadır. amaçlarken, Halide Edip Adıvar milliyetçilik düşüncesini Gelenekçi sözcüğü ise geleneklerine bağlı kişi anlamına romanında ön plana çıkarmıştır. gelmektedir. Safiye Erol ise ruh-madde, şehir-köy, İstanbul-Anadolu Sanat ve edebiyat açısından bakıldığında ise içinde olduğu çatışmalarının yanında romanlarında vatan ve millet toplumu değiştirme çabası gösterenler kadar üyesi olduğu sevgisi gibi temalara yer vermiştir. Yazarın ilk eseri toplumun gelenek adı altında değerlerine, motiflerine bağlı Kadıköyü’nün Romanı’dır. Roman medeniyet çatışmaları kalmayı tercih edenler de bulunmaktadır. çerçevesinde kurgulanmış olup doğulu temellerinden uzaklaşmış Boğaziçi sosyetesine ayna tutmaktadır. Ülker Yenilikçi bakış açısı toplumun içinde bulunduğu değerlere Fırtınası’nda ise yazar doğu müziği ile batı müziğini karşı sırt çevirme yer alırken, gelenekçi bakış açısı toplumun karşıya getirerek iki farklı kültür ve medeniyeti ortaya değerlerini yücelterek ona bağlı kalma kaygısı koymuştur. Ciğerdelen’de batının gelişmişliği ve doğudaki taşımaktadır. Bu bakış açılarının yanı sıra gelenekçi ve tasavvuf öğeleri esas konuyu oluşturmaktadır. yenilikçi kavramlarını uzlaştırmaya yönelik bir çizgide olanlar da yer almaktadır. Bunlara ek olarak Samiha Ayverdi Aşk Bu İmiş, Batmayan Gün, Ateş Ağacı gibi eserlerinde medeniyet Edebiyatta gelenekçilik anlayışı, toplumun din, tarih, değişimini ele alırken, Hüseyin Nihal Atsız ise yaşama tarzı, dini ve milli değerleri gibi değerlerine ilişkin Bozkurtların Ölümü, Deli Kurt ve Ruh Adam kitaplarıyla farkındalık oluşturmaya yönelik olarak benimsenmektedir. Türk geleneğine ayna tutarak Türkçülük, Milliyetçilik
Bunlardan yola çıkarak gelenekçi roman ise, toplumun kavramlarını eserlerinde vurgulamıştır.
kültürel değerlerini kurmacanın dünyasına taşıyan, aile ve Türkiye’de Gelenekçi Romanın Gelişimi aile içi değerleri yücelten bir anlayışa sahiptir. 1950’lilerde Türkiye’de çok partili hayata geçilmesi ile Gelenekçi Romanın Özellikleri birlikte sosyal ve siyasal hayatta önemli değişimler
Gelenekçi romanın özellikleri şu şekilde sıralanmaktadır: yaşanmaya başlanmıştır. Tek parti döneminde tek tip insan yaratma tavrı güdülürken çok partili döneme geçişle • Toplumun değerlerine sıkı sıkıya bağlıdır. birlikte özgür ve demokratik bir ortam hazırlanmış ve • Romantik bir tavrı takip etmektedir. mistik/metafizik yaklaşımların da yaygınlaşmasına sebep • Toplumun tarih, yaşama tarzı, inançları ile ilgili olmuştur. unsurları edebi metne yansıtır. Batılılaşma fikri kimi aydınların tarafından koşulsuz kabul • Klasik olay kurgusuna rastlanır. edilirken kimi aydınlar ise bu durumu sorgulama • Dün-bugün-yarın şeklinde kronolojik zaman eğiliminde olmuşlardır. kullanılır. • Genellikle ilahi bir bakış açısına rastlanır. 1950’li Yıllarda Gelenekçi Roman • Estetik anlayışı etik kaygılar yönlendirir. Bu yıllarda gelenekçi romanın en önemli temsilcisi Cengiz • Milli ve İslami duyarlıktan beslenir. Dağcı’dır. Dağcı romanlarında Kırım Türkleri’nin Ruslar • Popüler roman vadisinde değerlendirilebilecek tarafından gördükleri baskıları konu edinmiştir. Yazarın örneklere rastlanır. romanları Sadık Turan’ın Hatıraları, Korkunç Yıllar, • Yerel ağızların kullanıldığı görülür. Yurdunu Kaybeden Adam, Onlar da İnsandı isimli eserleri • Olay, verilmek istenen mesajı öne çıkaracak bulunmaktadır. şekilde kurgulanır. 1960’lı Yıllarda Gelenekçi Roman • Milli, İslami, tarihi roman gibi nitelendirilebilirken, bazen milli-tarihi, bazen de 1960’lı yıllar Türkiye’de siyasi ve sosyal olarak ideolojik milli-İslami-tarihi nitelikte okuyucuya farklılıkların yoğun bir şekilde dönem olarak sunulabilir. belirtilmektedir. Ülkede süregelen bu durum edebiyat eserlerine de yansımıştır. Bu dönemde dini ve milli Gelenekçi Romanın İlk Örnekleri duyarlılıklar ön plana çıkmıştır.
Gelenekçi romanın ilk örneklerini Mehmet (Mizancı) Bu dönemin ilk gelenekçi romancılarından birisi Murad’ın Turfanda mı Yoksa Turfa mı? ve Halide Edip Münevver Ayaşlı’dır. Pertev Bey’in Üç kızı, Pertev Adıvar’ın Yeni Turan romanı oluşturmaktadır. Bey’in İki Kızı, Pertev Bey’in Torunları eserleri arasında
Mehmet Murat Turfanda mı Yoksa Turfa mı? romanında yer almaktadır. Batılaşmanın etki ettiği din, dil, tarih, ahlak, gelenek gibi değerler konusunda halkı bilinçlendirmeyi amaçlarken,
EDB404U-ÇAĞDAŞ TÜRK ROMANI
Ünite 7: Gelenekçi Romanın Özellikleri ve Gelişimi
Bir diğer gelenekçi romancı ise Tarık Buğra’dır. Küçük Ağa, İbiş’in Rüyası, Firavun İmamı, Yağmur Beklerken, Osmancık bazı eserleri arasında yer almaktadır.
İslami Roman
İslami roman, Hekimoğlu İsmail’in Minyeli Abdullah romanı ile ilk olarak kendisini göstermiştir. Romanın konusunu dindar kişinin yönetim ve çevrenin baskısı altında dinini yaşama çabası oluşturmaktadır. Yazarın ikinci romanı Maznun’dur.
İslami romanın ikinci örneğini ise Şule Yüksel Şenler tarafından yazılan Huzur Sokağı isimli roman oluşturmaktadır. Romanın konusunu dini değerlerle dalga geçen bir genç kızın aşkın etkisiyle başladığı yeni bir hayatı oluşturmaktadır.
1970’li Yıllardan Sonra Gelenekçi Roman
Bu yıllar içerisinde de dini ve milli değerlere olan bağlılık kendini göstermeye devam etmiştir.
Bu dönemin gelenekçi roman örneklerini ortaya koyan yazarlar ise Abbas Sayar, Bahaeddin Özkişi, Tahir Kutsu Makal, Emine Işınsu, Sevinç Çokum oluşturmaktadır. Sırasıyla yazarların eserlerini ise Yılkı Atı, Köse Kadı, Meydan Dayağı, Küçük Dünya, Eğik Ağaçlar oluşturmaktadır.
Tarihi Roman ve Gelenek
Gelenekçi tarihi roman 1940’lı yıllarda Hüseyin Nihal Atsız’ın Bozkurtların Ölümü ile başlayıp 1970’li yıllarda Mustafa Necati Sepetçioğlu ve Yavuz Bahadıroğlu’nun eserleriyle devam etmiştir.
Mustafa Necati Sepetçioğlu’nun Çağımızın Dedekorkut’u romanı Türklerin Malazgirt kapısından girmelerin konu edinirken Yavuz Bahadıroğlu’nun Sunguroğlu, Elveda Buhara romanları geleneksel değerlere bağlılığı dile getirmektedir.
Bir diğer romancı ise Ahmet Yılmaz Boyunağa’dır. Eserleri arasında Kırık Hançer, Hind Suları’nda, Malazgirti’in Üç Atlısı yer almaktadır.
1980’li Yıllardan Günümüze Gelenekçi Roman
Bu yıllarda 12 Eylül İhtilali ülkede düzeni korumakla birlikte dini ve milli değerler üzerinde olumsuz etkilere yol açmıştır. Bu dönemde baskıcı yönetime tepki olarak hidayet romanları artış göstermiştir.
Bu dönemin gelenekçi tarihi romanın ortak özelliğini idealize edilmiş tarihi kişiliklerin rol model olarak okuyucuya sunulmasıdır.
Bu dönemim gelenekçi romancı ve hikayecilerini ise Mustafa Niyasoğlu (Kaybolmuş Günler, Dönemeç, Güzel Ölüm, Bir Aşk Serüveni), Rasim Özdenören (Hastalar ve Işıklar, Çözülme, Çok Sesli Bir Ölüm, Çarpılmışlar), Mehmet Niyazi Özdemir (Ölüm Daha Güzeldi, Çanakkale Mahşeri, Yemen Ah Yemen, Yazılmamış Destanlar), Osman Çeviksoy (Beyaz Yürüyüş, Tutuklu Yürek,
Ağlamak Yasak, Duvarın Öte Yanı), Nazan Bekiroğlu (Nun Masalları, Yusuf ile Züleyha, İsim ile Ateş Arasında, La Sonsuzluk Hecesi), İskender Pala (Babilde Ölüm İstanbul’da Aşk, Leyla ile Mecnun, Katre-i Matem, Şah Sultan, Od), Sadık Yalsızuçanlar (Şehirleri Süsleyen Yolcu, Yakaza, Gezgin, Anka, Cam ve Elmas, Vefa Apartmanı) oluşturmaktadır.
Ve Diğerleri
Gelenekçi anlayışa sahip olan diğer yazarlar ise Necdet Ekici (Yüreğimi Sana Bıraktım, Arzu İle Kamber-Gül Mevsimine Uyanmak), Afet Ilgaz (Eşiktekiler, Aşamalar, Garip Bir Dava, Sendika, Feministin Doğruya Yakın Portresi, Âd-Semud-Medyen, Yolcu), Durali Yılmaz (Aziz Sofi, Fetva Yokuşu, Ankara’da Ölüm), Ali Haydar Haksal (İki Ateş Arasında), Şükrü Karaca (Dünyayı Dolduran Kiraz), Nuriye Akman (Nefes, Örtü ve Kim), Cihan Aktaş (Bana Uzun Mektuplar, Seni Dinleyen Biri), Fatma Karabıyık Barborosoğlu ( Hiçbiryer, Uzak Ülke: Fatma Aliye), Hüseyin Karatay (Kıbrıslı, İsyan Eşiği, Hayal tutkusu, Sürgün Öğretmen, Ana), Sevim Asımgil (Terketme Beni, Siyah Zambak ve Merve, Düğünümde Ağlama, Ayrılan Kalpler, Leyla Geri Dön, Diana, Dilara), Raif Cilasun (Beklenen Sabah, Kutsal Çile, Gafiller, Haram Lokma, Oğlum Osman, Kızım Ayşe, Dinmeyen Gözyaşları, Bir Annenin Feryadı), Ahmed Günbay Yıldız (Yanık Buğdaylar, Çiçekler Susayınca, Günahın Rengi, Ekinler Yeşerdikçe, Boşluk, Figan, Sitem, Üç Deniz Ötesi, Aynada Batan Güneş, Sokağa Açılan Kapı), İbrahim Ulvi Yavuz (Dikenli Yollar, Çalkantı, Korkunun Bedeli, Baharı Beklerken, Son Kavşak, Düşlerin Rengi Soldu, Hasretin İlk Durağı, Küllenmiş Acılar, Kıyam Vakti), Emine Şenlikoğlu (Sevgide Hiç Vefa Yok Mu, Çin İşkencesi, İdamlık Genç, İmamın Manken Kızı), Talat Uzunyaylalı (Sabrın Suskun Sesi, Taht ve Baht, Paylaşılamayan Topraklar, Efsane Kadın Nene Hatun), Halit Ertuğrul (Kendini Arayan Adam, Aysel, Ateşte Yeşerdim, Secdede Son Nefes, Sevda, Düzceli Mehmet), Mecbure İnal (Gündönümü, Ya Niçin Deniz Olmuyorsun, Aşk-ı Pervane, Zambaklar Cennet Açar, Kuş Kaderle Uçar, Sızı, Beklenen), Ahmet Cemil Akıncı (Hilallerin Gölgesinde, Selçuklu Kartalı Aldoğan, Elif Sultan, Yaylanın Derdi, Yüzbaşı Murat, Asil Düşman), Üstün İnanç (Yalnız Değilsiniz, İnsanlar Böyleydi, Bir Kimlik Lütfen), Hasan Nail Canat (Bir Avuç Ateş, Nur Dağındaki Çocuk, Gül Yarası, Yaralı Serçe), Sadettin Kaplan (Bir Demet Leyla, İğde Dalı, Uçurumun Çağrısı), Ali Erkan Kavaklı (Gülü Koklayamadım, Hicran, Cehennem Vadisi, Başkaldırıyorum, Umudun rengi Soldu, Çığlık, Kader Kapımı Çaldı), Şerif Benekçi (Şimdi Ağlamak Vakti, Kırlangıçlar Erken Göçtü, Bir Şafak Yürüyüşü, Kumsalı Olmayan Ada, Güvercin Geçidi), İslam Yaşar (Yılanın Teri, Karanlığın Gölgesi), Recep Şükrü Apuhan (Sevmeye Geç Kaldım, Çanakkale Geçilmez-Bir Destanın Öyküsü), Hüseyin Yılmaz (Hüzün Çiçeği), Nurullah Genç (Tutkular Kader Oldu), İsmail Fatih Ceyhan ( Kapanmayan Yara, Sabahsız Geceler, Bir Buket Gül, Son Sabah, Zirvedeki Yalnızlık), Hurşit İlbeyi (Irmaklar Denize Akar).