Öğrenme güçlüğü kendisini belirli alanlarda yaşanan Öğrenme Güçlüğünün Tanımı ve Özellikleri sorunlarla göstermektedir. Aşağıdaki davranışlar erken
Öğrenme en genel tanımı ile “Tekrarlar ve yaşantı sonucu çocukluk döneminde ortaya çıkan ilk belirtiler olarak meydana gelen davranışlardaki kalıcı değişikliktir”. sayılmaktadır. Öğrenmenin temel özellikleri; • Dil gelişiminde problemler, konuşmada • Refleksler ve içgüdüsel davranışlar öğrenme bozukluk, sonucu oluşmayan içsel süreçlerdir. • Zaman kavramlarını anlamada sınırlılıklar, • Öğrenilen davranış değişikliği sürekli olarak • Kavram gelişiminde problemler, gözlenebilmelidir ve kalıcı olmalıdır. • Öz bakım becerilerini istenilen şekilde yerine • Bireylerin hayatlarının bazı dönemlerinde getirememe, gösterdiği bazı alışkanlıklar, rahatsızlıklar, • Akılda tutma, hafıza gelişiminde gerilikler sakatlıklar, ilaç ve madde kullanımı gibi • Yerinde duramama ve sürekli hareket halinde davranışlar öğrenme olarak olma adlandırılmamaktadır. • El göz uyumunda olumsuzluklar, • Kalıcı davranış değişiklikleri oluşabilmesi için • Görsel hafızayı kullanmada yetersizliklerdir. yaşantılar sonucunda meydana gelmesi Yine bu çocukların okul döneminde ortaya koyduğu bazı gerekmektedir. davranışlar öğrenme güçlüğünün belirtileri arasında yer Öğrenme güçlüğü, yazılı ve sözlü iletişimi anlayıp işe almaktadır. Bu davranışlar; yarar bir şekilde kullanmada temel olan ayrıca bir ya da • Okul başarısında belirgin bir düşüklük daha fazla psikolojik sürecin etkilenmesi sonucu ortaya • Odaklanma ve dikkat sorunları çıkan konuşma, dinleme, düşünme, okuma-yazma ve • Bellekleri kullanmada zayıflık matematiksel işlemlerde yaşanan güçlüklerdir. Bu tanım içerisinde farklı unsurları içermektedir. Algısal güçlükler, • Düzensizlik beyin zedelenmeleri, beyinde minimal düzeyde işlevsel • Hafızaya alma ezber yapmada problemler bozuklukları, disleksiyi ve gelişimsel afaziyi bu tanım • Algılama sorunları içerisindeki unsurlar olarak sıralamak mümkündür. Dikkat • Yer, yön, zaman gibi kavramlarda karışıklıklar edilmesi gereken nokta öğrenme güçlüğünün bileşenleri • Aritmetik işlemlerde sınırlılıklar arasında görsel, işitsel ve motor bozukluklar, zihinsel • Dil becerilerinde gerilik yetersizlik, duygusal bozukluklar ve çevresel, kültürel ve • Problem davranışlar sergileme ekonomik uyaran eksikliklerinden kaynaklanan öğrenme • Sosyal ve duygusal davranış sorunları güçlükleri yer almamaktadır. “Özel öğrenme güçlüğü olan • Motor yetersizliklerdir. birey; dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek Öğrenme güçlüklerin farklı öğrenme yaşantıları için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya oluşturulması üzerine farklı bakış açıları ortaya çıkmıştır. birkaçında sorunlar yaşamaktadır. Ortaya çıkan bu Bu yaklaşımlar öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin sorunlara bağlı olarak dinleme, konuşma, okuma, yazma, tanılama, değerlendirme ve eğitimlerine farklı bakış açıları heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel ortaya koymaktadır. Bu yaklaşımlar klinik yaklaşım, işlemleri yapma güçlüğü nedeniyle özel eğitim ve destek gelişim geriliğini temel alan yaklaşım, niteliksiz çevre eğitim hizmetine ihtiyacı olan birey” şeklinde yaklaşımı, ekolojik yaklaşım olarak sıralanmaktadır. tanımlanmaktadır. Smith (1998) öğrenme güçlüğünün Öğrenme güçlüğü gösteren öğrencilerin genelinde tanımında bulunan en temel elemanları şu şekilde gözlemlenen bazı özellikler mevcuttur. Bu özellikler sıralamıştır: okuma, anlama, yazma ve matematik alanında akademik • Zekâ işlevleri normal ya da üzerinde yer alır. başarısızlık, dil bozuklukları, zayıf güdülenme, genelleme • Akademik performanslar beklenilenden aşağı problemleri, sosyal becerilerde yetersizlikler, bellek, seviyededir. bilişsel ve üst bilişle ilgili sorunlar, algı, motor ve genel • Öğrenme güçlüğü zihinsel yetersizlik, görme, koordinasyon sorunları, dikkat eksikliği ve işitme, otizm ya da duygusal ve davranışsal hiperaktivitedir. bozukluklardan kaynaklanmamaktadır. Öğrenme Güçlüğünün Yaygınlaşması ve • En belirgin gerilik dil ve onunla ilgili yani Sınıflandırılması iletişim beceriler, okuma-yazma gibi alanlarda görülmektedir. Dünyada öğrenme güçlüğünün yaygınlığına ilişkin en net • Merkezi sinir sistemi üzerinde oluşmuş sayıları sağlayan ülke ABD’dir. ABD’deki yaygınlığı en bozukluklarla doğrudan ilgilidir. Bilgi işleme ve fazla olan özel eğitim kategorisi öğrenme güçlüğüdür. bilgiyi öğrenme süreçleri bu bozukluklardan ABD’de her eyaletin öğrenme güçlüğünü tanılamada etkilenmiştir. farklı ölçütler geliştirmesi ve yerel boyutta bunu • Öğrencide birkaç beceri alanında gözükebilir değerlendirmesi IDEA yasaları ile belirlenmiştir. matematiği iyi iken okuma-yazmada sorunlar Ülkemizde ise özel gereksinimli bireylere ilişkin istatistiki yaşanabilir. veri olmaması yaygınlıkları belirlemede zorluklar ortaya çıkarmaktadır. ABD’de özel eğitim hizmetlerinden
yararlanmak için farklı tanılar almış öğrencilerin %42’si • Her çocuğun öğrenme güçlüğü beyin hasarı ya da öğrenme güçlüğü tanısı altında yer almaktadır. Türkiye’de merkezi sinir sistemi bozukluklarından ise bu oran %3’tür. kaynaklanmamaktadır. Öğrenme güçlüğü tanılanması zor bir yetersizlik türüdür. Öğrenme güçlüğünün nasıl ortaya çıktığı sorusu üzerinde Bu tanılamada formal değerlendirme, sınıf temelli en çok durulan ve en önemli faktör olarak görülen neden değerlendirme, müfredat temelli değerlendirme ve kalıtımdır. Günümüzde yapılan çalışmalarda öğrene portfolyo değerlendirme gibi yöntemler kullanılmaktadır. güçlüğüne sahip çocukların neredeyse %50’sine yakınında Öğrenme güçlüğü kendi içerisinde farklı alanlardaki anne, baba ve kardeşlerinde de benzer şekilde öğrenme yetersizlikleri barındırdığı için sınıflandırmada bu farklı güçlüğü olduğu ifade edilmektedir. yetersizlikler dikkate alınır. En fazla karşılaşılan Beyin hasarı ve işlev bozukluğu, kalıtım ve biyokimyasal sınıflandırmaya göre, öğrenme güçlüğü gösterene dengesizlik öğrenme güçlüğünün güçlü nedenleri arasında öğrenciler; okuma güçlüğü (disleksi), yazma güçlüğü bilinse de en önemli bir diğer etmen de çevresel (disgrafi) ve aritmetik alanda güçlük (diskalkuli) olmak etmenlerdir. Çevresel etmenler denildiğinde çocuğun üzere üç alanda toplanmaktadırlar. yaşadığı çevre, evi, ailesi, arkadaşları, çevresindeki Yetersizliklerin türlerine göre yapılan üçlü sınıflamanın kişilerin tutumları, sunulan eğitim hizmetleri, ailenin yanında bu yetersizliklerin seviyelerine göre de bir ekonomik durumu, çocuğun beslenmesi ve bakımı gibi sınıflama mevcuttur. Bunlar hafif, orta ve ağır düzey pek çok faktör akla gelmelidir. şeklindedir. Hafif düzeydeki öğrenciler destekler aldıklarında yetersizlik gösterdikleri alanda gelişme Bakım Personelinin Dikkat Edeceği Durumlar ve gösterebilmektedir. Orta düzeyde olan öğrenciler yoğun Öneriler
eğitsel destekler aldıkları takdirde istenilen becerileri Ülkemizde yetersizliği olan bireylerin bakımını sağlayan sergileyebilmektedir. Ağır düzeyde bulunan öğrenme iki türlü yaklaşım benimsenmektedir. Yetersizliği olan güçlüğü olan öğrenciler yapılan tüm düzenlemelere bireyler isterlerse kendi evlerinde aileleri tarafından rağmen bazen istenilen becerileri sergileyememektedirler. bakımları sağlanırken ailesi olmayan ya da evde bakımı yapılamayacak olan bireylere de kurumlarda bakım Öğrenme Güçlüğünün Nedenleri hizmeti verilmektedir. Bakım ve rehabilitasyon hizmetleri Öğrenme güçlüğüne ilişkin pek çok neden ortaya aileler ya da bakım personeli tarafından sağlanmaktadır. koyulmasına rağmen halen sebebi tam olarak Öğrenme güçlüğü olan bireyler söz konusu olduğunda bilinmemektedir. Annenin doğum öncesinde yetersiz hem evde hem kurumda hem de okullarda öğretmenler beslenmesi, bulaşıcı hastalık geçirmesi, ilaç kullanması, tarafından bu bireylere bakım desteği verilebilir. alkol kullanması, doğum sırasında bebeğin uzun sürede ve zor doğması, erken doğum, doğum sonrasındaysa bebeğin Öğrenme güçlüğüyle çalışan öğretmenlere şu öneriler nefes alana kadar geçirdiği sürenin uzunluğu, kimyasal verilebilir:
maddelere maruz kalması, küçük yaşta ateşli hastalık • Bireyselleştirilmiş bir eğitim planı hazırlamalıdır. geçirmesi, uygun olmayan koşullarda büyüme ya da ciddi • Ders içeriklerini öğrencinin daha kolay bir beyin travması geçirmesi çocuklarda öğrenme anlayabileceği ve adapte olabileceği şekilde güçlüğüne sebep olabilmektedir. Genel olarak düzenlemelidir. bakıldığında öğrenme güçlüğüne neden olan dört farklı • Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler de aynı zaman etmen olduğu görülmektedir. Bunlar çevresel faktörler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite gözlenebilir. biyokimyasal dengesizlik, kalıtım ve beyin hasarı ve işlev Dolayısıyla öğrencinin dikkatini kolay bozukluğu şeklindedir. toplayacağı bir noktaya oturtulması akademik Menenjit, yüksek ateş, felç ve ciddi kafa travması başarısını arttıracaktır. öğrenme güçlüğüne neden olabilecek beyin hasarları • Ders materyallerinin görsellerle, şemalarla ve olarak nitelendirilmektedir. Öğrenme güçlüğünde beyin nesnelerle hazırlanması öğrencinin daha kolay hasarı ve işlevsel bozukluğun önemli bir yeri bulunsa da anlamasına yardımcı olacaktır. tek sebep bu değildir. Bu yüzden unutulmamalıdır ki; • Sık sık yoklamalar yapılarak öğrencilerin eski • Beyin hasarı olan tüm çocuklar öğrenme bilgilerini unutup unutmadığı kontrol edilmelidir. güçlüğüne sahip değilken, öğrenme güçlüğü olan • Öğrencinin derse katılması sağlanmalı, teşvik çocukların tümü de tıbbi olarak beyin hasarı ve edilmeli ve ödüllendirilmelidir. beynin işlevsel bozukluğuna sahip değildir. • Öğrencinin amaçlarının sistematik olarak takip • Beynin işlevsel bozukluğu bir çocukta öğrenme edilmesi ve bu amaçlara yönelik öğretim güçlüğüne neden olabilir. Beyin hasarı ve işlevsel yapılması öğrencinin başarısını arttıracaktır. bozukluğu öğrenmeyi güçleştirebilmektedir. Ancak etkili öğretimle öğrenme güçlüğü olan • Yönerge verirken ve konuşurken dili çocuklara pek çok beceri kazandırabilmek basitleştirmek onların daha iyi iletişim mümkündür. kurmalarına yardımcı olacaktır.
• Diğer akranlarından farklı olmadığını • Çocuğun başarabildiğini göstermek onu mutlu hissettirmek öğrenme güçlüğü olan öğrenciyi edecektir. mutlu hissettirecektir. • Çocuğun öğrenme güçlüğü kabul edilerek gerekli • Öğrenme güçlüğü olan çocukların konuşmasına sevgi gösterilmelidir. ve kendi yaşamıyla ilgili konular paylaşmasına • Çocuğun eğitiminde sabır ve hoşgörü çok fırsat vermek onların kendini önemli hissetmesini önemlidir. Anlamaya güçlük yaşadığı durumlar sağlayacaktır. gerektiğinde tekrar tekrar anlatılmalıdır. Bakım personeline şu öneriler verilebilir: • Çocuğun öğretmenleri ile sürekli iletişim halinde
olunmalı ve akademik becerilerine ilişkin takip • Öğrenme güçlüğü olan çocuğa birey merkezli yapılmalıdır. bakım ve rehabilitasyon planı hazırlayarak hem bireyin hem de personelin yaşamını • Çocuğun çeşitli yönergelere alışması için bol bol kolaylaştırmak önemlidir. etkinlik yapılmalıdır. Örneğin; “bardağı getirir misin”, “tabaktaki meyveleri sayalım mı?”. • • Öğrenme güçlüğü olan çocuğu dinlemek ona fırsatlar vermek önemlidir. Zaman zaman onunla • Çocuğun toplum içerisinde sıklıkla vakit sohbet etmek onu mutlu edecektir. geçirmesini sağlayarak sosyalleşmesine imkân verilmelidir. • Kurumda ya da dışarıda meydana gelecek tehlikeli durumları sıklıkla hatırlatmak bu • Dikkat geliştirmeye yardımcı oyunlarla ev tehlikeli durumlardan kaçınmasına yardımcı içerisinde hem keyifli hem de öğretici vakit olacaktır. geçirilebilir. • Çocuğun bakım hizmeti aldığı ortamın • Ebeveynler çocukları için özel eğitim düzenlemesi yapılmalıdır. Düzenleme yapmak desteğinden faydalanabilirler. onu karmaşıklıktan kurtaracaktır. • Çocuğun kendi başına yapabileceklerinde ona • Öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin ev ödevleri yardım etmek yerine fırsat vermek onun kendine ve sorumlulukları mutlaka olacaktır. Çocukla güven duymasını sağlayacaktır. ilgilenen bakım personelinin yukarıda bahsedilen • Okumayla ilgili ciddi problemler yaşayabilirler. öğretmenlere yönelik önerileri de dikkate alarak Bu durumda onlara sinirlenmek yerine bol bol akademik olarak çocuğu desteklemesi çocuğun okuma alıştırmaları yaparak onun başarabildiğini yaşamını kolaylaştıracak ve akademik becerisini görmesine olanak sağlamak önemlidir.
arttıracaktır. • Birey merkezli bakım planında öğrenme güçlüğü olan çocuğa yönelik günlük rutinler hazırlanarak bireylerin karmaşık durumlar yaşaması önlenebilir. • Herhangi bir travmaya bağlı olarak öğrenme güçlüğü tanısı alan bireylerin fizyoterapi gibi destekler de alması gerekebilir. Bu gibi durumlarda bireylere fiziksel aktivitelerle birlikte fizyoterapi desteği sağlanabilir. • Dil becerilerini geliştirmek amacıyla dil ve konuşma terapistlerinden destek alınabilir. • Ailelere yönelik ise şu önerilerde bulunulabilir:
• Öğrenme güçlüğüne dair derinlemesine bilgi edinmek çocuğun gereksinimlerini karşılamak için önemlidir. • Ailenin çocuğunun durumunun farkında olarak beklentilerini çocuklarının özelliklerine göre düzenlerse çocuklarına karşı tutumları daha olumlu olacaktır. • Çocuklarının öğrenme süresi ve şeklinin farklı olduğunu unutulmamalıdır. • Çocuğa zaman ayırarak hayatıyla ilgili paylaşımlarda bulunmak çocuğu mutlu edecektir. • Öğrenme güçlüğü olan çocuk akranları ya da kardeşleriyle kıyaslanmamalıdır.