0-18 Yaş Çocuk Gelişimi ve Gelişim İlkeleri ile Çocuk Gelişiminde Tanı ve Değerlendirmenin Yeri, Önemi ve Amaçları

Gelişim zaman içinde yapıda, düşüncede biyolojik ve çevresel etkilere bağlı olarak gerçekleşen değişimler olarak tanımlanır.

Gelişim genel anlamda üç alandan oluşur. Bunlar fiziksel, bilişsel ve psikososyal alanlardır.

Çocukların durumu, kadınların durumu, aile ve destek sistemleri, çocuk yetiştirme inanç ve davranışları, daha genel sosyoekonomik koşullar, aile faktörleri, psiko-sosyal faktörler, bireysel özelliklerdir. 

Olgunlaşma, vücut organlarının kendinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir.

Öğrenme,bireyin çevresiyle etkileşimi sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı davranış değişikliğidir.

1. Gelişim, kalıtım ve çevre etkileşiminin ürünüdür.
2. Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.
3. Gelişim düzenli bir sıra izler.
4. Gelişimde kritik dönemler vardır.
5. Gelişim tüm boyutları ile bir bütündür.
6. Gelişim hızı her dönemde ve gelişim boyutlarında farklılık gösterir.
7. Gelişimin hızlı olduğu dönemlerde çevrenin etkisi fazla, yavaş olduğu dönemlerde azdır.

Gelişimin biyolojik boyutunda; kalıtım ve iç salgı bezleri olmak üzere iki temel faktör yer almaktadır.

Çevre faktörlerini doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası olarak inceleyebiliriz.

Zihinsel gelişim ve beyin gelişimine yönelik yapılan çalışmaların kanıtladığı bir gerçek şudur ki yaşamın ilk altı yılı beyin gelişimi açısından altın yıllardır.

• Doğumla birlikte çevre koşullarına uyum sağlama gerçekleşecektir.
• Solunum sistemi ve nabzı düzene girer.
• Katı yiyecekleri çiğnemeyi ve yutmayı gerçekleştirir.
• Uyku saati, gece gündüz uykuları düzene girer.
• Dönemin sonlarına doğru dışkı kontrolü tuvalet eğitimi gerçekleşir

İlk çocukluk dönemi, bebeklik döneminin sona ermesinden itibaren yaklaşık altı yaşlarına kadar devam eden gelişim dönemidir. Bu dönem, okul öncesi yıllara denk gelir ve ilkokul dönemine kadar devam eder.

• El ve göz koordinasyonu gerçekleşir. Uzanma, yakalama, tutma ve eylemde bulunma becerileri gelişir.
• Konuşması rahat anlaşılır hâle gelir.
• Kendi kendine yemek yiyebildiği gibi kendi kendine giyinebilir.
• Cinsiyet farklılıklarını öğrenir, cinsel kimliğin devamlılığını kabul eder.
• Aile bireyleriyle ve akranlarıyla yakın ilişkiler kurar.

Bu dönem 6. yaşta başlar ve ergenliğin ilk belirtilerinin başladığı 11. yaşta son
bulur.

• Akranlarıyla birlikte olumlu ilişkiler geliştirip onlarla müşterek çeşitli etkinliklerde bulunabilir.
• Cinsiyet rollerini kazanır. 
• Okuma, yazma ve hesap yapma gibi temel okul becerilerini geliştirir. 
• Değerleri ve vicdan anlayışı gelişir. 
• Kişisel bağımsızlığı oluşmuştur. 

• Bedensel özelliklerini kabul edip etkili biçimde kullanır. 
• Aile içinde duygusal bağımsızlığını kazanır. 
• Mesleğine karar verir ve buna hazırlanır. 
• Cinsiyet rolü olarak toplumun atfettiği değerler doğrultusunda bir sosyal rolü benimser.
• Evliliğe ve aile yaşamına hazırlanır. 
• Değerleri oluşur ve ahlak sistemi gelişir. 

• Çocuğa kendi özelliklerini fark ettirmek,
• Çocuğun gelişim düzeyini, ilgi ve ihtiyaçlarını belirlemek,
• Çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda eğitim programı hazırlamak,
• Çocukların ihtiyaçları doğrultusunda öğrenim süreci planlayarak uygulamak,
• Çocuğun öğrenme sürecindeki başarısını arttırmak,
• Çocuğun problemi olup olmadığını belirlemek ve çocuğun sahip olduğu becerilere ek olarak çocuğa yeni beceriler kazandırmak açısından önemlidir. 

Değerlendirme, amaç ve hedeflerle başlangıç-bitiş ve devam eden noktalarda ilişkiler kurmaya yarayan süreç olarak ifade edilir.Gelişimsel değerlendirme
ise çocuğun gelişim ve öğrenme düzeyini anlamak için çocuk hakkında bilgi toplama evresi olarak tanımlanabilir.

Gelişimsel değerlendirmenin temel amacı, oluşabilecek gelişimsel gecikmenin en
erken dönemde belirlenmesi, bu doğrultuda gereken gelişim destek programının
oluşturulması, ailenin uygun şekilde eğitilerek çocuğun gelişiminin desteklenmesinde aktif rol almasının sağlanması ve bu doğrultuda gerek aile gerekse çocuğun yaşam kalitesinin arttırılmasıdır.

Tarama amaçlı, öğretim amaçlı, tanı amaçlı, program değerlendirme şeklindedir. 

Fiziksel gelişimine yönelik bilgiler, yeteneklerine yönelik bilgiler, sağlık durumuna yönelik bilgiler, başarısına yönelik bilgiler, ilgi ve tutumlara yönelik bilgiler, ailesine yönelik bilgiler, kimliğine yönelik bilgiler, gelişimine yönelik bilgilerdir. 

• Çocuğa ait kimlik bilgileri
• Çocuğu tanıtacak bilgiler
• Çocuğun ailesi, yaşadığı çevre ve varsa okul yaşantısı ile ilgili bilgiler
• Çocuğun ilgi alanlarına ve yeteneklerine yönelik bilgiler
• Çocuğun gelişimsel değerlendirmesi sırasında kullanılan teste ait form, gelişimsel durum raporu
• Çocuğun fiziksel gelişimi, genel sağlık durumu ve varsa yapılmış diğer testlere ait belgeler
• Çocukla ilgili yapılan gözleme dayalı rapor
• Çocukla ilgili mevcut özel bir problem duruma ait rapor(özel gereksinimli olması gibi)