Çocuk Gelişiminde Temel Kavramlar Hazırbulunuşluk
Genel anlamıyla bütün insanlar doğar, büyür, gelişir ve Gelişimin en önemli kavramlarından biri de belli bir olgunluk düzeyine gelir. Yaşantı zenginliği hazırbulunuşluktur. Bireyin öğrenmeye hazır olunuşu oluşturup hayatını olabildiği kadar bağımsız yaşamaya anlamına gelir. özen gösterir. Çocuk gelişimi kuramları, gelişimin sadece Hazırbulunuşluk çocuğun öğreneceği alana ilişkin belli doğum öncesi ve doğum sonrası olarak değil, değişen yeterliklere sahip olması anlamına gelir. çevre koşulları yaşam biçimini bireyin gelişimini etkileyerek sürekli hale getirdiğini ortaya koymaktadır. Kritik Dönem Zaman zaman aynı yaşta çocukları benzer çevre etkileşimi Çocuk gelişiminin kimi olay ya da durumlarda olumlu ya içerisinde gelişen çocukların birbirinden farklı özellikler da olumsuz yönde etkilenebileceği en duyarlı dönemdir. sergilediklerini görürüz. Bireyin belirli bir davranışı öğrenebilmeye en duyarlı Çocukların sağlıklı bir gelişim dönemi geçirmeleri, onların olduğu dönem “kritik gelişim dönemleri” olarak tüm hayatlarında sağlıklı bireyler olarak gelişmeleri için adlandırılır. Bireyin öğrenme ve kişisel özelliklerinde temel oluşturur. Sağlıklı gelişim çocuğun tüm gelişim gelişme için en hazır olduğu dönemdir. alanlarında bir bütün olarak gelişimi sağladığını Atipik Gelişim ve Çocuk Gelişiminin İlkeleri bildirmektedir. Gelişim Çocuk gelişimine ilişkin yapılan araştırmalarda gelişimde bazı ortak konular olduğu konusunda bulguları ortaya Gelişim bireyin ana rahmine düşmesinden itibaren koymaktadır başlayan ve bireyin yaşamı boyunca gözlenen değişikliklerdir. Gelişim organizmanın döllenmeden Atipik Gelişim
başlayarak bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal yönden Atipik sözcüğünün anlamı, sözcüklerde örnek dışı, belli koşulları olan son aşamasına kadar sürekli ilerleme düzensiz, değişik anlamına gelir. Atipik çocuk sendromu, kaydeden değişimdir. özel eğitimde ayrıcalıklı çocukların bir grubunu tanımlar.
Gelişim aşamalı bir süreçtir. Gelişim süreci büyüme, olgunlaşma ve öğrenme aşamalarından oluşur. Bu Atipik gelişim gösteren çocuklar, gelişimin belli nedenle, gelişim de olgunlaşma ve öğrenmenin ürünü dönemlerinde çeşitli risklerle karşı karşıya kalabilir. olarak ortaya çıkmaktadır. Çocukların bir bölümü riskli dönemleri sağlıklı bir şekilde atlatabilirken, bazıları ciddi yetersizliklerle karşı karşıya Büyüme kalabilmektedirler.
Büyüme, çocuğun fiziksel özelliklerinde meydana gelen Atipik gelişim gösteren çocuklar içerisinde risk altındaki gözle görebildiğimiz değişikliklerdir. Doğum öncesinde çocukların yanı sıra, yetersizlik tanısı almış çocuklarda hücrelerdeki çoğalma ve bunun sonucunda yaşamın ilk bulunmaktadır. yapı taşlarının oluşması büyümenin işaretidir. Çocuk Gelişiminin İlkeleri Örnek vermek gerekirse, odanın kapısının kolunu çocuğun açabilmesi için çocuğun boyunun uzaması gerekmektedir. Çocuk gelişimiyle ilgili temel ilkeler aşağıdaki gibidir:
Çocuğun boyunun uzaması büyümeye işarettir. • Gelişim, kalıtım ve çevre etkileşimin bir
Olgunlaşma ürünüdür, • Gelişim süreklidir ve belli aşamalarda Çocuğun gelişiminde bireysel farklılıklar çerçevesinde gerçekleşir, ilerlemeler olacaktır. Çocuklar bir gelişim döneminden • Gelişim nöbetleşe devam eder, diğerine geçerken aşamalı bir sıra izler. Çocuğun • Gelişim baştan ayağa, içten dışa doğrudur, gelişiminde ilerlemelerin kaydedilmesi olgunlaşmaya • Gelişim genelden özele doğrudur, bağlıdır. Olgunlaşma biyolojik bir değişmedir. • Değişimde kritik dönemler vardır, Öğrenme • Gelişim bir bütündür, • Gelişimde bireysel farklılıklar vardır. Çocuğun gelişiminde belli bir sıralama vardır. Çocuğun gelişimini sağlayabilmesi için büyüme ve olgunlaşmayla Çocuk Gelişiminde Temel Yaklaşımlar birlikte insanın en değerli özelliği ortaya çıkar. Bu özellik öğrenmedir. Tarihsel süreç içerisinde okul öncesi eğitimin gelişimi eski çağlara dayanır. Özellikle Roma İmparatorluğu Eğitim bilimleri ve öğrenme çalışmaları alanında döneminde eğitim sosyal bir zorunluluk olarak öğrenme, bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşme görünmüştür. Gençleri hayata hazırlamak için eğitimin sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış önemli olduğu üzerinde durulmuştur. değişmesidir. Örnek vermek gerekirse, çocuğun bisiklet kullanmayı öğrenebilmesi için çocuğun yeterince İnsan doğasının anlaşılma çabaları psikolojide çeşitli büyümesi bacak kaslarının gelişmesi gerekir. düşünce akımlarının oluşmasına yol açmıştır. Bunlar,
yapısalcılık, geştalt, psikanaliz, işlevselcilik ve Betimsel Araştırmalar davranışçılık gibi akımlardır. Araştırılmak istenen olgunun özelliklerini ortaya koymaya Psikolojik yaklaşımlar çocuk gelişimi ve gelişim yönelik araştırmalardır. Örneğin, down sendromlu psikolojisinin temellerini oluşturmada yol gösterici çocukların gelişimsel durumlarının genişletilmiş izleme ve olmuştur. destekleme rehberi ile değerlendirilmesi çalışmasında standartlaştırılmış bir değerlendirme aracı kullanmıştır. Biyolojik Yaklaşım Deneysel Araştırmalar Biyolojik yaklaşıma göre bireyin gelişiminde fiziksel ve motor gelişim olduğu kadar, kişilik ve zihinsel gelişimde Değişkenler arasında oluşturulan neden-sonuç ilişkilerini bir biyolojik plana göre gerçekleşir. Biyolojik yaklaşımın test etmeyi amaçlayan araştırmalardır. temsilcilerinden ilk Arnold Gessel tarafından ortaya atılan Gelişimsel Araştırmalar olgunlaşma kuramıdır. Çocuk gelişimi araştırmalarında göze çarpan en önemli Psikodinamik Yaklaşım özellik zaman değişkeninin kullanılmasıdır. Çocuk gelişiminde en eski bilimsel yaklaşımı ortaya Gelişimsel yöntemler üç kategoride incelenir: koyan Sigmund Freud’un kuramıdır. Psikodinamik kuramlar, kişiliğin bilinci dışında yer alan ve bireyin • Kesitsel yöntem, farkında olmadığı anılarla ve dürtülerle biçimlendiğini • Boylamsal yöntem, ortaya koyar. • Ardışık ya da sırasal yöntem.
Frued insan gelişimini 5 aşamada gerçekleştiğini savunur: Kesitsel yöntem araştırmaları, belli bir grup çocuğun, belli
• Oral dönem (0-18 ay) bir zaman dilimindeki davranışlarını betimleyen • Anal dönem (1,5-3 yaş) kavramdır.
• Fallik dönem (5-56 yaş) Boylamsal çalışmalar, aynı gruptan bireylerin belli zaman • Gizil dönem (6-12 yaş) aralıklarıyla belli bir süre için incelendiği çalışmalardır. • Ergenlik dönemi (12-18 yaş) Ardışık çalışmlar ise, sırasal yöntem olarak ta adlandırılan Bilişsel Yaklaşım kesitsel ve boylamsal çalışmaların birleşimidir.
Bilişsel gelişimin kuramına göre zihinsel gelişim içsel ve Çocuk Gelişimi Araştırmalarında Etik bireyseldir. Bilgi bireyin kendisi tarafından yapılandırılır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde etik, “çeşitli meslek kolları Piaget bilişsel gelişim dönemlerini 4 aşamada inceler: arasında tarafların uyması ve kaçınması gereken davranışlar bütünü olarak tanımlanır. • Duyusal hareket dönemi (0-2 yaş), • İşlem öncesi dönem (2-7 yaş), Gelişim araştırmalarında etik ilkelerin tüm bilimsel • Somut işlemler dönemi (7-12 yaş), araştırmalarda benimsenen etik ilkelerinden bir farkı • Soyut işlemler dönemi (12 ve üstü yaş ). yoktur.
Davranışsal Yaklaşımlar
Davranışçılık terimi ilk kez Jhon Watson tarafından kullanılmıştır. Davranışsal yaklaşım bireyin doğrudan gözlenebilen davranışlarıyla ilgilenir. Doğrudan gözlenmesi mümkün olmayan davranışlar, davranışçı kuramın çalışma konuları arasında yer almaz.
Davranışçı yaklaşımın önemli doğurgularından biri de gözleyerek öğrenme kuramıdır. Bu kuramın öncüsü Albert Bandura’dır. Bandura, davranışçılığın öğrenmeyi açıklamada bazı sınırlılıkları olduğunun belirterek gözleyerek öğrenme kuramını geliştirmiştir.
Çocuk Gelişimi Araştırmaları ve Etik
Sözcük anlamıyla araştırma, bilim ve sanatla ilgili olarak yapılan yöntemli çalışma olarak tanımlar. Araştırmanın amacı bilimsel yöntemdir.