İşyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Örgütlenmesi

İş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması, esas itibariyla sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir. Anayasa m.56’da, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip bulunduğu, Devletin herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak için gerekeni yapmakla yükümlü bulunduğu düzenlenmiştir. Bu nedenle Devlet, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamaya yönelik bir mevzuat çıkarmakla yükümlüdür.

Ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği alanındaki en önemli gelişme, 6331 sayılı İş
Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun (İSGK) (RG, T.30.06.2012, S.28339) yürürlüğe girmesiyle yaşanmıştır. Gerçekten İSGK, sadece işçileri değil tüm çalışanları iş sağlığı ve güvenliği kurallarının kapsamına almak üzere önemli bir adım atmıştır. Daha önce 4857 sayılı İş Kanunu’nda (İK) yer alan iş sağlığı ve güvenliğinde işyeri örgütlenmesine ilişkin hükümler daha ayrıntılı olarak İSGK’ya alınmıştır. İSGK’nın yürürlüğe girmesiyle İK’ya dayanılarak yürürlüğe konmuş bulunan yönetmelikler yürürlükten kaldırılmış ve yerine İSGK’ya uygun yeni yönetmelikler çıkarılmaya başlanılmıştır.

Çalışanın, çalışan temsilcisi olabilmesinin koşulları şunlardır:
• İşyerinin tam süreli daimi çalışanı olmak,
• En az 3 yıllık iş deneyiminin olması,
• En az ortaokul düzeyinde öğrenim görmüş olmak.

işyerinde görevlendirilecek çalışan temsilcisi sayısı, 2-50 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 1'dir.

İşyerinde görevlendirilecek çalışan temsilcisi sayısı  101-500 arasında çalışanı bulunan işyerlerinde 3'tür. 

Birden fazla çalışan temsilcisinin bulunması durumunda baş temsilci, çalışan temsilcileri arasında yapılacak seçimle belirlenir (İSGK m.20/2). Oyların eşitliği durumunda baş temsilci kura yöntemiyle belirlenir.

İSGÇTT işyerinde, sendika temsilcisi bulunması halinde her durumda bu kişiye üstünlük tanıyarak doğrudan iş sağlığı ve güvenliği çalışan temsilcisi olmasını öngörmüştür (İSGÇTT m.8). Bu düzenlemeyle sendika işyeri temsilcisinin, iş mevzuatının uygulanmasıyla doğrudan ilgili olduğu gözetilmiş ve temsil konusunda bir çatışma olmasının önüne geçilmek istenilmiştir.

İşyerinde yetkili sendika bulunmaması halinde çalışan temsilcisi, çalışanlar arasından seçimle belirlenir (İSGÇTT m.5). Bu seçimin ilk aşaması, adayların belirlenmesidir. Çalışan temsilcisi adaylarının belirlenmesi sürecinde, adayların başvuru yapabilmesi için işveren tarafından 7 günden az olmamak üzere süre tanınarak işyerinde ilân edilir. Adayların, İSGÇTT’de belirtilen nitelikleri taşımaları halinde aday olmaları engellenemeyeceğinden işverenin, çalışan temsilcisi olabilmek için başka kriterler koyması mümkün değildir.

Seçim, işyerindeki çalışanların en az yarıdan bir fazlasının katılacağı bir oylamayla yapılır. Seçime katılma hakkına sahip olanlar, İSGK’da “çalışan” olarak nitelendirilen herkestir. Vardiya usulü çalışılan işyerlerindeyse seçimler, tüm vardiyalarda çalışanların da oy kullanmasına imkân verilecek şekilde düzenlenir (İSGÇTT m.8/I). Oylamanın, gizli yapılması esastır. En fazla oy alan aday veya adaylar, çalışan temsilcisi veya temsilcileri olarak ilân edilir.

Seçim, sonuçları itibariyle 5 yıl geçerlidir.

Çalışan temsilcisinin, herhangi bir nedenle görevinden ayrılması durumunda
daha önce yapılan seçim sonuçlarına göre en fazla oy alan sıradaki aday atanır.

Aslolan çalışan temsilcilerinin, seçim yoluyla belirlenmesidir. Ancak, seçimle belirlemenin mümkün olmadığı hallerde belirlemenin, işveren tarafından atama yoluyla yapılması gerekir (İSGK m.20; İSGÇTT m.4).

Çalışan temsilcisi,
• İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili çalışmalara katılma,
• Çalışmaları izleme,
• Tehlike kaynağının yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması için tedbir alınmasını isteme,
• Tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkilidir.

İşverenin, iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturma yükümünün koşulları şunlardır:
• İşyerinde altı aydan fazla sürekli işlerin yapılması,
• İşyerinde en az elli çalışanın bulunması.

İş sağlığı ve güvenliği kurulları aşağıdaki kişilerden oluşmaktadır:
• İşveren veya işveren vekili,
• İşgüvenliği uzmanı,
• İşyeri hekimi,
• İnsan kaynakları,personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,
• Bulunması halinde sivil savunma uzmanı,
• Bulunması halinde işyerinde görevli formen, ustabaşı veya usta,
• Çalışan temsilcisi, işyerinde birden çok çalışan temsilcisi olması halinde baş temsilci.

İş sağlığı ve güvenliği kurulu üyeleri aşağıdaki konularda eğitim alacaklardır:
• Kurulun görev ve yetkileri,
• İş sağlığı ve güvenliği konularında ulusal mevzuat ve standartlar,
• Sık rastlanan iş kazaları ve tehlikeli olayların nedenleri,
• Endüstriyel hijyenin temel ilkeleri,
• Etkili iletişim teknikleri,
• Acil durum önlemleri,
• Meslek hastalıkları,
• İşyerine ait özel riskler,
• Risk değerlendirmesi.

İş sağlığı ve güvenliği kurulunun görev ve yetkileri şunlardır:
• İş sağlığı ve güvenliği iç yönerge taslağı hazırlamak,
• Alınması gerekli tedbirleri planlamak ve belirlemek,
• Önleme politikası geliştirmek,
• Eğitim programları hazırlamak,
• Yıllık rapor hazırlamak,
• İşçinin çalışmaktan kaçınma hakkını kullanmasında karar vermek.

OSGB kurulabilmesi ve hizmet sunabilmesi için tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan en az bir işyeri hekimi,en az bir iş güvenliği uzmanı ve en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunludur.

İHY m.12’de işyeri hekimlerinin asgari çalışma süreleri, işyerinin girdiği tehlike sınıf ve derecesine göre değişen şekilde düzenlenmiştir. Buna göre;
a) Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 5 dakika,
b) Tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 10 dakika,
c) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 15 dakikadır.

İşyeri hekimlerinin görevleri şunlardır:
• Rehberlik ve danışmanlık,
• Sağlık gözetimi,
• Eğitim ve bilgilendirme,
• İlgili birimlerle işbirliği.