İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerini Almayan İşverenlere Uygulanacak Kamu Hukuku Yaptırımları

İş güvenliği tedbirlerini almayan işverenlere idari yaptırım uygulanmasını gerektiren kanuni düzenlemeler şunlardır:
• İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi,
• İşin durdurulması,
• Ölümlü iş kazası nedeniyle kamu ihalesinden yasaklama.

İş güvenliğinin sağlanması açısından idari yaptırımların amacı büyük önem
taşır. Çünkü idari yaptırımlar, cezalandırmaktan çok onarmayı ve önlemeyi
amaçlar. Henüz bir zarar meydana gelmeden uygulanabildikleri için toplumun
korunması ve hukuka aykırılıkların önlenmesi açısından oldukça etkilidirler.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliği (İAÇY) (RG, T.10.08.2005, S.25902), sıhhi ve gayrisıhhi işyerleri ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerinin ruhsatlandırılması ve denetlenmesine dair iş ve işlemleri kapsamaktadır.

Nükleer santraller vb büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için işyerlerinin büyüklüğüne göre büyük kaza önleme politikası belgesi veya güvenlik raporu
işveren tarafından hazırlanır. Güvenlik raporu hazırlama yükümlülüğü bulunan işverenler, hazırladıkları güvenlik raporlarının içerik ve yeterlilikleri AÇSHB tarafından incelendikten sonra işyerlerini işletmeye açabilirler (İSGK m.29).

Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı
alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyeri açma ve çalıştırma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri, yetkili idareler tarafından kapatılır. İşyeri açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, işyerlerini İAÇY’ye uygun olarak tanzim ettikten sonra İAÇY Örnek 1 ve Örnek 2’de yer alan durumlarına uygun formu doldurarak yetkili idareye başvururlar. İAÇY’ye göre yapılacak her türlü ruhsat başvurusunda, müracaat sahibine başvuruyu kabul eden görevlinin adı, soyadı ve unvanıyla başvurunun yapıldığı tarih ve saati gösteren İAÇY Örnek 6’da yer alan alındı belgesi verilir. Ayrıca, başvuru ve beyan formuyla ekli evrakın verilmesi sırasında başvuruyu kabul eden görevli tarafından yapılacak ön incelemede tespit edilen noksanlıklar, müracaat sahibine verilen alındı belgesinde gösterilir. İAÇY’de belirtilen ruhsatlandırmaya ilişkin süreler, eksik belgelerin yetkili idareye verilmesiyle başlar.

Ruhsatın yenilenmesi veya intibakı gereken hallerde yetkili idareye en geç 3 ay içinde müracaat edilmesi zorunludur. Bu süre, mirasçılar için 6 ay olarak uygulanır. Süresi içinde müracaat yapılmadığının yetkili idareciler tarafından tesbiti durumunda tespit tarihinden itibaren 15 günlük süre verilir. Bu sürenin sonunda ruhsat yenilenmediği veya intibak yaptırılmadığı hallerde ruhsat iptal edilir (İAÇY m.8).

Adresi ve işletmecisi aynı olan ve birden fazla faaliyet konusu bulunan işyerlerine, ana faaliyet dalı esas alınarak tek ruhsat düzenlenir. Tali faaliyet konuları ruhsatta ayrıca belirtilir.
Aynı adreste bulunsa bile ana faaliyet konusu veya işletmecisi farklı olan işyerlerine ayrı ayrı ruhsat düzenlenir.
İşyerlerinin, depo olarak kullandıkları yerler, işyeri açma ve çalışma ruhsatında gösterilir (İAÇY m.10).

Ruhsat için gerekli belgeler şunlardır:
• Başvuru formu,
• Sağlık koruma bandının işaretlendiği vaziyet plan örneği, birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler kapsamında yer alan madencilik tesislerinde ise sağlık
koruma bandının işaretlendiği ve maden üretim faaliyetleriyle bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan geçici tesislerin yerleşiminin son durumu
gösteren uygun ölçekli harita,
• Yangın ve patlamalar için gerekli önlemlerin alındığına dair itfaiye raporu,
• Sorumlu müdür sözleşmesi,
• Çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi,
• Açılma izni raporu.

İşverenlere uygulanacak cezai yaptırımlar, Türk Ceza Kanunu (TCK) m.85 ve
m.89’da düzenlenmiştir.

İşverene uygulanacak cezai yaptırımların dayanağı, işverenin sorumluluğunun
gereği olan koruma-gözetme-denetim görevlerini yerine getirmemesidir.

İşveren, İSGK m.4’de belirtilen iş sağlığı ve güvenliği konusundaki genel
yükümlülüklerini yerine getirmezse, izleme ve denetleme yükümlülüklerini yerine getirmezse yerine getirilmeyen her yükümlülük için ayrı ayrı
2.240 TL idari para cezası verilir.

İSGK m.8/I’e aykırı olarak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının hak
ve yetkilerini, görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle kısıtlayan işverenlere ve m.8/VI uyarınca “işyeri sağlık ve güvenlik birimi” kurmayan işverenlere 1.680 TL idari para cezası verilir.

İK m.64’de telafi çalışması için öngörülen hükümlere aykırı davranan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için 246 TL idari para cezası uygulanır.

İK m.71’de belirtilen çalışma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı hükmüne aykırı hareket eden işveren veya işveren vekiline 1.343 TL idari para cezası verilir.

 İş kazaları sonrasında yapılan soruşturmalar Ceza Muhakemesi Kanunu, TCK, İSGK, İK ve Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SSGSSK) hükümlerine göre yapılır.

Soruşturma, iş kazası belediye sınırları içerisinde meydana gelmişse polis karakolları, dışındaysa jandarma karakolları yardımıyla Cumhuriyet Savcılığı
tarafından yürütür.

5510 sayılı SSGSSK m.13/II, a’ya göre işveren, iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya da en geç kazadan sonraki 3 işgünü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle doğrudan veya taahhütlü postayla bildirmekle
yükümlüdür.

İşveren ya da işveren vekillerinin, tedbirsizlik ya da dikkatsizlikle (taksirle)
yaralanmaya neden olmaları halinde TCK m.89 uyarınca yaralanmanın ağırlık
derecesine göre 3 aydan 1 yıla kadar hapis ve adli para cezasının uygulanması
gerekir.

Umumi Hıfzısıhha Kanunu m.282, iş sağlığı ve iş güvenliği kurallarına aykırı davranan işverenlere TCK hükümleri dışında hapis cezası öngören
hukuk sistemimizdeki tek düzenlemedir.

TCK m.85 uyarınca tedbirsizlik ya da dikkatsizlikle (taksirle) ölüme neden olmak 2 yıldan 6 yıla kadar hapis cezasını gerektirir. İş kazasına yol açan fiil, birkaç kişinin ölümüne ya da bir kişinin ölümüyle birlikte birkaç kişinin yaralanmasına yol açmışsa ceza artacak ve 2 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası uygulanacaktır.