• Tarihi ulus devletlerin doğuşundan itibaren Giriş eğitimin bireyler arası eşitlik temelinde “istenen Eğitimin getirisi, eğitim politikası ve eğitimin kalitesi, ve beklenen” birey modeline uygun eğitim eğitim ve sanayinin etkileşimi, eğitimin ekonomik içeriğinin oluşturulması hedeflenmektedir. büyümeye etkisi ve eğitimin finansmanı gibi konuları • Ortak bir dil ve merkezi yapılanmaya sahip ulusal kapsayan “Eğitim Ekonomisi”, iktisadın oldukça geniş bir eğitim sisteminin oluşması gereklidir. kapsamlı ve gittikçe gelişen bir alt disiplinidir. • Oluşturulan eğitim sistemi, devletin ideolojik bir
İyi bir meslek/iş sahibi olmanın birinci koşulu olarak aygıtıdır. “kaliteli” eğitim veren bir üniversite diplomasının ya da • Eğitim temel insan hakları arasında yer alır. çeşitli eğitim sertifikalarının aranır hale gelmesi, • Eğitimde fırsat eşitliği sağlanmalıdır. Eğitim 1950’lerden itibaren dünya ekonomilerinde farklı düzey paralı hale gelirse eğitimde fırsat eşitliği kalkar. ve yoğunlukta gözlenmektedir. • Özelleştirmeler ve eğitimin paralı hale gelmesi, bir anlamda fırsat eşitliğinin kalktığının bir İnsanların eğitim talep etmesi ve okullaşma oranlarında ifadesidir. hızlı artış yaşanmasının arkasında ne yatmaktadır? Bu • Eğitim hakkı bireyin toplumdan dışlanmasını ve soruya verilebilecek başlıca yanıtlar şunlardır: ayrımcılığa uğramasını engelleyecek bir işleve • Uluslararası verilere bakıldığında, eğitimin sahip olmalıdır. kadın/erkek işgücüne katılımı ve istihdam Beşeri Sermaye Yatırımı Olarak Eğitim olanaklarını artırdığı gözlenmektedir. • Eğitim düzeyi ile ücret/kazanç arasında doğru Eğitimin bir tüketim malı olarak ele alındığı neo-klasik orantılı ve kuvvetli bir ilişki söz konusudur. modelde, standart fayda maksimizasyonu varsayımı • Düşük gelir düzeyine sahip ülkelerde, eğitimin çerçevesinde, insanlar okula, üniversiteye gider çünkü ilk düzeylerine yapılan yatırımın getirisi yüksek yeni bilgi elde etmekten hoşlanırlar. Bu durumda, ilave iken, gelişmiş ülkelerde, eğitimin üst düzeylerine bilgi elde etmenin marjinal faydasını, bu bilgiyi elde yapılan yatırımı getirisi yüksektir. etmek için harcadıkları zaman açısından marjinal maliyetine ya da fırsat maliyetine eşitleyerek optimal Eğitim Talebi eğitim talebini yaratırlar. Böylelikle, herhangi bir lüks mal Eğitim, sağlık gibi her şeyden önce uluslararası yasalarla için söz konusu olduğu gibi, gelir etkisi yardımıyla, gelir teminat altına alınan, evrensel insan hakları arasında arttıkça optimal eğitim talebi daha da hızlı artar.
sayılan ve kendine has özellikleri olan bir hizmet türüdür. Şikago İktisat Okulu: Beşerî Sermaye Modeli Eğitim hizmetinin kendine özgü bazı özellikleri vardır. Bunlar; 1950’lerde eğitim harcamaları, aynen makine, teçhizata yapılan yatırım harcamaları gibi ele alınmıştır. Beşeri • Sağlık bakımı için talep öngörülemez ve sermaye yatırımının amacı, gelecekte daha yüksek gelir elde rastlantısaldır. Bu yüzden sağlık sigortası vardır. etme olarak formüle edilmiştir. 1980’ler ve 1990’larda Okula gitmenin maliyeti önceden kestirilebilir. eğitim, yeni büyüme teorilerinin benimsenmesiyle, bireyin • Eğim, sağlık hizmetlerinde olduğu gibi verimliliğinin artırılmasından öte, diğer iktisadi birimlerin sigortalanarak finanse edilemez. etkinliğini yükselten ve böylece milli gelirdeki artışa • Sağlık hizmetleri genelde acil müdahale kaynaklık eden bir unsur olarak ele alındı.
gerektirirken, eğimde genel olarak bir acil Beşerî sermaye modeli, arz yönlü neo-klasik bir model müdahale söz konusu değildir. olarak, beşerî sermaye yatırımı yapan bireylerin işgücü • Eğitim bir süreci ifade eder. piyasasında, işyeri eğitimine nasıl yatırım yaptıklarını, • Eğitim zaman isteyen bir süreçtir. bireylerin yaş-kazanç profillerini ve kadın-erkek ücret • Eğitim bir standartlaşmayı zorunlu kılar. Eğitim farklılıklarını analiz eder. hizmetleri, sağlık hizmetlerine göre daha fazla standartlaşmıştır. Bu yüzden eğitim hizmetinin Bireyin, zorunlu eğitimi, zorunlu olmayan eğitim, tıbbı kalitesini aynı seviyede tutmak ve kontrolünü bakım gibi faaliyetler beşerî yatırım olarak tanımlanır ve sağlamak daha kolaydır. insanlar sahip olduğu bilgiden, yetenekten ve sağlıktan • Eğitim hizmeti bir “yarı-kamusal mal” dolayı sahip oldukları değerler birbirinden ayrılmaz.
niteliğindedir. Beşerî sermaye modelinin dayandığı dört varsayım vardır. • Eğitim ve sağlık hizmetleri için piyasa aksak Bunlar; rekabetçi olarak tanımlanır. Çünkü piyasada bilgi eksikliği vardır ve tüketiciler arasında dağılım • İşçiler ve işverenler rasyoneldir ve tam rekabetçi asimetriktir. işgücü piyasası etkin çalışır. • Ücret beşeri sermayenin bir fonksiyonudur. Eğitim-toplum-ekonomi ilişkisi, eğitimin bireyden istenen W= r. H ve beklenen davranışları oluşturma işlevi açısından bazı r= beşeri sermayenin getirisi eleştirel sosyolojik argümanlara sahiptir. Bu argümanlar; H= beşeri sermaye stoku
• Beşeri sermaye yatırımı fiziksel sermaye yatırımı Eleme Yaklaşımı gibidir, yani makine ve teçhizata yapılan yatırıma İşveren bir kişi işe alırken ve onu yetiştirirken ve eğitim benzer. için birtakım masraflar yapacaktır. Eleme yaklaşımı da • Beşerî sermaye yatırımı, verimlilik ve işveren, söz konusu maliyetleri azalmak için çalışanları bu ücret/kazanç düzeyi arasında doğru orantılı ve masrafları en aza indirecek şekilde yapar. kuvvetli bir ilişki vardır. Kurumcu İktisat: Katmanlı İşgücü Piyasaları Yaklaşımı Beşerî yatırımın toplam maliyeti, parasal olarak ve fırsat Birey üzerinden analiz yapmayıp kurumlar üzerinden maliyeti olarak hesaplanır. Parasal maliyet kişinin analiz yapar. İşgücü piyasalarında sendika, büyük ölçekli üniversiteyi bitirinceye kadar harcadığı tüm masraflardır. firmalar gibi kurumlar işe almadan, kariyer ilerlemesine
Eğitime Yapılan Yatırım ve ücretlere kadar belirleyicidir. İşverenler, işçilerin Ders kitabınızın 120. sayfasındaki Şekil 6.1’de, bireyin verimliliği ile ilgili eksik ilgiye sahiptir ve işe almadan üniversite eğitimine yatırım yapma kararı kazanç) +), önce adaylar arasında bir eleme yaparlar. Eğitim maliyet (-) ve deneyim ilişkileri açısından ele alınmıştır. maliyetleri düşük olanları seçerler ki bu kişilerin eğitim Birey lise mezunu olarak bir işe girdiğinde, tecrübe kazanç düzeyleri yüksek olduğu için verimlilik için iyi sinyal profilinin EF olacağını umuyor. Üniversiteye giderse, 4 yıl verirler.
boyunca yıllık OA kadar harç, kitap, yol parası vb. Feminist Teoriler masrafları olacak; mezun olduktan sonra OC kadar YTL Feminizm kadınlar ve erkekler arasındaki mevcut iktidar kazanmayı bekliyor. Üniversite mezunu olarak elde ilişkilerini değiştirmeyi amaçlayan politikalardır. edeceği ücretin, lise mezunu olarak işe girdiği zaman elde Görünmeyen kadının emeğinin özgürlüğünü vurgularlar edeceği ücretten OE kadar daha yüksek olacağına Yapısal ve post yapısalcı feministler ise toplumsal cinsiyet inanıyor. Bu ücret fazlalığı tüm çalışma yaşamına eşitsizliğini bir iktidar sorunu olarak ele alırlar. yansıtıldığında eğer üniversiteye giderse bireyin tecrübe- kazanç profili ABCG olacaktır. Radikal-Marksist Eleştiriler
İşyerinde Eğitim Marksist teori, kapitalist sistemi, sınıf, sömürü, sermaye birikim süreci, artı değer ve toplumsal yeniden üretim gibi Beşeri Sermaye Teorisi, bireylerin verimliliklerini sadece kavramları analiz ederler. Meta bu anlamda kapitalist zorunlu eğitimle değil, iş başında değişik iş becerilerini toplumun yapı taşıdır ve piyasada alınıp satılan her şeydir. geliştirerek de artıracağını ileri sürer. İş yerinde eğitim, Genç insanların eğitim talebinin ve meslek seçiminin, genel amaçlı eğitim ve firmaya özgü eğitim olarak ikiye bireysel, özgür ve rasyonel seçim değil, sınıf konumlarına ayrılır. göre şekillendiğini savunurlar. Eğitim işlevi kapitalist
Genel Amaçlı Eğitim toplumlardaki gelişmelerden bağımsız ele alınamaz. Sadece eğitimin verildiği işyerinde değil, tüm işkolunda Sermayenin aşırı birikimi, eğitimin özel sektöre açılması geçerli olan bu eğitim temel bilgisayar kullanımı, ve teknoloji yoğun üretimde eğitim-istihdam ilişkisinin muhasebe teknikleri, marangozluk gibi mesleklere yönelik güçlenmesine yol açmıştır. Eğitime beceri kazanma temel eğitimi kapsar. süreçleri, kalite denetimi, sertifikalar, eğitimciler için performansa dayalı ücret sistemi, mesleki yeterliliklerin Firmaya Özgü Eğitim bir göstergesi olarak akreditasyon uygulamaları hep Sadece eğitimi veren belirli firmada işçinin verimliliğini standartlaşmaya yönelik uygulamalardır. Bologona artıracağı ve bu nedenle transfer edilemeyeceği varsayılan sürecinde, üniversiteler, bilimsel bilgi üretiminin kalitesi eğitimdir. açısından hesap verebilir, denetlenebilir ve standartlaşmaya hizmet veren kuruluşlar haline Eğitim İstihdam İlişkisi gelmektedir.
Daha iyi iş olanakları için veya ekonomik büyümeyi hızlandırmak üzere eğitime yatırım yapmayı ifade eder. Bilgi Ekonomisi ve Hayat Boyu Eğitim
Birleşmiş Milletler, OECD, Dünya Bankası hükümetler Bilgi ekonomisinde işletmeler, sürekli devam eden bir gibi hayat boyu eğitim ve çok kültürlülüğün yaratıcısı ve verimlilik arttırma, çevresel talebe tepki verebilme ile yaygınlaştırıcısı kuruluşlar, çevre sorunları ve insan örgütsel değişimi gerçekleştirme uğraşısı içinde olma hakları konularıyla uğraşan global sivil toplum kuruluşları gayretindedir. ve basın-yayın, bilgisayar, enformasyon ve kar amacı Bilgi toplumunun yarattığı okul kültüründe öğretmenlerin güden eğitim sektöründe faaliyet gösteren çok uluslu yeni roller ve görevler üstlenmesi gerekmektedir. şirketler eğitim-istihdam ilişkisinde gündemin parçalarını Öğretmen, sürekli olarak bilgilerini yenilemeli, öğrencinin oluşturur. üretilen yeni bilgiye ulaşabilmesinde ona öncülük Beşeri Sermaye Teorisine Yöneltilen Eleştiriler edebilmelidir. Küresel düzeyde sorumluluk üstlenen ve tutum oluşturan gençlik yetiştirilmesi hedeflenir. Gençlik Beşeri Sermaye Teorisine Yöneltilen Eleştiriler dört global düzeyde en uygun duruşu sergileyebilen aynı başlıkta toplanabilir. Bu eleştiriler şunlardır: zamanda yerel gerekleri de göz ardı etmeyen bir gençlik
olabilmelidir. Böyle bir gençliğin dönüşümü belirli teknolojileri için verimliliği arttırama ve yeni hizmetler başlıklar altında irdelenmektedir: için talep olacaktır. Lizbon Avrupa Konseyi kararları biliye dayalı ekonomi ve bilgi toplumuna başarılı geçiş • Bilgiyi temel alan eğitim programları için, hayat boyu öğrenme sürecine işaret etmektedir. Bu irdelenecektir. memoranduma göre, • Çocuklara daha fazla tartışma ve araştırma ortamı hazırlanacaktır. 1. Örgün eğitim için tanınan yeterlilik sertifikası, • Yetişkinler eğitim süreci dışında bırakılmayacak, belgesi ya da diploma ile belgelenir, sürekli eğitim sağlanacaktır. 2. Yaygın eğitim genellikle resmi bir belge ile • Ansiklopedik bilgilerin depolanması yerine belgelenmez. Bu eğitim işçi sendikaları gibi olayların derinliğine anlaşılmasını ve eleştirel kuruluşlar tarafından verileceği için örgün düşünmeyi esas alacaktır. eğitime tamamlayıcı nitelik taşır. • Öğrenmeyi öğrenmenin öğretilmesi sağlanacaktır. 3. Enformel eğitim ise günlük hayatı izler, zorunlu • Sözel ve sayısal zekâyı geliştirmenin yanı sıra, değildir. Bireylerin bilgi ve becerilerini arttırdığı görsel, ritmik ve benlik gelişimi de içermelidir. için beşerî sermaye donanımına katkı kabul edilir. Bu değişim süreci literatürde dijitalleşme süreci olarak da değerlendirilmektedir. Dijital ekonomi ya da tekonomi Hayat boyu eğitimin yaşama geçirilmesinde bazı ilkeler olarak değerlendirilen bilgi ekonomisinin özellikleri izlenmelidir. Bunlar:
Tapscott tarafından 12 madde de ifade edilmektedir. • Herkes için yeni beceri
Hayat boyu eğitim 1970’lerde UNESCO tarafından • Beşerî sermayeye daha fazla yatırım “bireysel kültürel büyümenin” bir parçası olarak ele • Öğretim ve öğrenme yöntemlerinde yenilik alınmıştır. Avrupa Birliği de Lizbon ve Feira Avrupa • Öğrenmeye değer verme Konseyi kararları ile yaşam boyu öğrenmeyi örgün eğitim, • Rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinin yeniden yaygın eğitim ve enformel eğitim olarak üç başlıkta yapılanması toplamıştır. • Eğitim hizmetlerinin mekânsal olarak hane halklarına yakınlaştırılması (yerel STK’lar eliyle). Dijital ekonomi ya da tekonomi olarak değerlendirilen bilgi ekonomisi Tapscott tarafından 12 madde olarak ifade edilmiştir.
1. Yeni ekonomi bilgi ekonomisidir. Bilgi teknolojileri bir ekonominin bilgi temelli olmasına imkân sağlamaktadır. 2. Yeni ekonomi dijital bir ekonomidir ve her türlü bilgi, ses, yazı görüntü, hareketli resimler bilgisayar ağları tarafından iletilmektedir. 3. Yeni ekonomide, sanallaşma önemli rol oynamaktadır, 4. Yeni ekonomi moleküler bir ekonomidir ve büyük işletmeler tarafından ayrıştırılma ve dinamik birey ve kurumların oluşturduğu faaliyet temelli olarak yeniden ortaya çıkmaktadır. 5. Yeni ekonomiler birer ağ ekonomisidir. 6. Yeni ekonomi ile aracılar ortadan kalkacaktır. 7. Yeni ekonomide hâkim sektör, bilgisayar, iletişim ve eğlence sektörüdür. 8. Yeni ekonomi yenilik temelli bir ekonomidir. 9. Yeni ekonomi, üretici ve tüketiciler arasındaki farkı belirsizleştirmektedir. 10. Yeni ekonomi bir hız ekonomisidir. 11. Yeni ekonomi bir küresel ekonomidir. 12. Yeni ekonomi, güç, güvenlik, eşitlik, kalite, iş hayatı kalitesi gibi birtakım sorunların beraberinde getirmiştir.
Bilgi tolumu sürecinde, yönetim bilgisi, nitelik, beceri ve enformasyon hızı ekonomik rekabet için temel hale gelmiştir. Yüksek becerili emek gücüne, enformasyon