Bütçe kısıtı kişinin piyasada kazanacağı ücret oranı veri Giriş iken mümkün olabilen bütün farklı gelir ve çalışma süresi
İktisatçılar, çalışmak ve boş zaman kullanmayı ekonomik kombinasyonlarını gösteren doğrudur. Buna göre saat başı bir karşılık elde etmek amacıyla ve zamanı ‘da emek ücret 5 TL olarak varsayılırsa zamanının tümünü (100 piyasalarında mal ve hizmet üretmek için saat) çalışarak değerlendiren kişi 500 lira gelire sahip kullanmaktadırlar. olacak ancak hiç boş zamanı olmayacaktır.
Zaman Kullanımında Alternatifler Bütçe kısıtının negatif eğilimli olması, boş zaman miktarı İktisatçılar emek arzının analizinde zaman kullanımına arttıkça gelirin azalacağını ifade eder. Bütçe kısıtının ilişkin alternatifleri çalışmak ve boş zaman kullanmak eğiminin ücret oranında eşit olması da ikinci özelliğidir.
olarak iki gruba ayırmaktadır. Çalışma zamanı dışındaki Bireyin Faydasını Ençoklayan Zaman Kullanım alternatif zaman kullanım alanları “boş zaman” olarak ana Tercihi başlıkta ele alınır. Neo-klasik analize göre haftalık 168 saatlik sürenin 68 saatlik kısmı fizyolojik ihtiyaçlar Çalışma süresini seçmekte serbest olan bireyin tercih doğrultusunda kullanılır. Geriye kalan 100 saatlik sürenin etkilerini farklı şekillerde inceledik.
ne kadarının çalışmaya ne kadarının boş zaman Faydasını maksimize etmek isteyen birey; aktivitelerine ayrılacağı konusunda ise fayda maksimizasyonu baz alınır. Bu noktada bireyin zamansal a. mümkün olabilen en uzaktaki farksızlık eğrisinin ayarlaması öyle dikkatli ayarlanmalıdır ki, birey zaman üzerinde bulunmak isteyecek ancak, kullanımından en verimli şekilde yararlanabilsin. b. bütçe kısıtının ötesine geçemeyecektir.
Bu çerçevede, birey faydasını maksimize edecek çalışma Fayda Ençoklaması ve Çalışmama Kararı
süresini nasıl belirler? Boş zamanın diğer mallar gibi Farksızlık eğrisinin öncekiler gibi kavisli olması yerine tüketiciye fayda sağlaması ve fiyatının olması onu tıpkı daha dik çizilebilmesinin nedeni bireyin boş zamanının mal ve hizmetler gibi bir talep fonksiyonun olabileceğini değerli olmasıdır. gösterir. Faydayı en üst düzeye ulaştırmak bazen emek piyasasına Boş Zaman Tercihi ve Farksızlık Eğrileri girmeme kararı vererek sağlanabilir. Birey için çalışmaya Bireylerin çalışma ve boş zaman arasında yaptıkları başlayıp başlamama kararı bir anlamda fayda/maliyet tercihlerinin yegâne amacı bu iki alternatif arasındaki analizi yapılmasını gerektirir. Emek piyasasında zamanı en ideal şekilde kullanmaktır. Üzerindeki her bulunmakla elde edilecek fayda çalışmanın kişiye noktada farklı gelir ve boş zaman kombinasyonları ile aynı yükleyeceği maliyetin üstünde ise emek piyasasında fayda düzeyini gösteren farksızlık eğrisi baz alındığında, bulunmak birey açısından kârlıdır. Aksi durumda fayda insanların birbiri ile rekabet eden mal ve hizmetleri maksimizasyonunu sağlamak için “çalışmama” kararı arzulana bilirlik bakımından sıralayabildiklerini ve almak daha doğru olacaktır.
birinden daha fazla elde etmek için diğerinden ne kadar Ücret Oranındaki Değişmeler, Gelir ve İkame vermek istedikleri konusunda açık fikirleri bulunduğunu Etkileri göstermektedir. Ücret oranının artması bireyin çalışma kararını etkileyen İktisat teorisi dersinde farksızlık eğrilerinin özellikleri ile iki önemli sonuç çıkarır. Birincisi gelir artınca boş zaman ilgili belirtilenler burada da geçerlidir. Buna göre, talebinin artmasıdır. İkinci durum ise boş zamanın insanların kullanabilecekleri zaman miktarı sabit değerinin artmasıdır, boş durdukça kaybedilen paranın olduğundan, insanların daha fazla çalışıp para kazanmaları çalışmaya sevk etmesidir. durumunda, doğal olarak tüketebilecekleri boş zaman miktarı azalacaktır. Eğri bu nedenle negatif eğimlidir. Gelir etkisi, ücret sabitken, gelir dağılımına bağlı olarak Farksızlık eğrisi, üzerindeki her noktada farklı gelir ve boş çalışma sürelerinin nasıl değişeceğini gösteren etkidir. zaman kombinasyonları ile aynı sayıda fayda düzeyini Gelir etkisine göre, ücretin yükselmesi anlamına gelir ve gösterir. boş zaman, ise gelir arttığında talebi artan bir mal olduğundan, birey daha fazla boş zaman satın alarak Fayda Maksimizasyonunun İkinci Unsuru: çalıştığı süreyi azaltır. Tüketim İmkanları Ücret dışı gelirdeki artışın çalışma kararı üzerindeki etkisi Bireyin tercihleri fayda sağlayacak aktivite seçimi ile belki de en iyi şekilde piyango kazananlar üzerinde zamana yayılmalıdır. Yüksek faydayı, farksızlık görülebilir. ABD’de piyangodan 50.000 doların üstünde eğrilerinin orijininden uzaklaştıkça elde ederiz. Böylece para kazanan 1000 talihliyi kapsayan bir çalışmada amacımıza nasıl ulaşacağımızı bulmuş olduk. Ama bu kazananların (veya eşlerinin) yaklaşık %25’inin bir yıl konuda bireyin bir kısıtla karşılaşmaması gerekir. içinde emek piyasasını terk ettikleri tespit edilmiştir.
Talep edilebilecek çalışma süresi ve boş zaman kısıtlıdır, Piyango talihlilerinin %9’unun ise çalışma sürelerini bunu bütçe kısıtı ile gösterebiliriz. Bütçe kısıtı, iktisat azalttıkları veya ikinci bir işte çalışıyorlarsa o işi teorisi dersinde gösterilen özelliklere sahiptir. bıraktıkları gözlenmiştir. Öte yandan ücret oranı
yükseldiğinde zamanı boş olarak geçirmenin maliyeti de kimseler için emek arz kararında ücret dışı unsurlar etkili yükselecek, bu durum bireyi daha fazla çalışmaya olabilse de pek çok kişi bu kararı ücret oranlarına bakarak yöneltecektir. Bu etkiye de ikame etkisi denilmektedir. vermektedir. Son olarak ücret oranı bir mesleğin daha esnek özelliklerindendir. Bir mesleğin zorluğu/kolaylığı, Ücret oranı yükseldiğinde çalışma süresinin ne olacağı bu çalışma koşulları, kökleri derinde olan ve yavaş değişen iki etkiden hangisinin daha kuvvetli olduğuna bağlıdır. özellikleridir. Öte yandan ücret oranı aydan aya Ücret oranının düşük seviyelerinde artışların ikame değişebilir. Bu nedenle, herhangi bir işin/mesleğin emek etkisinin daha baskın olması nedeniyle çalışma süresini arz eğrisi elde edilirken diğer özellikler sabit kabul arttıracağı beklenir. Ücret oranının ve çalışma sürelerinin edilerek ücret oranı değiştiğinde çalışma kararının bundan yeterince yüksek olduğu durumda ise ücret artışlarının nasıl etkileneceği incelenir. gelir etkisinin daha kuvvetli olmasına neden olması, yani çalışma süresini azaltması beklenir. Emek Arzını Etkileyen Ücret Dışı Unsurlar
Gelir ve ikame etkilerinden hangisinin daha kuvvetli Herhangi bir mesleğin emek arzı sadece o mesleğin ücret olacağı bireylerin tercihine bağlıdır. Çalışmaya ve gelir oranlarına bağlı değildir, başka unsurlar da işgücünün elde etmeye daha şiddetli ihtiyacı olan bireyler, ücret çalışma kararını etkiler. Bu unsurları beş başlık altında attığında çalışma sürelerini arttırmayı tercih ederken inceleyebiliriz:
belirli bir gelir düzeyine erişmiş ve yeterince boş zamanı Diğer Ücret Oranları bulunmayan bireyler, ücret arttığında çalışma sürelerini azaltmayı tercih edebilmektedir. Bireyler, emek arzı ile ilgili kararlarını verirlerken sadece çalıştıkları işte aldıkları ücretlerle ilgilenmezler. Kendi Bireysel Emek Arz Eğrisi niteliklerine uyan diğer işlerin ücret oranları da emek arz Bu eğri, çeşitli ücret düzeylerinde bireyin çalışmak kararlarını etkiler.
istediği süreleri göstermektedir. Bu şekil, ünitenin İktisadi ve İdari Bilimler fakültelerinden mezun olanların başından bu yana adım adım bulmaya çalıştığımız geriye yapabilecekleri çok sayıda alternatif işten muhasebecilik kıvrımlı bireysel emek arz eğrisinden başka bir şey ve sigorta acenteliği mesleklerini ele alalım. Mezunlardan değildir. Bu eğri, düşük ücret düzeylerinde ikame etkisi bir kısmı bu iki meslekten birini tercih edip diğerini asla sebebiyle pozitif, yüksek ücret düzeyinde ise gelir etkisi düşünmese bile, çoğu her iki mesleği de yapabileceğini ile negatif eğimlidir. Burada akla, herkesin emek arz düşünmektedir eğrisinin bu şekilde geriye kıvrımlı olup olmadığı sorusu gelebilir. Bireysel emek arz eğrisi, hemen herkes için bu Ücret Dışı Gelir
şekilde geriye kıvrımlıdır. Daha önce gelir etkisi incelenirken ücret dışı gelirde meydana gelen artışların bireylerin daha fazla boş zaman Örneğin ücret dışı geliri olmadığı hâlde üniversite de satın almalarına, bir başka deyişle çalışma sürelerini çocuk okutan veya büyük taksit ödemeleri olan bireylerin kısaltmalarına sebep olduğu belirtilmişti. İnsanlar ücret gelire ihtiyaçları daha şiddetli olacağından, bunların emek dışı gelirlerini kaybederlerse yaşam standartlarını arz eğrileri muhtemelen daha yukarılarda geriye kıvrılacak düşürmemek için, ücret değişmese bile daha fazla ve ikame etkisi bu kişiler için daha baskın etki olacaktır. çalışmaya karar vereceklerdir Piyasa Emek Arz Eğrisi Bireylerin Boş Zamanı Tercih Etmeleri Bu ünitede elde etmeyi amaçladığımız eğri ise piyasa İşlerin ücretlerinde bir değişme olmadığı hâlde, bireylerin emek arz eğrisidir. Piyasa kişilerden oluştuğuna göre, boş zamanlarının çeşitli nedenlerle daha değerli/değersiz çeşitli ücret düzeylerinde piyasadaki şahısların tek tek oluşu emek arzını etkileyecektir. Örneğin, genellikle çalışma sürelerini toplarsak o ücret düzeyinde piyasadaki okuyan gençlerin çalıştıkları işlerde okulların başlaması toplam emek arz miktarını bulabiliriz. ile birlikte bireyler bu defa boş zamanı tercih Piyasanın genelinde ikame etkisinin daha baskın olması, edeceklerinden emek arzı azalacak, emek arz eğrisi sola piyasa emek arz eğrisinin pozitif eğimli olmasını doğru kayacaktır. sağlamaktadır. Ancak ücret oranı yükseldikçe giderek İşlerin Ücret Dışı Yönleri daha çok sayıda insan gelir etkisi altına girebileceğinden, eğrinin artış hızı yavaşlayacak, bir başka deyişle eğri Bireyler, herhangi bir işte çalışıp çalışmamaya sadece o dikleşmeye başlayacaktır. işin ücretine değil, aynı zamanda çalışma koşullarına da bakarak karar verir. Buna göre çalışma koşullarının Emek Arz Kararı ve Ücret Oranları iyileştirildiği işlerde (örneğin yapılan düzenlemeler ile iş
Herhangi bir mesleğin piyasa arz eğrisinin pozitif eğimli daha güvenli hâle getirilmiş, çalışma ortamında ısı, olması -diğer şeyler eşitken- çalışılmak istenilen sürenin aydınlatma, gürültü gibi hususlarda iyileştirmeler ücret oranı artarken artacağını, azaldığında ise azalacağını yapılmışsa) ücret değişmemiş bile olsa daha fazla kişi göstermektedir. çalışmak isteyecektir. ücretler değişmemiş bile olsa çalışma koşulları bozulan işlerde eskisine oranla daha az İlk olarak, ücretler ölçülebilir nitelikte iken mesleğin diğer özellikleri böyle değildir. ‹kinci olarak her ne kadar bazı
işçi çalışmak isteyecek, emek arzı azalarak arz eğrisi sola doğru kayacaktır.
İşçi Sayısının Artması
Emek arzının temel belirleyicilerinden birisi de işçi sayısıdır. Bir emek piyasasında işçi sayısının artması iki unsura bağlıdır. Bunlardan birincisi doğum oranının ölüm oranından fazla olmasıdır. Zaman içinde tıp teknolojisinde; ulaştırma, su ve arıtma sistemlerinde sağlanan gelişmeler ölüm oranlarını azaltmış, nüfusun artmasını sağlamıştır. Ancak “çalışabilir nüfus”un 15-64 yaş arası olduğu düşünülürse nüfusun bu şekilde artmasının kısa dönemde emek arzını etkilemeyeceği söylenebilir.
Emek piyasalarında işçi sayısını bundan daha çabuk değiştiren ikinci unsur “emek göçü”dür.